Avineto/VII.

El Vikifontaro
Iri al: navigado, serĉi
VI. Indekso : Avineto
de Božena Němcová
Tradukita de K. Procházka, Vl. Tobek
VIII.

La duan tagon antaŭ tagmezo eliris la avineto kun la infanoj el pordo.

"Dece kondutu," ordonis la patrino, akompanante ilin trans sojlon; nenion tuŝadu en la kastelo kaj al la sinjorino princino kisu ĝentile la manon."

"Ni tion ja iel aranĝos," asertis la avineto.

La infanoj estis kiel floroj, kaj la avineto ankaŭ havis festan veston: kariofilkoloran jupon, la antaŭtukon blankan kiel glacion, damaskan jakon lazurkoloran, kufon kun «kolombineto» kaj ĉirkaŭ la kolo granatojn kun la talero. Sub la brako ŝi kunportis ŝultrotukon.

"Por kio vi kunprenas la ŝultrotukon? ne pluvos, ĉielo estas klara," opiniis sinjorino Prosková.

"Oni estas kvazaŭ senbraka, se oni ne havas ion por teni; ĝi estas jam kutimo, ke mi ion kunportu," diris la avineto.

Ili turniĝis ĉirkaŭ la ĝardeneto sur mallarĝan vojeton.

"Nun iru unu post la alia, por ke viaj pantalonoj ne malsekiĝu en herbo. Ci, Barunka, iru antaŭe, mi gvidos Adelka'n, ŝi ne scias atenti la vojon!" ordonis la avineto, prenante Adelka'n, kiu kun granda plezuro sur ŝin rigardis, je la mano.

En la fruktoĝardeno saltadis la «Nigra», kokino de Adelka: ĝi estis unu el la kvar, kiujn la avineto alveturigis al la infanoj el la montara vilaĝo. La avineto ĝin tiom malsovaĝigis, ke ĝi bekmanĝis el la manoj de la infanoj kaj ĉiufoje, kiam ĝi ellasis oveton, ĝi alkuris al Adelka por peco da bulko, kiun por ĝi la knabino rezervis de sia matenmanĝo.

"Iru al panjo, Nigra, mi lasis tie por ci la bulkon; mi iras al la sinjorino princino!" vokis Adelka al la kokineto. Sed tiu, kvazaŭ ne komprenante, kuregis al ŝi kaj volis ŝin per la beko tiri je la vesto.

"Ĉu ci ne vidas, malsaĝa, ke mi havas blankan veston? Ŝŝŝa!" forpeladis ŝin la knabineto; sed la kokineto ne volis foriri, ĝis kiam ĝin la avineto frapis sur flugilojn per la ŝultrotuko.

Ili refoje iris pecon da vojo pluen. Jen, ho ve! nova akcidento minacis la blankan veston. De la deklivo sin pelas ambaŭ hundoj, transvadas la kanalon, sur la bordo iom forskuas de si la akvon kaj unusalte estas ĉe la avineto.

"Ho, vi malbenitaj, kiu mendis vin? Tuj fortreniĝu!" koleris la avineto, minacante al ili. La hundoj, aŭdante la koleran voĉon de la avineto kaj vidante la streĉitan brakon kun la ŝultrotuko, haltis, pensante, kion ĝi signifu. La infanoj ankaŭ insultis ilin, kaj Jan levis ŝtoneton, volante sur ilin ĵeti; sed la ŝtoneto falis en la kanalon. La hundoj, kutimintaj alporti la ĵetitajn al ili objektojn el la akvo, konjektis, ke la infanoj volas nur iel ludeti kun ili kaj kuris plenĝoje en la akvon; tamen post momento ili estis refoje ekstere kaj komencis gaje rondkuradi ĉirkaŭ la infanoj. La infanoj kriis kaj kaŝadis sin malantaŭ la avineton; la avineto ne sciis plu konsilon. "Mi iros hejmen kaj krialvokos Betka'n," opiniis Barunka.

"Ne revenu, tio laŭdire ne alportas feliĉon por la vojiro," diris la avineto.

Jen feliĉokaze alvenas la sinjoro patro kaj tiu forpelis la hundojn. "Kien vi rapidas: al edziĝfesto aŭ al festeno?" li demandis, turnante la flartabakujon inter la fingroj.

"Neniu festo, sinjoro patro, nun ni iras sole en la kastelon," respondis la avineto.

"En la kastelon? jen io. - Kion tie?" miris la sinjoro patro.

"La sinjorino princino nin invitis," elpuŝis la infanoj kaj la avineto tuj rakontis, kiel ŝi renkontiĝis kun la sinjorino princino en la altaneto.

"Aĥ, tia ĝi estas!" diris la sinjoro patro, preninte dozon da flartabako. "Nu iru do. Adelka poste diros al mi, kion ŝi vidis tie. Kaj ci, Jenik, se cin la sinjorino princino demandos, kien la fringo per la nazo sidiĝas? Ci ne scias tion, ĉu ne vere?"

"Ŝi ja ne demandos," opiniis Jan kaj kuris antaŭe, por ke lin la sinjoro patro plu ne koleru. La sinjoro patro ekrikanis, salutis la avineton kaj iris al la kluzo.

Ĉe la gastejo ludis la infanoj de Kudrna: ili faradis mueliletojn kaj Cilka braklulis.

"Kion vi faras ĉi tie?" demandis ilin Barunka.

"Nenion!" ili respondis, observante la paradvestitajn infanojn.

"Miru, mi iras en la kastelon," komencis Jan.

"Hm, kiom ĝi valoras," malŝate rebatis Vavrinek.

"Kaj ni vidos tie papagon," diris siavice Vilem.

"Kiam mi nur estos granda, mi ĝin ankaŭ vidos, la patro diris al mi, ke mi iros en la mondon," refoje al tio respondis la petolema Vavrinek. Sed la alia knabo, Václav kaj Cilka diris: "Se ni povus ankaŭ iri tien por rigardi!"

"Nu, ne plendu, mi alportos ion al vi," diris al ili Jan, "kaj mi rakontos al vi, kia ĝi estis tie."

Fine tamen venis la avineto kun la infanoj al la parko, kie jam atendis ilin sinjoro Prosek.

