Avineto/XV.

El Vikifontaro
Iri al: navigado, serĉi
XIV. Indekso : Avineto
de Božena Němcová
Tradukita de K. Procházka, Vl. Tobek
XVI.

La sekvantan tagon, kiam iris la avineto kiel kutime renkonte al la infanoj, estis ŝia unua vorto: "Divenu, infanoj, kiu estas ĉe ni?"

La infanoj pro surprizo iom ekhezitis, ili tuj ne divenis, sed Barunka ekvokis: "Sinjoro Beyer, ĉu ne vere, avineto?"

"Ci divenis, kaj li alkondukis sian fileton."

"Ho, kiom mi ĝojas, ni kuru al li!" ekkriis Jan kaj ankaŭ jam kuris kaj Vilím post li tiel, ke iliaj pendpoŝoj forsaltetis de la koksoj.

La avineto vokis, ke ili iru kiel homoj, kaj ne kuregu kiel ĉasbestoj, sed kie la knaboj jam estis! Preskaŭ senspire ili enfalis en la ĉambron; la patrino volis ilin riproĉi, sed sinjoro Beyer etendis al ili la longajn manojn, levis unu post la alia kaj ĉirkaŭpreninte ilin, kisis iliajn vangojn. "Kaj kion vi faris dum la tuta jaro, kiel vi fartis?" li demandis per profunda voĉo, kiu en la malgranda spaco forte resonis. La knaboj tuj ne respondis, iliaj okuloj fiksiĝis sur knabo, aĝa proksimume kiel Barunka, kiu staris apud sinjoro Beyer. Li estis bela knabo, tute simila al la patro, escepte, ke liaj membroj ne estis tiel fortostaj kiel tiuj de la patro, ke la vangojn li havis florantaj, kaj ke el liaj okuloj radiis nur infana ĝojo. "Ha, vi rigardas mian knabon, nu rigardu do lin, kaj prezentu la manojn unu al la alia, por ke vi estu bonaj kamaradoj. Li estas tiu mia Orel." Tiel parolante, li puŝis antaŭen la fileton. kiu senĝene prezentis la manojn al la knaboj. Tiumomente venis Barunka kun la avineto kaj kun Adélka. "Nu, kaj jen ci vidas Barunkan, pri kiu mi hejme al vi rakontadis, ke ŝi venas ĉiam la unua deziri al mi bonan matenon, kiam mi noktas ĉi tie. Sed nunjare, kiel mi vidas, ĝi estas alia, vi jam iras en la lernejon, kaj tial Jeník devas leviĝadi samtempe kun Barunka. Kaj kiel plaĉas al vi en la lernejo, ĉu ne prefere ci, Jan, promenadus en la arbaro? Vidu, mia Orlík devas min sekvi al embuskado, sur la montojn, li scios preskaŭ tiel pafadi kiel mi," demandis kaj samtempe rakontis la arbaristo, ĉirkaŭita de la infanoj.

"Ho, prefere ne rakontu tion al ili," diris la avineto; Jeník tuj frenezetiĝos kaj volos vidi la pafilon de Orel."

"Nu, kio, li rigardu ĝin; iru, Orlík, alportu ĝin al li, ĝi ne estas ja ŝargita."

"Ĝi ne estas, paĉjo; la lastan pafaĵon mi elpafis, kiel ci scias, al la kirko," diris la knabo.

"Kaj ci pafmortigis ĝin; per tio ci povas fieriĝi, iru montri ĝin al la knaboj." La knaboj elkuris ĝoje kun Orlík el la ĉambro; sed la avineto ne povis sin deteni, - kvankam sinjoro Beyer ŝin certigis, ke Orlík atentos, ŝi tamen ilin sekvis.

"Sed ci nomiĝas kiel birdo?" diris Adélka al Orel, kiam ili estis ekstere, kaj kiam Jeník kun Vilím observis la mortpafitan kirkon.

"Mi fakte nomiĝas Aurel," ekridetis la fileto al Adélka, "sed al la paĉjo pli bone plaĉas nomadi min Orel, kaj al mi ĝi ankaŭ plaĉas; aglo estas bela birdo. Nia paĉjo iufoje pafmortigis aglon."

"Tion mi ankaŭ opinias," diris Jan; "mi al ci montros aglon kaj multe da bestoj, mi havas ilin pentritaj en la libro, kiun mi lastjare ricevis kiel nomfestan donacon; iru kun mi!" Tion diranta, li tiris la knabon en la ĉambron, kie li tuj montris al li la libron.

Al Orel tre plaĉis la bestoj, kaj sinjoro Beyer ankaŭ rigardis kun granda plaĉo unu folion post la alia.

"Tion mi ricevis kiel nomfestan donacon de la komteso, kaj ankoraŭ mi ricevis paron da kolomboj de Kristla kaj kunikletojn de la arbarista familio, kaj de la avineto dudekkrejceron kaj de la gepatroj ŝtofon por la vestaĵo!" fieriĝis Jan.

"Ci estas feliĉa knabo," komencis sinjoro Beyer, rigardante en la libron, kaj ĵus vidante vulpon, li ekridetis : Kvazaŭ viva; atendu, fripono, mi devas al ci repagi!" Vilím opiniante, ke tio direktiĝas al la pentrita, strange lin ekrigardis, tiel ke sinjoro Beyer ridetante diris:

"Ne timu; al tiu ĉi vulpo mi faros nenion, sed al unu en la montoj, kiu ĝin similas, tiun mi devas pinĉpreni, ĝi faras al ni multe da malutilo."

"Eble Petr ĝin kaptos, mi iris kun li meti la kaptilojn, antaŭ ol ni foriris;" diris Orel.

"Ho, knabo, la vulpo estas dekfoje pli sagaca ol Petr, ĝi scias ruzaĵojn, ke oni eĉ ne pensus tion, kaj precipe se ĝi jam foje estis en kaptilo, kiel tiu kiun mi embuskas. Kanajlo, mi logpreparis al ĝi rostaĵon, ni opiniis, ke ni certe ĝin kaptos; ĝi estis malsata, jen kion faris la fripono: formordis al si la rompitan kruron kaj forkuris. Nun apenaŭ ni kaptos ĝin, per domaĝo homo prudentiĝas, kaj vulpo havas certe tiom da prudento, kiom la homo," rakontis la arbaristo, senĉese foliumante.

"Oni ja ne diras vane, ruza kiel vulpo," diris la avineto.

"Jen estas aglo, jen!" vokis la knaboj, rigardante belan birdon kun dismetitaj flugiloj, sin flugĵetantan al akirotaĵo.

"Ĝuste tian mi pafmortigis; ĝi estis bela birdo, preskaŭ mi ĝin bedaŭris, sed kion fari, tia okazo ĉiumomente ne prezentiĝas. Mi trafis ĝin bone; kaj tio estas ĉefaĵo, nur ne turmenti la beston."

"Tion ankaŭ mi diradas," aŭdiĝis refoje la avineto.

"Strange, ke vi ne bedaŭras tiun bestaron, sinjoro Beyer, mi povus neniun beston pafmortigi," diris Barunka.

"Sed tranĉbuĉi vi povas," ekridetis la arbaristo, "kaj kio estas pli bona, ĉu kiam la besto, danĝeron ne antaŭvidante, falas post unu pafo, aŭ kiam vi ĝin pli frue per kaptado lacigas, per preparoj timigas kaj nur poste tranĉbuĉas, ofte tiel mallerte, ke ĝi duonmortigita de vi forflugas?"

"Ni ne tranĉbuĉas la kortbirdaron," neis Barunka, "tion faras Vorša, tiu ne bedaŭras ilin, kaj cetere ili estas tuj mortaj." Ankoraŭ iom da tempo la infanoj sin amuzadis per la bestoj, poste la patrino ilin vokis al vespermanĝo.

Alifoje demandadis la infanoj sinjoron Beyer pri la montoj, volante scii, ĉu li vagante eniris la ĝardeneton de Rýbrcoul, kaj diversajn aliajn aferojn, sed tiam ili senĉese demandis nur lian filon Orel, kun granda miro aŭskultante, kiam al ili la juna knabo rakontis pri la danĝeroj, kiujn li jam kun la patro travivis pri la bestoj, kiujn li pafmortigis, kiam li al ili priskribis grandegajn neĝblokojn sur la montoj kuŝantajn, kiel ili ŝutkovras la tutajn vilaĝojn, kiuj poste estas sub ili kvazaŭ enterigitaj, kiel la homoj, suprenveni volante, kutime elrampas tra la kamentuboj, kaj ĉiu devas fari al si la vojon for de sia domo.

Sed ĉio ĉi tio ne fortimigis Jan'on, li tamen nur deziris esti jam tiel aĝa, ke li povu eklerni ĉe sinjoro Beyer.

"Kiam ci estos ĉe ni, tiam sendos min la paĉjo interŝanĝe al arbaristo de Riesenburg, por ke mi spertu ankaŭ pli facilan metion arbaristan."

"Domaĝe, ke ci ne estos hejme," bedaŭris Jan.

"Ci ne sentos mian foreston, ni havas ankoraŭ du helpantojn; krom tio la frato Čeněk estas tiel granda, kiel ci, kaj la fratino Manjo ŝatos cin vidi," diris Orel.

Dum la infanoj, en la korto sidante, aŭskultis la rakontadon de Orel kaj tra la kristaloj, kiujn li alportis al ili, rigardis en la lumon, aŭskultis sinjoro Beyer la avineton, rakontantan pri la superakvego kaj pri la diversaj novaĵoj, kiuj estis en la daŭro de la tuta jaro okazintaj.