La princa parko estis por ĉiu malfermita, ĝi ne estis tro malproksime de Stare belidlo, sed la avineto kun la infanoj nur malofte eniris tien, precipe, kiam tie estis la posedantoj. Ŝi admiradis kvankam*) la belgustan aranĝon de ĉio, la belegajn florojn, la ekzotikajn arbojn, la fontanojn kaj la orskvamajn fiŝetojn en la lageto: sed tamen ŝi iris prefere kun la infanoj sur herbejon aŭ en arbaron. Tie ili povis sentime ruliĝadi sur la mola, verda tapiŝo, tie ili povis flari al ĉiu floreto kaj ankaŭ ŝiri ilin por bukedoj kaj kronoj. En la kampo kreskis ja nek oranĝarboj, nek citronarboj, sed ĉi tie kaj tie staris branĉlarĝa merizarbo aŭ sovaĝa pirarbo; ili estis plenkovritaj de fruktoj kaj ĉiu povis ŝirrikolti laŭvole. En la arbaro estis abunde da fragoj, mirteloj, fungoj kaj migdalgustaj aveloj. Ne estis tie fontanoj, sed kun plezuro haltis la avineto kun la infanoj ĉe la kluzo. Ili rigardis, kiel la ondoj sur la kluzo rapidege malsuprenfluas, suprensaltinte je milionoj da gutoj pecetigitaj refalas, ankoraŭ unufoje en la ŝaŭmanta kaldrono transruliĝas kaj nur poste kunigitaj en unu fluo pluen senbrue rapidas. Super la kluzo ne estis orskvamaj fiŝetoj, kutimintaj je pecetoj da bulko, sed kiam la avineto iris preter, ŝi ŝovis la mamon en la pendpoŝon, donis al Adelka en antaŭtuketon la panerojn, kaj tuj kiam ilin la infanoj ĵetis en la akvon, elnaĝis el profunda akvokavaĵo multe da fiŝoj. Plej proksimen al la supraĵo alnaĝis arĝentobrilaj plotoj kaj avide kaptadis la panerojn, inter ili trapasadis sagrapide perkoj kun streĉita dorso, iom apude interŝoviĝis gracia bramo kun longaj buŝharoj; oni ankaŭ povis vidi ventrodikajn karpojn kaj platkapajn lojtojn.

  • ) kvankam en tiu ĉi senco estis uzita ankaŭ de Zamenhof en "Hamleto"

Sur la herbejo renkontiĝadis la avineto kun homoj, kiuj tuj salutis: "Estu laŭdita Jesuo Kristo!" aŭ: "Dio donu bonan tagon!" La haltintaj demandis: "Do, kien avineto? Kiel vi fartas? Kion oni faras ĉe vi?" kaj ŝi tuj ion sciiĝis de ili.

Sed en la kastelo? Tie estis tute alia vivo! Jen kuris livrevestita servisto, jen ĉambristino en silkaĵo, jen sinjoro kaj refoje sinjoro, kaj ĉiu portis la kapon pli supren, ol ĝi al li elkreskis kaj fierpaŝis kiel la pavoj, kiuj nur rajtas promeni sur la herbobedo. Se iu el ili salutis la avineton, li diris nur senatente: "Guten Morgen!" aŭ "Bonjour!" kaj la avineto ruĝiĝis kaj ne sciis, ĉu ŝi diru "Ĝis eterne!" aŭ: "Donu ĝin Dio!" Ŝi ĉiam hejme diradis: "Tie en la kastelo estas vera Babilono!" Antaŭ la kastelo sidis du livrevestitaj servistoj, ĉe ĉiu flanko de la pordo unu; tiu maldekstre havis la manojn kunmetitaj en dolĉa "far niente" sur la genuoj kaj la dekstra havis la manojn kunmetitaj sur la brusto kaj rigardis al Dio en la fenestrojn. Kiam sinjoro Prosek venis al ili, ili salutis lin germane, ĉiu kun alia akcento. La antaŭĉambro estis pavimita per blankaj marmoraj tabuletoj, meze staris belguste elfarita bilardo. Laŭlonge de la muroj staris sur verdmarmoraj postamentoj blankaj gipsaj statuoj, reprezentantaj mitologiajn personojn. Kvar pordoj kondukis en apartamenton de la princino. Ĉe unu sidis en fotelo ĉambristo en nigra frako kaj dormis. En tiun ĉambron kondukis sinjoro Prosek la avineton kun la infanoj. La ĉambristo aŭdante susuron ekmoviĝis; sed vidante sinjoron Prosek, li salutis kaj demandis, kia afero venigas la sinjoron en la kastelon.

"La sinjorino princino deziris, ke ŝin hodiaŭ vizitu mia bopatrino kun infanoj. Mi petas, sinjoro Leopold, anoncu ilin," diris sinjoro Prosek. Sinjoro Leopold suprentiris la brovojn, ekŝultrumis, dirante: "Mi ne scias, ĉu ŝi volos ilin akcepti; ŝi estas en sia kabineto kaj laboras. Sed mi povas ilin anonci."

Li leviĝis kaj malrapidpaŝe eniris en la pordon, ĉe kiu li sidis. Post momento li revenis kaj lasante la pordon malfermita, li moŝtfavore kaposignis, ke ili eniru.

Sinjoro Prosek iris reen kaj la avineto kun la infanoj eniris en luksan salonon. En la infanoj reteniĝis la spiro kaj iliaj piedetoj forglitadis sur la planko, glata kiel glacio. La avineto estis kvazaŭ en ekstazo; ŝi demandis sin mem, ĉu ŝi surpaŝu la broditajn tapiŝojn. "Eterna domaĝo!" ŝi diris al si. Sed kion fari, ili kuŝis ĉie kaj la sinjoro ĉambristo ankaŭ paŝadis sur ili.

La ĉambristo kondukis ilin tra koncertsalono kaj biblioteko ĝis la kabineto de la princino; poste li revenis al sia fotelo, murmurante en la lipharojn: "La moŝtsinjoroj havas strangajn kapricojn, oni servu ĉi tie al vulgara maljunulino kaj al la infanoj."

En la kabineto de la princino estis helverdaj tapetoj, per oro broditaj, la samaj estis ankaŭ la pordokurtenoj kaj tiuj ĉe unu sola fenestro, kiu estis preskaŭ egale granda kiel la pordo. Sur la muroj pendis multe de diversgrandaj bildoj, plejparte portretoj. Kontraŭ la fenestro estis kameno el griza, nigre kaj blanke striita marmoro kaj sur ĝi staris du florvazoj el japana porcelano kaj en ili estis belegaj floroj, per kies bonodoro estis la kabineto saturita. Ambaŭflanke estis etaĝeroj el multekosta ligno, belguste faritaj kaj sur ili estis elmetitaj diversaj objektoj, altvaloraj parte pro artista laboro, parte pro multekosteco, kaj mineralaĵoj, kiel: belaj konkoj, koraloj, ŝtonoj kaj similaj. Tio estis senescepte memoraĵoj el vojaĝoj kaj donacetoj de karaj personoj. En unu angulo apud la fenestro staris statuo de Apolono el marmoro de Carrare, en alia angulo simpla, sed tre bonguste farita skribtablo. Ĉe la tablo en fotelo tegita per malhelverda veluro, sidis la princino en blanka matenrobo. Ĵus ŝi formetis la plumon, kiam la avineto kun la genepetoj enpaŝis en la pordon.

"Estu salutita Jesuo Kristo!" ŝi diris, respekte kliniĝante.

"Por eterne! Estu bonvenantaj, maljunulineto kaj ankaŭ la infanoj."

La infanoj estis plene miregigitaj, sed la avineto ekpalpebrumis je ili kaj ili tuj iris kisi al la sinjorino princino la manon. Ŝi kisis ilin sur la frunto kaj kapmontrante belan seĝeton, tegitan per veluro kaj per oraj franĝoj ornamitan, invitis la avineton, ke ŝi sidiĝu.