"Kaj ĉu la familio de mia sinjoro frato en Riesenburg estas sana?" demandis la arbaristo.

"Jes, ĝi estas sana," diris sinjorino Prošková. "Anuška kreskas rapide; la knaboj iradas en la lernejon en Červená Hůra (Ruĝa Monto), ĝi estas por ili pli proksima, ol tiu en la urbo; mi miras, ke la sinjoro arbaristo ankoraŭ ne alvenis - li diris, ke li ĉi tie haltos por vin saluti, kiam li iros embuski. Li estis ĉi tie matene kaj alportis al mi la sciigon el la kastelo, ke alvenis letero el Vieno. Mi iris tuj en la kastelon kaj eksciis, ke la komteso fartas pli bone, ke la princino eble alveturos al la rikoltfesto, ke ŝi restos proksimume dekkvar tagojn kaj poste forveturos al Firenze. Sekve mi esperas, ke la paĉjo restos ĉe ni dum la tuta vintro; laŭdire, la princino ne kunprenos la korteganaron. Post kelke da jaroj ni estos refoje pli longan tempon kune."

Jam longe sinjorino Prošková tiom ne parolis, longe ŝi ne estis tiel kontenta, kiel tiun tagon, kiam ŝi ricevis la konsolantan novaĵon, ke la edzo alveturos.

"Ni danku Dion, ke tiu fraŭlino saviĝis el la malsano, ĝi estus granda domaĝo, se tiu bona junulino estus mortinta. Ni ĉiuj petis Dion, ke li helpu ŝin; ankoraŭ hieraŭ ĉi tie Cilka pro ŝi ploris."

"Ŝi havus gravan motivon de plorado," diris sinjorino Prošková.

Sinjoro Beyer demandis pri la senco de ŝia rimarkigo, kaj la avineto rakontis al li sian viziton en la kastelo, ĉe kiu ŝi kompreneble atribuis al la komteso la meriton, kiun ŝi havis pri la bonfarto de la familio de Kudrna.

"Mi aŭdis," demandis la arbaristo, "ke la komteso estas filino -"

En tiu momento ekfrapis iu sur la fenestron.

"Ĝi estas sinjoro baptano, mi konas lin laŭ la frapado; nur eniru!" laŭte ekvokis sinjorino Prošková.

"La homoj havas malicajn buŝojn," respondis la avineto demandon de la arbaristo; "kaj kiu marŝas en la sunlumo, tiun sekvas la ombroj, tio estas kutima afero; negrava, ŝi estu filino de kiu ajn."

Sinjoro baptano el Riesenburg eniris la pordon, kaj la ambaŭ arbaristoj sincere sin intersalutis.

"Kie vi okupiĝadis, ke vi tiel longe ne venas?" demandis la avineto, angore ĵetinte rigardon al la pafilo, kiun sinjoro arbaristo pendigadis sur najlo.

"Mi havis karan gaston, sinjoron administranton, li venis por ligno; li vendis sian lignon kromsalajre ricevitan, nun li volus havi lignon en antaŭo kaj delogi min al malhonestaĵoj. Jen, bona konsilanto! Mi tuj komprenis, ke li intencas ion similan, ĉar li venis kiel dolĉmienulo. Sed mi diris al li veron! Mi faris al li ankaŭ akran riproĉaludon pri Míla; tiun knabon mi bedaŭras kaj Kristla'n ankaŭ. Hodiaŭ matene haltinte ĉe ili por trinki glaseton, mi ektimis pro ŝia aspekto. Tion kaŭzis tiu malbensinjoro arbaristo frapis sian buŝon, rememoriĝinte, ke li sidas ĉe la avineto.

"Kio okazis?" demandis Beyer, kaj la avineto, rakontema, priskribis al li rekrutigon de Míla kaj ĝiajn kaŭzojn.

"Tia estas ordo en la mondo, turnu vin kien ajn, ĉie oni trovas suferojn kaj mizeron, same inter la grandaj kiel inter la malgrandaj, kaj kiu havas neniun suferon, tiu ĝin al si faras," diris Beyer.

Per malfeliĉo kaj doloroj sin purigas la homo de ĉiuj malpuraĵoj kiel oro per la fajro. Sen doloro neniu ĝojo. Se mi scius, kiel, mi volonte helpus tiun knabinon; sed tio ne estas ebla. Ŝi devas dume suferadi, kiom ŝi povos. La plej terura momento atendas ŝin morgaŭ, kiam Míla forveturos."

"Do, li forveturos jam morgaŭ?" miris la arbaristo; "nu, en kia rapido! Kien li venos?"

"En Hradec."

"Ni faros do la saman vojaĝon, nur kun tiu diferenco, ke mi kun flosistoj sur la akvo, kaj li sur la tero."

La knaboj alkuris en la ĉambron; Jan kaj Vilím montris al sinjoro arbaristo kirkon, kiun Orlík pafmortigis, dum Orlík al la patro rakontis, ke ili estis apud la kluzo kaj ke ili tie vidis la frenezan Viktorka.

"Ĉu tiu persono ankoraŭ vivas?" miris sinjoro Beyer.

"Vere, la mizerulino, pli bone ŝi fartus en la tero, ol ŝi fartas sur la tero," respondis la avineto. "Sed, ŝi jam kadukiĝas, ŝi maljuniĝas; malofte oni ŝin aŭdas kanti, krom dum la helaj noktoj."

"Sed ĉe la kluzo ŝi tamen sidas, rigardante en la akvon, ofte eĉ pli longe ol ĝis la noktomezo," diris la arbaristo. "Hieraŭ mi preter ŝi iris, ŝi vergojn salikajn ŝiradis kaj ĵetadis ilin en la akvon; estis jam malfrue. ,Kion ci faras? mi diras. Ŝi silentas, mi demandas ŝin denove, tiam ŝi turnas sin al mi, kaj ekbriligas la okulojn; mi opiniis, ke ŝi sin ĵetos kontraŭ mi, sed ĉu pro tio, ke ŝi min ekkonis, aŭ kio ŝian kapon traflugis, ŝi returnis sin al la akvo kaj denove ĵetadis unu vergeton post la alia trans la kluzon. Kelkfoje oni neniel sukcesas kun ŝi traktadi. Mi bedaŭras ŝin, mi deziras al ŝi finiĝon de tiu mizera vivado, sed se mi ne vidus ŝin sidi ĉe la kluzo, se mi embuskante ne aŭdus ŝian kanton, io mankus al mi; mi sopirus je ŝi," diris la arbaristo, senĉese tenante la kirkon en la manoj.

"Kiam oni kutimiĝis je io, malfacile estas dekutimiĝadi," diris Beyer, metante ardan tindron en la mallongan dratligitan argilan pipon, kaj kelkfoje densajn fumnubojn ellasinte, li daŭrigis:

"Ĉu je homo, je besto aŭ je objekto. Ekzemple mi kutimiĝis, kiam mi ekiras, je ĉi tiu pipo; mia patrino fumadis similan, kvazaŭ mi ŝin vidus sidanta ĉe la sojlo."

"Ĉu via patrino fumis? Nekredeble!" kun miro ekvokis Barunka.

"En la montaro la virinoj multe fumas, precipe la maljunaj, nur per tio de la viroj diferencante, ke ili fumas anstataŭ tabako terpoman foliaĵon, kaj se ili ricevas foliojn de amara ĉerizujo."

"Mi ne opinias, ke tio estas bongusta," diris la arbaristo, ankaŭ bruletigante tabakon, sed en pentrita porcelanpipo.

"Simile mi amas ankaŭ kelkajn lokojn en la arbaro," ekparolis nun Beyer, "sur kiuj mi ĉiam pretervole ekhaltas, kiujn mi ekamis, ĉar ili rememorigas min aŭ pri iuj personoj, aŭ pri agrablaj kaj malagrablaj cirkonstancoj de mia vivo. Se mankus sur tiuj lokoj eĉ unu arbo, eĉ unu arbetaĵo, io mankus al mi. Sur unu loko - abrupta altaĵo - staras izola piceo, ĝi estas maljuna arbo, ĝiaj branĉoj sur unu flanko kliniĝas super profunda abismo, en kies fendegoj sporade kreskas filiko aŭ juniperaj arbustoj, kaj funde ĵetiĝas rivereto trans rokaĵoj formante vicon da akvofaloj: Mi ne scias, kiel ĝi okazis, sed al tiu loko mi ĉiam alvagis, kiam io min turmentis kaj iu malfeliĉo min trafis. Tiel kiam mi siatempe amindumadis mian edzinon kaj opiniis, ke mi ŝin ne ricevos; ŝiaj gepatroj malhepadis kaj nur pli poste konsentis. Tiel kiam mortis mia plejaĝa filo, kaj kiam mortis mia maljuna patrino. Ĉiufoje mi eliris el la domo, vagis sencele, rigardis nek dekstren nek maldekstren, kaj pretervole portis min la kruroj en la sovaĝan valon, kaj kiam mi troviĝis super la profundegaĵo ĉe la trista piceo, kiam mi vidis antaŭ mi montpintojn, unu super la alia: kvazaŭ la pezaĵo de mi defalus, mi ne hontis plori.