"Mi dankas, sinjorina moŝto, mi ne estas starolaca," hezitetis la avineto kaj vere nur pro tio, ke ŝi timis sur seĝeton eksidi, por ke ĝi ne forglitu kun ŝi aŭ ne trarompiĝu. Sed la sinjorino princino decide admonis:

"Nur sidiĝu, maljunulineto!" kaj la avineto, malfaldinte sian blankan ŝultrotukon sur la seĝo, singarde sidiĝis, dirante: "Por ke ni ne forportu la dormon de la sinjorina moŝto."

La infanoj staris senbrue, sed iliaj okuloj saltadis de unu objekto al la alia. La princino ekrigardis ilin kaj demandis ilin kun rideto: "Ĉu plaĉas al vi ĉi tie?"

"Jes," kapjesis ĉiuj samtempe.

"Ho, mi kredas, ĉi tie ili povus petoli kaj rondkuradi kaj ili ne lasus sin longe peti, por resti ĉi tie," diris la avineto.

"Kaj al ci ne plaĉus ĉi tie?" demandis la princino la avineton.

"Estas ĉi tie kiel en la ĉielo, sed tamen mi ne volus loĝi ĉi tie," kapneis la avineto.

"Kaj kial ne?" demandis la princino kun miro.

"Kion mi farus ĉi tie? Mastrumejon vi ne havas ĉi tie, kun plumoj kaj la radŝpinilo mi ne povus ĉi tie dismetiĝi - per kio mi okupiĝus?"

"Kaj ĉu ci ne volus senzorge vivi kaj dum la maljuneco ripozi?"

"Ĝi estos ja pli aŭ malpli frue, ke la suno super mia kapo elirados kaj subirados kaj mi senzorge dormos. Sed ĝis kiam mi vivas kaj Dio min sana konservas, decas, ke mi laboru. La mallaborulo multe kostas, eĉ se oni ne pagas al li, kaj tute sen zorgoj estas neniu homo: iun premas tio, la alian io alia, ĉiu portas sian krucon - nur ke ĉiu ne subfalas sub ĝi," diris la avineto.

En tiu momento disigis blanka maneto la pezan pordokurtenon kaj inter ĝi aperis ĉarmoplena vizaĝo de juna knabino, ĉirkaŭvolvita de helaj, kaŝtankoloraj harruloj.

"Ĉu estas permesite?" ŝi demandis per milda voĉo.

"Nur eniru, Hortensie, ci trovos agrablan societon", respondis la princino.

En la kabineton eniris komteso Hortensie, adoptitino de la princino, kiel oni rakontis. Ŝia figuro estis malkorpulenta, ankoraŭ ne evoluinta. Ŝi estis vestita per blanka, simpla vesto, la pajlan, rondforman ĉapelon ŝi portis sur la brako, bukedon da floroj ŝi tenis en la mano. "Aĥ, kiaj amindaj infanetoj!" ŝi ekvokis; "ili certe estas tiuj de Prosek, de kiuj ci alportis al mi la bonajn fragojn?"

La princino afirmis.. La komteso kliniĝis, donis al ĉiu infano po unu rozo, unu ŝi donis al la avineto, unu al la princino kaj la lastan ŝi enŝovis malantaŭ sian zonon.

"Ĝi estas same freŝa burĝoneto, kiel vi, moŝtfraŭlino," diris, la avineto, alflarinte al la rozeto. "Dio ŝin al vi, moŝta sinjorino konservu!" ŝi aldonis, turninte sin al la princino.

"Tio estas ankaŭ mia plej arda deziro," diris la princino kaj kisis la helan frunton de la amata adoptitino.

"Ĉu mi povas por kelka tempo forkonduki la infanetojn?" demandis la komteso la princinon kaj la avineton.

La princino faris jesan signon, sed la avineto opiniis, ke ili ĝenos la moŝtan fraŭlinon; la knaboj ke estas kiel ĉashundoj kaj ke Jan estas tiu ĉefa.

Sed Hortensie, ekridetinte donis ambaŭ manojn al la infanoj demandante ilin: "Ĉu vi volas iri kun mi?"

"Ni volas, ni volas!" ekĝojis la infanoj kaj tuj ekkaptis ŝiajn manojn.

Riverencinte antaŭ la princino kaj la avineto, ŝi malaperis kun ili en la pordo. La princino prenis poste de sur la tablo arĝentan sonorileton kaj eksonorigis. Post momento aperis en la pordo la ĉambristo Leopold. La princino ordonis al li, ke li preparigu en la salono matenmanĝon kaj transdonis al li paketon da leteroj por plua prizorgo. Leopold riverencis kaj foriris.

Dum la princino parolis kun la ĉambristo, ĉirkaŭobservis la avineto la portretojn, pendantajn sur la fronta muro de la kabineto. "Mia bona Dio!" ŝi diris, kiam la ĉambristo foriris, "kiaj kuriozaj kostumoj kaj vizaĝoj. Tiu ĉi sinjorino estas tiel vestita, kiel la mortinta Halasková, donu al ŝi Dio ĉielon. Ŝi ankaŭ portis sin sur altaj kalkanumoj, havis pufajn jupojn, talion, kvazaŭ per vipo tratranĉitan kaj sur la kapo kufon. Ŝia edzo estis en Dobruska konsilanto kaj kiam ni de tempo al tempo venis tien al preĝejfesto, ni vidadis ŝin en la preĝejo. Niaj knaboj nomis ŝin "papava pupo", ĉar ŝi aspektis en tiuj jupoj kaj kun la pudrita kapo, kvazaŭ kiam oni suprenfaldas al papavo la kalikfolietojn. Oni rakontis, ke tio estas franca modo."

"Tiu sinjorino estas mia avino," diris la princino.

"Nu, kial ne? ŝi estas bela sinjorino," respondis la avineto.

"Tiu dekstre estas la avo, maldekstre la patro," daŭrigis la princino, montrante ilin.

"Belaj homoj; la moŝta sinjorino ne malkonfesos la patron. Kaj kie estas la sinjorino patrino?"

"Tie mia patrino kaj fratino," diris la princino, montrante la du portretojn super la skribtablo.

"Belaj sinjorinoj, kun plezuro oni rigardas ilin," opiniis la avineto. "Sed la fratino similas nek la patron, nek la patrinon; tio jam kelkfoje estadas, ke la infanoj similas al iu antaŭulo, el Dio mem scias kiu generacio. Sed jen, tiu juna sinjoro estas al mi konata; sed mi ne povas rememori de kie."

"Tio estas la rusa imperiestro Aleksandro," rapide respondis la princino; "tiun ci ne konis."

"Oh, ke mi ne konis lin? mi staris ja dudek paŝojn de li. Li estis bela homo. Ĉi tie li estas pli juna, sed mi tamen rekonis lin. Li kaj imperiestro Jozefo estis paro de belaj homoj."

La princino montris sur la kontraŭan muron, kie pendis portreto, busto en natura grandeco.

"Imperiestro Jozefo!" kunfrapis la manojn la avineto, "kvazaŭ li estus al li el la okulo elfalinta. Ni vidu, kiel vi havas ilin ĉi tie kune. Tion mi ne pensis, ke mi ekvidos hodiaŭ la imperiestron Jozefon. Dio donu al li eternan gloron, li estis bona sinjoro, precipe por malriĉa popolo. Jen, tiun ĉi taleron li donis al mi propramane," diris la avineto, iom eltirinte el malantaŭ la brustotuko la taleron.