Kiam mi ĉirkaŭprenis la malglatan trunkon de la arbo, ŝajnis al mi, ke estas en ĝi vivo, ke ĝi komprenas mian plendadon, kaj ĝiaj branĉoj de tempo al tempo ekmurmuris super mi, kvazaŭ kun mi ĝemante kaj rakonti al mi volante pri similaj doloroj."

Beyer eksilentis, liaj grandaj okuloj estis turnitaj al lumo brulanta sur la tablo, el la buŝo anstataŭ vortoj fluis al plafono delikataj fumnubetoj, akompanataj de liaj pensoj.

"Vere, iam ŝajnas, kvazaŭ la arboj estus vivantaj," diris la arbaristo el Riesenburg. "Mi scias tion laŭsperte. Foje - de tiam pasis jam kelke da jaroj - mi destinis arbojn por faligado. La gardisto ne povis iri, sekve mi iris inspekti la faligadon. La arbohakistoj venas kaj prepariĝas faligi unue belan betulon; eĉ ne difekteton ĝi havis kaj bele staris kiel virgulino. Mi fikse ekrigardis ĝin, kaj tiam ŝajnis al mi - ĝi estas ridinda, sed mi havis tiun impreson - kvazaŭ ĝi kliniĝadus al miaj piedoj, kvazaŭ ĝi per la branĉoj min ĉirkaŭprenadus, kaj en la orelojn sonis al mi: ,Kial ci volas mortigi mian junan vivon, kion mi faris al ci?' En tiu momento ekknaris dentrando de segilo sur la ŝelo kaj enpenetris ĝian korpon. Mi ne scias, ĉu mi ekkriis, sed tion mi scias, ke mi volis malhelpi la arbohakistojn, ke ili pluen ne segu, sed kiam ili min kun miro rigardis, mi ekhontis kaj lasis ilin labori, rapide foririnte en la arbaron. Tutan horon mi vagadis, kaj senĉese min persekutis tiu penso, ke min la betulo petas, ke mi ne detruu ĝian vivon. Kiam mi fine venkis mian ekscitiĝon kaj venis al tiu loko, ĝi estis faligita, eĉ ne folieto sur ĝi moviĝis, el senviva korpo ĝi kuŝis. Min kaptis pento, kvazaŭ mi estus mortigon farinta. Dum kelke da tagoj mi estis malbonhumora, sed mi al neniu faris pri tio aludon, kaj se ni ne estus ĝuste hodiaŭ al tiu temo direktiĝintaj, mi neniam estus tion aludinta."

"Io simila okazis iam ankaŭ al mi," komencis per sia profunda voĉo Beyer. "Mi devis liveri ĉasaĵon al administrejo. Mi iras do ĉasadi. Jen venas al mi pafdistance kapreolino. Bela besteto, kvazaŭ eltornita. Ŝi gaje ĉirkaŭrigardis en la arbaro kaj paŝtis sin. Min ekkaptis bedaŭro, sed mi pensas: Kia naivaĵo, ĉu tio havas sencon? Mi ekpafas, sed mia mano tremis, mi trafis la kapreolinon en la kruron, ŝi falis kaj ne povis forkuri. La hundo al ŝi kuregis, sed mi ĝin malhelpis, io min admonis, ke mi ne lasu fari al ŝi malutilon. Mi iris al ŝi, kaj mi ne povas eldiri, kiel dolore min tiu besteto ekrigardis, pete kaj plende. Rapide mi elŝovis la tranĉilon kaj enpuŝis ĝin en ŝian koron; ŝiaj membroj ektremis, ŝi mortis. Sed mi ekploris kaj de tiu tempo - nu, kial mi hontu pro tio -."

"La paĉjo ne volas pafi al kapreolino," rapide enfalis Orlík.

"Bone ci diris: Kiam ajn mi celas, mi vidas antaŭ mi la vunditan kapreolinon, ŝiajn plendajn okulojn, mi timas, ke mi maltrafos, ke mi vundos la beston; mi preferas ne pafi."

"Mi konsilas al vi, ke vi pafmortigadu nur la malbonajn bestojn kaj la bonajn ke vi lasu, estas domaĝe, se tiuj mortas," aŭdiĝis Vilím, kiu preskaŭ larmis.