Al la sinjorino princino ekplaĉis la simpla sincereco de la avineto kaj la trafaj esprimdiroj, kaj ŝi petis ŝin, ke ŝi rakontu, kiamaniere kaj kie donacis al ŝi la imperiestro tiun moneron. La avineto ne lasis sin peti kaj rakontis al la sinjorino princino tion, kion ni jam aŭdis en la muelejo. La sinjorino kore tion ridis.

Kiam la avineto daŭrigis la observadon de la ĉambro, jen ŝi vidas portreton de reĝo Frederiko. "Aĥ, jen la prusa reĝo," ŝi ekvokis. "Tiun potentaton mi bone konis. Mia mortinta edzo, Jiri, servis en prusa armeo kaj mi pasigis en Silezio dekkvin jarojn. Pli ol unufoje li elvokigis Jirik'on el la vico kaj rekompencis lin. Li amis grandajn virojn kaj mia Jiri estis la plej alta viro en la tuta regimento kaj kreskfigura kiel virgulino. Mi ne atendis, ke mi rigardos al li en la tombon. Tia homo, kiel roko, kaj jam longe li estas en eternejo - kaj mi ankoraŭ estas ĉi tie!" ekĝemis la maljunuletino kaj larmo deruliĝis sur la sulkoplena vango.

"Ĉu cia edzo falis en batalo?" demandis la princino.

"Rekte ne, sed li mortis de pafovundo. Kiam eksplodis tiu ribelado en Polujo kaj la prusa reĝo kune kun rusa armeo invadis tien, partoprenis ankaŭ nia regimento. Mi kuniris eĉ kun la infanoj, mi havis du kaj la tria naskiĝis al ni en la tendaro. Ĝi estas Johanka, kiu estas nun en Vieno, kaj kredeble pro tio ŝi estas tiel kuraĝa, ke ŝi devis de la naskiĝo ĉion kutimadi kiel soldato. Ĝi estis malfeliĉa milito. Tuj el la unua interpuŝiĝo oni alportis al mi Jirik'on sur portiloj. Kanonkuglo forŝiris al li la kruron, kiun oni devis al li fortranĉi. Mi flegis lin, kiom la fortoj sufiĉis. Kiam li iom resaniĝis, oni sendis lin reen en Neisse. Mi havis ĝojon kaj esperis, ke li resaniĝos, ke oni lin kiel kriplulon ne retenados kaj ke ni povos reveni en Bohemujon. Sed la espero trompis min. Subite li komencis konsumiĝadi kaj estis nek konsilo nek helpo - li devis morti. Kie nur ia groŝo estis, mi donis ĝin por medikamentoj, kaj tamen ĝi neniel helpis. Tiame mi pensis, ke mi seniĝos de la prudento, ke la koro krevos al mi pro malĝojo. Sed la homo multe eltenas, moŝta sinjorino.

Restis al mi tri georfoj, da mono eĉ ne helero, nur kelke da vestoj. En la sama regimento, kie Jiri deĵoris, estis ĉefserĝento iu Lehotsky kaj li estis la plej kara amiko de Jiri; tiu protektis min, havigis al mi teksilon, kiam mi diris, ke mi farus lankovrilojn, kaj ĉion ceteran, kion mi al tio bezonis. Dio rekompencu lin pro tio! Bone taŭgis al mi tio, kion mi dum juneco de la mortinta bopatrino ellernis. La laboraĵo trovis bonan debiton kaj mi baldaŭ repagis la ŝuldon al Lehotsky kaj ankoraŭ mi honeste vivtenis min kun la infanoj. Mi devas diri, ke estis en tiu urbo bonaj homoj, sed tamen mi treege hejmsopiris, de tiu tempo kiam Jiri ne ekzistis plu, mi sentis min tiel forlasita kaj izola kiel pirarbo sur kampo. Ŝajnetadis al mi, ke tamen estus al mi pli bone hejme ol en fremdlando kaj mi konfidis miajn pensojn al Lehotsky. Sed li konsilis ne fari tion kaj asertadis, ke mi certe ricevos ian pension kaj ke la reĝo zorgos pri miaj infanoj. Por tio mi dankis al li, sed mi decidis, ke mi poste tamen nur hejmen revenos. Ankaŭ malhelpis al mi la germana lingvo. Ĝis kiam ni estis en Kladsko, estis al mi pli bone, tiam mi estis kvazaŭ hejme - tie oni parolis pli multe boheme ol germane; sed en Neisse jam superis la lingvo germana kaj mi neniel povis ellerni la germanan lingvon.

Apenaŭ mi iom helpis al mi, venis superakvego. Ĝi estas malbona elemento, tiu akvo, kiam ĝi ekfurioziĝas, kaj oni antaŭ ĝi eĉ sur ĉevalo ne povas forkuri. Ĝi venis tiel rapidege, ke la homoj apenaŭ la vivon savis. Mi kolektis rapide, kio estis la plej valora, metis la ligvalizon sur la dorson, la plej junan infanon en ĉirkaŭprenon, la du pli aĝajn mi prenis je la manoj kaj tiamaniere mi kun ili estis forkuranta, vadante ĝis la maleoloj tra la akvo. Lehotsky venis por helpi nin kaj elkondukis en supran urbon, kie nin bonaj homoj akceptis sub la tegmenton.

Disportiĝis tuj en la urbo, ke mi preskaŭ de ĉio estis senigita kaj la bonaj homoj tuj rapidis min helpi, ankaŭ mem la generalo min alvokigis kaj diris al mi, ke mi ricevados jare kelke da taleroj kaj konstantan okupiĝon pro reĝa favoro; ke la knabo vizitados militinstituton, kaj ke mi povas doni la knabinojn en reĝan instituton por virinoj. Tio min tute ne ĝojigis kaj mi petis, ke ili donu al mi prefere kelke da florenoj kontante, se ili volas al mi montri sian favoron, kaj ke mi iros hejmen en Bohemujon. La infanoj restos ĉe mi, mi diris, mi ilin edukos laŭ mia religio kaj en mia lingvo. Sed tion ili ne volis al mi permesi kaj ili diris al mi, ke se mi ne restos tie, mi ricevos nenion. "Se nenion, do nenion, Dio ne lasos min ja morti de malsato," mi pensis kaj danke rifuzis ĉion proponitan de la sinjoro reĝo.

"Sed mi pensas, ke ciaj infanoj estus trovintaj tie bonan prizorgon," kontraŭdiris la princino.

"Povas esti, moŝta sinjorino, ke ili fariĝus por mi fremduloj. Kiu estus instruinta ilin tie ami sian patrujon kaj sian gepatran lingvon? Neniu. Ili estus ellernintaj fremdan lingvon, fremdajn morojn kaj fine ili tute forgesus pri sia sango.. Kiel mi povus preni la respondecon pri tio antaŭ Dio? Ne, ne, kiu devenas el bohema sango, li restu ĉe bohema lingvo. - Mi petis pri permeso foriri, kolektis kelke da tiuj vestoj, kiuj al mi restis, prenis la infanojn kaj adiaŭis la urbon, kie mi pasigis tiom da maldolĉaj kaj ankaŭ feliĉaj tagoj. La mastrinoj donis al la infanoj plenajn antaŭtukojn da bakaĵo kaj al mi ili donis kelke da taleroj por vojiro. Dio repagu al tiuj bonaj homoj je la infanoj tion, kion bonan ili al mi faris. La komplezema Lehotsky akompanis min mejlon da vojo kaj portis Johanka'n. Mia foriro malĝojigis lin, ĉe ni estis lia Praha. Ni ambaŭ ploris ĉe la adiaŭo. Ĝis kiam li estis en Neisse, li iradis preĝi sur la tombon de Jirik «Patro nia», ili amis sin kiel samgepatraj fratoj. En franca milito li pereis, Dio donu al li trankvilan ripozon."

"Kaj kiamaniere ci revenis kun la infanoj en Bohemujon?" demandis plue la princino.

"Mi multe suferis, moŝta sinjorino, dumvoje. Mi ne konis la vojojn, kaj tial ni senutiligis multe da tempo pro erarvagado. La piedojn ni havis plenajn de sangaj kaloj, la infanoj kaj mi ankaŭ kaj multfoje ni ploris de malsato, laciĝo kaj doloro, kiam ni longe ne povis veni en iun vilaĝon. Feliĉe mi almigris kun ili en montojn de Kladsko, kaj tie mi jam estis kvazaŭ hejme. Mi devenas el Olešnice, de silezia limo, sed la moŝta sinjorino sen tio ne scias, kie estas Olešnice. Sed kiam mi estis alproksimiĝanta al la hejmo, tiam falis al mi peza ŝtono sur la koron. Mi pensis, ĉu mi trafos ankoraŭ la gepatrojn vivaj, kaj kiel ili min eble akceptos. Ili donis al mi belan doton, kaj mi estis revenanta preskaŭ kun nudaj manoj kaj alkondukanta tri georfojn. Kion ili kredeble diros al mi? Tio sonis al mi la tutan vojiron en la oreloj.. Mi ankaŭ timis, ĉu malĝoja ŝanĝo ne okazis daŭre de la du jaroj, dum kiuj mi ne aŭdis pri ili."

"Kaj ĉu vi neniam skribis al ili, almenaŭ cia edzo, se ne ci?" miris la princino.

"Tiu kutimo ne estas inter ni, ke ni sendadu al ni leterojn.. Ni rememoras pri ni, ni preĝas unu por la alia, kaj ĉe okazo, kiam ni renkontiĝas kun konata homo, ni sendos komunikon, kiel tiu aŭ alia fartas. Pri ia folieto oni ne scias, en kies manojn ĝi venos kaj kie ĝi ektroviĝos. Mia patro skribis kelkfoje leterojn al soldatoj naskiĝdevenaj el nia vilaĝo, kiuj estis garnizone ie malproksime trans la limo, kiam la gepatroj volis ekscii, ĉu ili vivas ankoraŭ aŭ ne, aŭ kiam ili volis al ili sendi kelke da florenoj. Sed kiam ili poste revenis, ili diradis, ke ili ricevis nenion. Kaj, tiel ĝi estas, moŝta sinjorino, letero de plebejo ĉiam ie perdiĝos."

"Tion ne pensu, maljunulineto," interrompis al ŝi la parolon la princino, "ĉiu tia letero, estu de kiu ajn, devas veni en la manojn de tiu, al kiu ĝi estas adresita. Neniu alia rajtas ĝin reteni nek malfermi, je tio estas granda puno."

"Tio estas bela aranĝo, kaj mi kredas la moŝtan sinjorinon, sed kion ĉio ĉi helpas, ni tamen prefere konfidas nin al bona homo. Sur tian peceton da papero ne estas tamen eble ĉion detale surskribi, oni volonte demandus ankoraŭ pri tio kaj tio, kaj oni ne povas; sed kiam venos ekzemple negocisto aŭ la migrantoj, tiuj jam diros ĉion juste kaj laŭvorte. Mi ankaŭ estus pli multe sciiĝinta pri nia familio, sed ĉar estis la maltrankvilo, malmulte da homoj alvenadis.

Vesperiĝis, kiam mi venis kun la infanoj en la vilaĝon, estis somero kaj mi sciis, ke en tiu tempo ili manĝas. Mi iris de malantaŭ tra la fruktoĝardenoj, por ke min ne renkontu la homoj. El nia bieno elkuris la hundoj kaj bojis al ni. Mi vokis ilin, sed ili tiom pli bojis. La larmoj surverŝis min, tiom mi estis kortuŝita. - Mi, stulta, ne ekpensis, ke pasis dekkvin jaroj, post kiam mi foriris el la hejmvilaĝo kaj ke ĝi ne estas la samaj hundoj, kiujn mi nutradis. -- En la fruktoĝardeno estis elplantitaj multe da junaj arboj, la barilo estis rebonigita, sur la garbejo estis nova kovro, sed la pirarbon sub kiu mi kun Jiri sidadis, trafis sendito de Dio (fulmo), ĝi havis la supron forfrakasita. Ĉe la apuda mastrumdomo nenio ŝanĝiĝis; mia patro loĝis en ĝi post morto de Novotná pensimaniere. Tio estis la sama Novotná, kiu faradis la lankovrilojn, kaj mia mortinta edzo estis ŝia filo. Ĉe la dometo estis malgranda ĝardeneto, la mortinta havis ĉiam bedon da petroselo, bulbo, kelke da tufoj de krispa mento, salvion kaj aliajn florojn bezonajn ĉe mastrumado; ŝi amis la spicon same kiel mi. Jiri plektofaris al ŝi el vergoj la barilon ĉirkaŭ tiu ĝardeneto... Ĝi estis ankoraŭ la sama barilo, sed la ĝardeneto estis denskovrita de herbo, nur iom da bulboj tie estis. El budo elrampis maljuna hundo duone blinda. «Chlupácek, ĉu ci konas min?» mi vokas al ĝi, kaj ĝi komencis sin froti al mi ĉirkaŭ la piedoj. Mi pensis, ke la koro krevos al mi pro malĝojego, kiam min tiu muta estaĵo konis kaj bonvenigis. La kompatindaj infanoj rigardis min; kial mi ploras, mi scie ne diris al ili, ke mi iras al ilia avino, mi pensis, ke, se ili tamen kolerus je mi, ke la infanoj tion ne sciu. Kaspar, la plej aĝa, diris: «Kial ci ploras, patrino, ĉu ni ne ricevos ĉi tie noktejon? Sidiĝu kaj ripozu, ni atendos, kaj mi portos al ci la ligvalizon. Ni ne havas malsaton," Johanka kaj Terezka afirmis, ke ili ne havas malsaton, kvankam mi iris kelke da horoj tra arbaro kaj trafis neniujn domojn. «Ne infanoj,» mi diras, «jen en tiu domo naskiĝis via patro, kaj jen apude naskiĝis via patrino, kaj ĉi tie loĝas viaj geavoj. Ni preĝdanku Dion, ke li feliĉe alkondukis nin ĝis ĉi tien, kaj ni petu lin, ke ni trovu ĉi tie patran akcepton.» Ni preĝis «Patro Nia», poste mi iris al pordo de la dometo. La patro kaj la patrino ĉesis mastrumi kaj vivis kondiĉ-pensie, la bienon posedis la frato, tio estis al mi konata. Sur la pordo estis ankoraŭ surgluita bildeto, kiun estis alportinta Jiri al la patrino el Vamberice, Mario Virgulino kaj la dekkvar helpantoj. Vidante ilin, kvazaŭ ŝtono estus falinta al mi de la koro. «Vi vidis min forirantan, vi refoje bonvenigas min,» mi pensas, kaj kun plena fido mi eniris en la ĉambron. La patro, la patrino kaj maljuna Betka sidis ĉe la tablo, manĝis supon el unu plado - ĝi estis anĉká), mi scias tion, kvazaŭ ĝi estus hodiaŭ. «Salutita estu Jesuo Kristo!» mi salutas. - «Por eterne,» ili respondis. - «Mi petas vin, mastro, pri noktkuŝejo por mi kaj la infanoj. Ni iras de malproksime, ni estas malsataj kaj marŝolacaj,» mi parolas, sed mia voĉo tremis. Ili ne rekonis min. Estis duonlume en la ĉambro. «Formetu la ŝarĝaĵon kaj sidiĝu al la tablo,» diris la patro kaj formetis la kuleron. «Betka,» ordonis la patrino, «iru kuiri ankoraŭ iom da supo. Dume sidiĝu, patrino, kaj tranĉu al vi la panon kaj donu al la infanoj. Poste ni kuŝigos vin en subtegmenton. De kie vi venas?» - «De Silezio el Neisse,» mi diras. - «Tie estas nia Madlena,» ekvokis la patro. - «Mi petas vin, persono, ĉu vi ne aŭdis pri ŝi?» demandis la patrino kaj alpaŝis pli proksime al mi. «Madlena Novotná, ŝia edzo estas soldato. Ŝi estas nia filino, kaj jam du jarojn ni ne aŭdis, kio okazas kun ŝi. Mi havas konstante malbelegajn sonĝojn; foje mi sonĝis, ke elfalis al mi la dento, kaj ĝi doloris min, kaj mi ĉiam pensas nur pri tiu filino kaj la infanoj, ĉu nenio okazis al Jirik, ĉar tiuj bataloj konstante daŭras; mem Dio scias, kial oni ne preferas trankvilon.»