Neniu besto estas tiel bona, ke ĝi ne estu malbona, kaj male neniu estas tiel malbona, ke ĝi ne estu bona, same kiel tio estas ĉe la homoj. Estas eraro, se ni opinias, ke tiu besto, kiu havas belan, mildan aspekton, devas esti ankaŭ bona, kaj ke tiu, kiu ne plaĉas al ni, estas malbona. La aspekto ofte mensogas. Okazas, ke la homo tion, kio estas al li malagrabla, kio lin ne kortuŝas, pli facile priploras kaj eĉ ne tiel bedaŭras, kiel tion, kio estas bela, kio plaĉas al li, kaj tial li ofte traktas tion maljuste. Mi estis iam en Hradec antaŭ mortekzekuto de du krimuloj. Unu estis bela, sed la alia estis malbelega, malmilda, sovaĝa. La unua mortigis sian kamaradon opiniante, ke li forlogis de li lian amatinon. La alia devenis el nia regiono; mi iris al li, kiam li estis jam kondamnita, en malliberejon, por lin demandi, ĉu li deziras ion dirigi al sia familio, ke mi volonte tion komunikus. Li ekrigardis min, sovaĝe li ekridis, poste li skuis la kapon kaj diras: ,Al kiu mi ion dirigu, kiun mi salutu? Mi konas neniun.' Li forturnis sin de mi, metis la vizaĝon en la manojn kaj sidis iom da tempo senmove; poste li salte leviĝinte stariĝis kun interplektitaj brakoj antaŭ mi, demandante: ,Homo, ĉu ci faros al mi, kion mi de ci postulos?' - ,Mi faros, tre volonte,' mi diras kaj mi prezentis al li la manon. En tiu momento aperis en lia vizaĝo tia senmezura doloro, ke mi estus por li ĉion farinta; lia vizaĝo perdis ĉian abomenon, nur kompaton ĝi vekis kaj partoprenemon. Li certe bone enrigardis en mian koron, ĉar li forte kaj rapide ekkaptis mian manon, ekpremis ĝin kaj per emocioplena voĉo li diris: ,Se vi estus povinta tiel al mi prezenti la manon antaŭ jaroj, mi ne estus ĉi tie. Kial ni ne renkontis unu la alian? Kial renkontadis min nur tiaj homoj, kiuj en polvon min piedpremadis, kiuj pro mia vizaĝo min mokadis, kiuj min per absinto kaj veneno nutradis! La patrino min ne amis, la frato min elpelis, la fratino pro mi hontis, kaj tiu, pri kiu mi opiniis, ke ŝi min amas, por kiu mi riskis la vivon, por kies unusola afabla ekrideto mi estus bluaĵon de la ĉielo deŝirinta, pro kiu mi tiomfoje bedaŭris, ke mi ne havas dek vivojn, por ilin oferi por ŝia amo, tiu nur ŝercmokis min, kaj kiam mi volis aŭdi el ŝia buŝo, kion ĉiuj rakontis unu al alia, ŝi per hundo elpelis min tra la pordo,' kaj tiu sovaĝa homo ploris kiel infano. Post momento li forviŝis la larmojn, prenis min je la mano kaj aldonis mallaŭte: ,Kiam vi estos veninta en la ĉasregionon de Maršov, iru en la sovaĝan valon, super la profundegaĵo staras izola piceo, al tiu alportu mian saluton kaj al tiuj rabaj birdoj, kiuj ĉirkaŭflugas ĝin, kaj al tiuj altaj montoj. Sub ĝiaj branĉoj mi dormadis dum multe da jaroj, al ĝi mi diris, kion neniu scius, sub ĝi mi ne estis tia mizera Lazaro, mi estis -' Li eksilentis, li sidiĝis denove sur la benko kaj ne parolis plu, nek min ekrigardis. Mi foriris de li dolore kortuŝita: oni insultis, oni malbenis tiun malbelulon, ke li meritas la morton, ke la krimuleco vidiĝas en liaj okuloj, ke li volas vidi nek la pastron, nek iun alian, ke li kontraŭ la homoj la langon elmetas kaj ke li iras al la morto kiel al kermeso. Tiun belan oni bedaŭris, sin interpuŝante por havigi al si la kanteton, kiun li verkis en arestejo, kaj ĉiu diradis, ke li ricevu amnestion, ĉar li mortigis la kamaradon nur pro ĵaluzo, sed ke tiu alia kontraŭe pro nura malico pafmortigis la knabinon, kiu neniel kontraŭ li kulpiĝis, kaj ke li mortigadis la homojn. Tiel juĝas ĉiu laŭ sia sento; kiom da kapoj tiom da ĉapo; ĉiu okulo vidas la aferon alie, kaj estas malfacile difini: jen, tio estas tia kaj ne devas esti alia. Sole Dio konas la mondon, li enrigardas en la plej sekretajn kaŝejojn de la homa koro kaj juĝas ilin; li komprenas parolon de bestoj, antaŭ li estas klara kaliketo de ĉiu planteto, li konas vojetojn de ĉiu skarabeto, susurado de la vento direktiĝas laŭ lia ordono, la akvoj fluas, kien li destinis al ili la vojon."

La arbaristo refoje eksilentis, fajro estingiĝis en lia pipo; lia okulo bele brilis, la vizaĝo similis montaran valeton, lumigitan per milda brilo de aŭtuna suno, en kiu tamen ankoraŭ estas sufiĉe da verdaĵo kaj da floretoj, kvankam sur la altaĵoj kuŝis neĝo.

Ĉiuj rigardis atente sinjoron Beyer, ĝis la avineto aŭdiĝis: "Vi estas prava, sinjoro Beyer; estas agrable aŭskulti vian rakontadon, kiel klarigon de la Sankta Skribo. Sed estas la tempo kuŝigi la infanojn; via fileto estas certe laca de la vojaĝo, vi ankaŭ; morgaŭ vi rakontos al ni la ceteron."

"Tiun kirkon donu al mi, Orlík, por la gufo, por kio ĝi utilus al ci?" diris la arbaristo, metante la pafilon sur la ŝultron.

",Kun plezuro."

"Ni alportos ĝin frumatene al vi," petis la knaboj.

"Vi devas tamen en la lernejon."

"Por morgaŭ mi liberigis ilin de tiu devo, por ke ili povu kunesti kun la gasto," diris la patrino.

"Nu, mi lasos miajn bubojn ankaŭ hejme, por ke vi bone amuziĝadu. Do venu, bonan nokton! Fartu bone!"

La afabla sinjoro valfrato, kiel lin sinjoro Beyer iufoje nomadis, prezentis al la amikoj la manon, alvokis sian Hektoron, kiu al Orlík tre plaĉis, kaj eliris.

Jam matene, antaŭ kiam la infanoj sin vestis, staris Orlík sur la floso, per kiu ili estis albordiĝintaj. Post matenmanĝo iris sinjoro Beyer kun la knaboj en la arbaristejon, la avineto kun Barunka kaj Adélka iris en la gastejon diri al Míla adiaŭ. La gastoĉambro estis plenplena; estis tie patrinoj kaj patroj de la adiaŭantaj soldatoj, kamaradoj, fratinoj kaj konatoj. Kvankam unuj konsolis la aliajn, kvankam la gastejestro kaj Kristla ne sufiĉis kranverŝadi, - eĉ Míla helpis servadi la gastojn, - kvankam la junularo kantis gajajn soldatajn kantojn, por sin kuraĝigi, tamen ĉio estis vana; eĉ unu ne ebriiĝis, kiel okaze de la rekrutiĝo Tiam ili ornamis la ĉapojn per verdaj pinglobranĉetoj, ĝojkriis petole, trinkis, kantis por superi kaj venki la timon kaj senkuraĝecon. Eĉ la plej belkreska kaj la plej bela junulo havis ja ankoraŭ iom da espero. Krom tio flatis ilin bedaŭrado de la knabinoj, ili ĝojis pro amo de la gepatroj, kiu en tiaj momentoj supren elŝprucas kiel varma fonto, kaŝita interne de la tero, ili fieriĝis pro la prijuĝoj de la konatoj: "Ho, tiu ne revenos, tia knabo - rekta kiel pino - tiajn soldatojn ili ŝatas." Per tiaj dolĉaj gutoj mildigis vanteco la maldolĉan trinkaĵon, kiun la neevitebla devo metis antaŭ ilin; kaj male tio, kio dolĉigadis al la sanaj, belaj knaboj tiun malgajan vojon, tio ĝin malfaciligadis al tiuj, kiuj ne bezonas timi, kiuj konsciis pri siaj korpdifektoj. Kelkaj vantuloj ĝin tiel dolore toleris, ke ili estus preferintaj fariĝi soldatoj ol aŭskulti la kriojn: "Pro ci ne bezonas plori la patrino, ci ne ĵuros je tamburo, ci ne atingas ŝtrumptenilon de la hundo;" aŭ "Knabo! lasu cin rekrutigi al la rajdistoj, ci havas piedojn kiel la bovo kornojn," kaj similajn mokŝercojn, per kiuj oni ilin regalis.

La avineto eniris en la gastejon, sed ne iris en la ĉambron; ne tial, ke tie estis sufokiga atmosfero, sed peza nubo da doloro, kiu premis la korojn de ĉiuj kaj kovris kiel vualo la vizaĝojn, ŝin afliktis. Ŝi komprenis, kion sentas la malĝojigitaj patrinoj, el kiuj unu interplektis la manojn en muta doloro, alia senvoĉe ploris aŭ laŭte ĝemplendis; kion sentas la junulinoj, kiuj sin ĝenas elmontri sian malĝojon, kaj tamen ne povas senplore ekrigardi la palajn junulojn, kiuj trinkante fariĝas pli malgajaj kaj volante kanti ne povas elpuŝi la voĉon. Ŝi komprenis, kion sentas la patroj nubmiene ĉe la tablo sidantaj, kiuj nenion parolas kaj pri nenio alia pensas, ol kie trovi estonte kompenson por la laboremaj junuloj, kiuj estis ilia dekstra mano, kiel ne malĝoji sen ili, kiel ne senti ilian dekkvarjaran forestadon. La avineto sidiĝis kun la infanoj en la ĝardeno.