- Mi ploris, sed la infanoj, aŭdinte la avinon tiel paroli, ektiretis min je la jupo kaj demandis: «Panjo, ĉu ĝi estas niaj geavoj?» Apenaŭ ili tion diris, tuj rekonis min la patrino, ŝi prenis min ĉirkaŭ la kolo, kaj la patro prenis la infanojn en ĉirkaŭprenon, kaj nur nun ni rakontadis al ni reciproke ĉion pasintan. Betka kuris tuj por la frato kaj la fratino, por la gebofratoj, kaj ne daŭris longe, kunvenis la tuta vilaĝo kaj ne nur miaj parencoj kaj samaĝuloj min bonvenigis, sed ĉiu, kvazaŭ mi estus ĉies propra fratino. «Bone ci faris, reveninte hejmen kun la infanoj,» diris la patro, estas vero, ĉie estas tero de Dio, sed propra patrujo estas al ĉiu la plej kara, kaj al ni la nia, kaj tiel ĝi devas esti. Ĝis kiam donas al ni Dio la panon, nek ci nek ciaj infanoj havos mizeron, eĉ se ci ne povus labori. Tio cetera, kio cin trafis, estas peza bato, sed eĉ tion ci formetu sur la supran breton.**) Pensu: «Kiun Dio amas, tiun li per kruco ŝarĝas.»

  • ) ancka estas supo el lakto miksita kun faruno kaj ovoj.
    • ) Nacia popoldiro signifanta: ne zorgu plu pri tio aŭ forgesu ĝin. (R. de tr.)

Tiel mi estis reakceptita inter ilin kaj kvazaŭ ilia infano. La frato volis al mi cedi ĉambreton, sed mi preferis resti kun la gepatroj en la dometo, kie iame loĝis Jiri. La infanoj baldaŭ estis kvazaŭ hejme, kaj la gepatroj havis pro ili sufiĉe da ĝojoj. Ni sendadis ilin diligente en lernejon. Dum mia juneco ne sciis la knabinoj skribi, sufiĉe, se ili scipovis iom legi, kaj ankoraŭ ĝi estis nur urbknabinoj. Kaj tamen ĝi estas nur domaĝo kaj peko, se oni havas donacon de sankta spirito kaj lasas ĝin sen rentumo. Sed se ne estas por tio okazo, oni ne povas al si helpi. Mia mortinta edzo estis homo mondsperta, eĉ skribi li sciis, mallonge dirite, tiu taŭĝis por ŝarĝveturilo sed ankaŭ por kaleŝo. Kaj tiel ĝi estas bone; ĉiu povus esti tia.

Mi faris lankovrilojn kiel antaŭe kaj belajn groŝojn mi gajnis. Tiame estis malbonaj tempoj, militoj kaj malsanoj kaj sufiĉe da malsato. Buŝelo da sekalo kostis cent guldenojn en bankbiletoj. Tio estas dirinda! - Sed Dio nin amis, kaj ni ĉion sufiĉe bone travivis. Estis tiom mizere, ke la homoj iradis kun mono en mankavoj, ne povante ion aĉeti. Nia patro, tio estis homo, kian oni plu ne trovos, tiu helpis ĉiam al ĉiu, kie kaj kiel li nur povis; al li ankaŭ ĉiu venis, kiam li ne sciis kien sin turni. Kiam venadis malriĉaj najbaroj petante: «Cedu al ni buŝelon da sekalo, mi havas eĉ ne greneron por baki la panon,» li diradis: «Ĝis kiam ni havas, volonte mi donos, kiam mi ne havos, donos alia,» kaj tuj devis la patrino mezuri la grenon en la sakojn. Sed la monon li ne akceptis, ho ne. - «Ni ja estas najbaroj,» li diradis, «se ni ne helpos nin reciproke, kiu nin helpu. Kiam la bona Dio benos viajn rikoltojn, repagu al mi per greno, kaj ni estos kvititaj.» Kaj tiel ĝi estis. - Por tio havis la patro miloblan «Dio repagu vin»; la patrino, se unu tagon venis neniu almozpetisto, irus lin serĉi sur disvojon, ĝi estis ŝia plezuro. Kial ili ankaŭ ne helpu al la homoj, ni satmanĝis, havis vestojn, kial ni ne estus donacintaj al aliaj el la superfluo? Tio ne estas ankoraŭ tiom granda merito, estas nur kristana devo, sed se oni forprenas de sia buŝo por doni, jen estas bela virto. Sed eĉ kun ni ĝi venis tiel malproksimen, ke ni manĝis unufojon dum tago, por ke ankaŭ aliaj homoj havu ion por manĝi. Nu, eĉ tion ni supervivis, kaj refoje eklumis la suno. En la lando estis paco, estis ĉiam pli kaj pli bone.

Kiam Kaspar absolvis la lernejon, li volis lerni la teksarton kaj mi ne malhelpis lin. La metiisto estas sia sinjoro. Ellerninte ĝin li devis en la mondon. Jiri ĉiam diradis, ke metiisto, kiu nur post bakforno sidas, valoras neniom. Post kelke da jaroj li revenis, establis en Dobruska, kaj li bone statas. La knabinojn mi kutimigadis al ĉia hejmlaboro por povi ilin okupi en bona servo; sed jen alveturis mia kuzino el Vieno en la vilaĝon, Terezka ekplaĉis al ŝi, kaj la kuzino deziris kunpreni ŝin kaj zorgi pri ŝi. Ĝi estis malfacila por mi, sed mi pensis, ke mi nebone farus, malhelpante ŝin en la feliĉo, se ŝi intencas iri en la mondon. Kaj Dorotka estas bona virino, ili havas solidan mastrumejon en Vieno kaj neniujn infanojn! Ŝi zorgis pri Terezka kiel patrino, kaj belan doton ŝi donis al ŝi, kiam ŝi estis edziniĝanta. Nur tio min iom ĉagrenis, ke tiu knabino elektis Germanon, sed nun mi ne pensas plu pri tio, Jan estas tre bona kaj inteligenta homo, nun ni jam bone komprenas unu la alian. Nu, kaj la genepetoj, ili estas miaj. - Anstataŭe de Terezka iris en Vienon Johanka. Plaĉas al ŝi tie kaj laŭdire ŝi bone fartas. - Tiu junularo havas jam alian prudenton; mi neniam volis forlasi la hejmon kaj precipe ne iri inter fremdan popolon.

Post kelke da jaroj mortis al mi la gepatroj, en ses semajnoj sinsekve. Trankvile ili iris for de la mondo, kvazaŭ kiam oni estingus kandelon; Dio ne lasis ilin turmentiĝi kaj ili ne bezonis sopiri unu je la alia; ili vivis kune sesdek jarojn. Mole ili sternis al si, mole ili dormos. Dio donu el ili eternan gloron!"

"Kaj ĉu ci ne sopiris la ĉeeston de la infanoj, kiam ĉiuj tri al ci foriris?" demandis la princino.

"Ah, moŝta sinjorino, sango ne estas akvo. Tiame mi multfoje ploradis, sed al la infanoj mi diris nenion por ne malklarigi al ili la feliĉon. Kaj neniam mi estis sola, infanoj ne ĉesas naskiĝadi kaj tiel oni havas ĉiam ion por zorgeti. Kiam mi vidadis ilin ĉe la najbaroj elkreskadi de la lulilo kaj kaĉo, ŝajnis al mi, ke ili estas miaj propraj. Oni devas havi bonan koron al aliaj, tiam oni estas ankaŭ amata. - Ili multe estis petintaj min, ke mi alveturu Vienon; oh, mi scias, ke mi tie estus trovinta bonajn homojn kiel aliloke kaj ke mi estus tie bone kaŝita, sed ĝi estas ja granda distanco kaj maljuna homo ne taŭgas por vojaĝo, oni estus kiel vaporo super la poto. Dio povus pri mi rememori kaj ni tamen volonte lasus la ostojn en la hejma tero. - Sed, moŝta sinjorino, mi komencis ĉi tie rakontadi, kvazaŭ mi estus hejme ĉe ŝpinado; senkulpigu nian familiarecon," aldonis la avineto, fininte sian rakontadon kaj leviĝis de la seĝeto.

"Cia rakontado, maljunulineto, estis al mi tre agrabla, ci eĉ ne scias, kiel danka mi estas al ci por ĝi," diris la princino, metinte la manon sur la ŝultron de la avineto. "Sed nun venu kun mi al matenmanĝo, mi pensas, ke la infanoj ankaŭ akiris apetiton al manĝado." Tion dirinte, ŝi elkondukis la avineton el la kabineto en la salonon, kie estis preparitaj kafo, ĉokolado kaj diversaj fremdaĵoj. - La ĉambristo atendis la signon, laŭ ordono de la princino li tuj kuris por venigi la komteson kaj la infanojn post kelkaj momentoj ĉio rapide alkuris, la komteso petolis kiel infano kun ili. - "Rigardu, avineto, kion donis al ni fraŭlino Hortensie!" ĉiuj samtempe vokis, montrante diversajn multekostajn donacetojn. - Ho, ho, de post mia naskiĝo, mi ne vidis tion; sed ĉu vi ankaŭ bonmore dankis?"

La infanoj jesis.

"Sed kion diros Mančinka kiam ŝi ekvidos tion, kaj Cilka kaj Václav?" demandis la avineto.

"Kiu estas do tiu Mančinka kaj Cilka kaj Václav?" demandis la princino, volonte volante scii finon kaj la komencon de ĉio.

"Tion mi diros al ci, kara princino, mi scias ĝin de la infanoj," rapide diris la komteso. "Mančinka estas filino de muelisto, kaj tiu Cilka kaj Václav estas infanoj de iu gurdisto, kaj li havas ankoraŭ kvar. Barunka rakontis al mi, ke ili manĝas katojn, sciurojn kaj kornikojn, ke ili havas nenion por manĝi kaj neniujn vestojn, ke la homoj naŭzas ilin."

"Ĉu pro tio ke ili estas malriĉaj!" demandis la princino, "aŭ ke ili manĝas katojn kaj sciurojn?"

"Pro tio," afirmis la avineto.

"Nu, sciuro ne estas malbona manĝaĵo, mi mem ĝin gustumis," opiniis la princino.

"Oh, moŝta sinjorino, estas diferenco, manĝi ion pro plezuro aŭ de malsato. - La gurdisto havas donace de Dio sanan stomakon; la infanoj, kompreneble, ankaŭ multe bezonas, kaj tion ĉion li estas gajnonta per tiu muziko. Tio estas malfacila, malmulte por meti sur sin, malmulte en sin kaj la domo malplena kiel manplato."

Dum la parolo sidiĝis la princino al la tablo, Hortensie sidigis la infanojn ĉirkaŭ si kaj la avineto devis ankaŭ alsidiĝi.

La komteso volis enverŝi al ŝi kafon aŭ ĉokoladon, sed la avineto dankis, dirante, ke ŝi trinkas nek la kafon, nek tion alian.

"Kaj kion ci matenmanĝas?" demandis la princino.

"De post infaneco mi estas kutiminta matenmanĝi supon, plej ofte kiselon*), tion ni en montoj ŝatas. Kiselon kaj terpomojn al matenmanĝo, al tagmanĝo refoje terpomojn kaj kiselon, kaj al vespermanĝo la samon; en dimanĉo peceton da avenpano. Tio estas nutraĵo de malriĉa popolo en montoj Krkonose dum tuta jaro kaj oni dankas Dion, se oni ne sentas mankon de tio, sed ofte okazas, ke oni havas eĉ ne branon por manĝi. En la pli ebenaj regionoj ĉiu havas jam iom da pizo, da pli blanka faruno, da brasiko kaj aliajn aĵojn, ankaŭ pecon da viando de tempo al tempo; tiuj vivas jam abunde. Sed la manĝaĵojn de grandsinjoroj ne devas simpla homo kutimi, tiam li baldaŭ ektroviĝus en mizero. Ankaŭ malmulte da forto donus al li tiuj frandaĵoj."

"Oh ci eraras, maljunulineto, tiaj manĝaĵoj estas tre fortodonaj; kaj se tiuj homoj povus havi ĉiutage pecon da viando kaj bonan trinkaĵon, mi pensas, ke ĝi donus al ili pli multe da forto, ol ĉiuj manĝaĵoj, kiujn ili dum la tuta tago formanĝas," diris la princino.

"Nu, ni vidu, oni ĉiam ellernas ion novan; mi ĉiam pensis, ke la grandaj sinjoroj estas pro tio tiel palaj kaj multfoje ankaŭ malgrasaj, ĉar ili manĝas tiajn frandaĵojn, kiuj donas neniun forton."

La princino ekridetis, diris nenion, sed ŝi disponigis al la avineto malgrandan pokaleton plenigitan per dolĉa vino, dirante: "Trinku, maljunulineto, tio utilos al cia stomako."

La avineto levinte la pokaleton, diris: "Je sano de la moŝta sinjorino," kaj trinkis iomete; ankaŭ ŝi akceptis pecon da bakaĵo, por ne ofendi la gastamecon.

"Kio estas en tiuj konkoj, kiujn manĝas la sinjorino princino?" demandis mallaŭte Jan Hortension.

"Ĝi estas maraj bestetoj kaj ili nomiĝas ostroj," diris laŭte la komteso.

"Tion Cilka ne manĝus," opiniis Jan.

"Diversaj manĝaĵoj kaj gustoj estas en la mondo, kara Jan," respondis la fraŭlino.

  • ) speciala supo farita el fermentita pasato. (R. de la tr.)

Dum tiu parolo, Barunka, sidanta apud la avineto, ŝovis al ŝi ion en la pendpoŝon kaj flustris: "Kaŝu tion, avineto, ĝi estas mono; la fraŭlino donis ĝin al mi por la infanoj de Kudrna kaj mi povus eble perdi ĝin."

Sed la sinjorino princino ekaŭdis, kion Barunka flustris, ŝia okulo fiksiĝis kun neeldirebla ĝojo sur ĉarma vizaĝo de la komteso.

La avineto ne povis sian ĝojon kaŝi en la koro, per kortuŝita voĉo ŝi diris: "Dio repagu tion al vi, moŝta fraŭlino."

La fraŭlino ekruĝiĝis kaj ekminacis je Barunka per fingro; nun siavice Barunka ekruĝiĝis.

"Kiom da ĝojoj estos!" diris la avineto; nun ili povos aĉeti al si vestojn!"

"Kaj ni aldonos ion al tio, por ke ili ankaŭ alimaniere povu al si helpi," opiniis la princino.

"Vi farus bonan akton, moŝta sinjorino, se vi helpus al tiuj homoj, sed ne per almozo," diris la avineto.

"Kaj kiel do?" demandis la princino.

"Tiel, ke Kudrna havu dum tempo de sia bona konduto garantiitan laboron, kaj mi pensas, ke ĝi estus ĉe li konstanta, ĉar li estas honesta kaj klopodema. Dio repagu al Vi por ĉio; sed almozo, moŝta sinjorino, helpas al tiaj homoj nur por tempo. Oni aĉetos tion kaj ion alian, kelkfoje eĉ senbezonan objekton, se estas mono en la manoj, kaj kiam oni tion formanĝas kaj disŝiras, oni denove estas en mizero, kaj ne kuraĝas veni la duan fojon. Sed se li havas ĉiutage sian difinitan salajron jen estas helpite al li kaj al la moŝta sinjorino ankaŭ, ĉar ŝi akiras laboreman laboriston aŭ fidelan serviston, kaj krom tio faras la moŝta sinjorino bonan faron."

"Ci estas prava, maljunulineto; sed kian okupon mi donos al li, al la muzikanto?"

"Ah, moŝta sinjorino, tion oni facile trovos. Mi scias, ke li ŝatus esti gardisto aŭ administranto de garbejoj. Kaj kiam li iradus sur la kampoj, li povus kunporti la gurdon; sen tio li irante sur kampoj, ludas dumvoje al si, por, kiel li diras, distriĝi... Li estas gaja ŝerculo," aldonis la avineto kun ekrideto.

"Do ni zorgos pri li," diris la princino.

"Ci mia kara, amata princino!" ekvokis la komteso kaj leviĝis, por kisi al la princino la belegan manon.

"Nur ĉe bonaj homoj staras anĝeloj!" diris la avineto; ekrigardinte la princinon kaj ŝian adoptitan filinon.

La princino por momento eksilentis, poste ŝi mallaŭte parolis: "Ke ŝin Dio donis al mi, por tio mi neniam ĉesos danki lin," kaj pli laŭte ŝi aldonis: "Tian amikon, kiu dirus al mi ĉiam la veron tiel senartifike kaj sincere, kiel ci, maljunulineto, mi dezirus havi."

"Ho, moŝta sinjorino, se vi volos, vi trovos lin.Amikon oni pli facile trovas ol konservas."

"Ci do pensas, ke mi ne scius lin ŝati?"

"Kial mi pensus tion pri la moŝta sinjorino? Ĝenerale okazas tiel. Iufoje estadas agrabla, sincera interparolo, sed spontane ĝi ŝajnas maloportuna - kaj la amikeco forpasas."

"Refoje ci estas prava. Sed de hodiaŭ ci havas la rajton, kiam ajn veni al mi kaj diri al mi kion ajn, mi ĉiam volonte aŭskultos ĝin, kaj se ci venos kun peto kaj se ĝi estos nur iom al mi ebla, estu certa, ke mi plenumos ĝin."

Tiel diris la princino, leviĝinte de la tablo. La avineto volis al ŝi kisi la manon, sed ŝi kliniĝis, kisis la avineton sur la vangojn kaj ne permesis, ke ŝi kisu al ŝi la manon. La infanoj kolektis siajn belajn donacetojn, sed ili eĉ ne volis foriri de la kara komteso.

"Venu ankaŭ al ni, moŝta fraŭlino!" ekvokas la avineto, prenante de ŝi Adelka'n el la manoj.

"Venu, venu, fraŭlino Hortensie!" petis la infanoj; "ni ree kolektos por vi fragojn."

"Mi venos certe," ekridetis la fraŭlino.

"Ni dankas por ĉio, moŝta sinjorino, kaj Dio estu kun vi ĉi tie!" adiaŭis la avineto.

"Adiaŭ!" respondis la princino, kaj la fraŭlino iris kun ili trans la sojlon.

La ĉambristo, venante por forporti la manĝilaron, nazgrimacis kaj pensis: "Stranga kaprico de tia sinjorino, amuziĝi kun vulgara avino."

Sed la princino staris ĉe la fenestro kaj postrigardis la forirantojn, ĝis kiam estis videblaj la blankaj vestoj de la knabinoj kaj la blanka «kolombineto» de la avineto, ekaperantaj inter verdaĵo. Poste forirante en la kabineton, ŝi flustris al si: "Feliĉa ĝi estas virino!"