Post momento venis tien Kristla elturmentita, plormalseka, pala kiel muro. Ŝi volis paroli, sed ŝian bruston premis ŝtono kaj la gorĝon ŝi havis kvazaŭ ŝnurligitan, ŝi ne povis eldiri eĉ vorton. Ŝi apogis sin je trunko de floranta pomarbo. Ĝi estis la sama pomarbo, trans kiun ŝi dum festo de sankta Johano ĵetis florkroneton. Ĝi transflugis, kaj nun, kiam estis plenumota la espero pri kuniĝo kun la amato, ŝi devis adiaŭi. Ŝi kovris sian vizaĝon per blanka antaŭtuko kaj laŭte ekploris. La avineto ŝin ne malhelpis.

Alvenis Míla. Kien malaperis tiu floranta vizaĝo, tiu viveco de la okuloj! Li estis kvazaŭ el marmoro skulptita. Silente li prezentis al la avineto la manon, silente li ĉirkaŭprenis la amatan knabinon, kaj eltirinte el la brusto broditan naztukon, kiun ĉiu junulo ricevas de sia knabino kiel pruvon de l'amo, viŝis per ĝi siajn okulojn. Ili ne diris unu al la alia, kiel profunda estas la kordoloro, sed kiam eksonis el la gastejo strofo de la kanto: "Pro nia disiĝo du koroj malĝojos, du koroj, kvar okuloj tage-nokte ploros," Kristla ĉirkaŭprenis forte sian amaton kaj ĝemplorante kaŝis la vizaĝon sur lia brusto. Tiu kanto estis resono de la melodio, kiu sonis ankaŭ en iliaj koroj senĉese.

La avineto stariĝis, sur ŝia vango fluis larmo, ankaŭ Barunka ploris. La maljunulino, metinte la manon sur la ŝultron de Míla, diris emocie: "Dio cin akompanu kaj konsolu, Jakobo! Faru, kion ci devas, volonte, kaj ĝi ne ŝajnos al ci esti malfacila. Se Dio sukcesigos mian intencon, via disiĝo ne daŭros longe. Esperu! Knabino, se ci lin amas, ne plipezigu lian koron per cia plendado. Adiaŭ!" Tion dirante, ŝi faris al Míla signon de kruco, premis lian manon, rapide sin forturnis kaj preninte la knabinetojn je la manoj ŝi iris hejmen kun tiu dolĉa konscio, ke ŝi konsolis la malĝojigitajn.

La geamantoj, en kies korojn la vortoj de la avineto falis kiel roso sur velkantan floreton, al nova vivo ĝin vokante, tenis sin ĉirkaŭprenitaj sub la floranta pomarbo, kies floroj de la vento skuataj de supre sur ilin faladis. Antaŭ la gastejo ekbruis grenveturilo, alveturante por la soldatoj, de la korto eksonis vokado: "Míla! - Kristla!" Sed ili ne aŭdis. Ili tenis sin reciproke en la brakoj - kiel do ili atentu pri la mondo - unu en la alia ĉirkaŭprenadis sian tutan mondon.

Posttagmeze adiaŭis ankaŭ sinjoro Beyer kun la afablaj gastigantoj. Sinjorino Prošková, kiel kutime, plenŝtopis al la patro kaj al la filo per manĝaĵoj la sakvalizojn provize por la vojaĝo. Ĉiu el la knaboj donis ion al Orel memordonance, Barunka ĉapelrubandon, al Adélka konsilis la avineto, kiam ŝi demandis, kion ŝi donu, donaci la rozeton, kiun ŝi ricevis de la komteso.

"Sed vi diris, ke mi ĝin portados ĉe la zono, kiam mi estos granda," diris la knabineto. "Ĝi estas tiel bela."

"Tion, kion ci amas kaj ŝatas, ci devas doni al la kara gasto, se ci volas lin honorigi. Donu ĝin al li, por la knabinoj plej bone decas, prezenti floreton."

Adélka enŝovis la belan rozeton al Orel malantaŭ la ĉapelrubandon.

"Ho, mia kara Adélka, mi ne scias, kiel longe posedos tiu rozeto sian belecon. Orel estas sovaĝa birdo, la tutan tagon li kuradas sur la rokoj kaj altaĵoj, en pluvo kaj vento," diris sinjoro Beyer.

Adélka demande turnis la okulojn al Orel.

"Ne zorgu, paĉjo," diris la knabo, rigardante kun plezuro la donaceton; "labortage, kiam mi estos en la montoj, mi bone ĝin kaŝados, nur dum la festoj mi ĝin fiere portados, kaj tiel ĝi restos ĉiam bela.

Adélka estis kontenta. Neniu supozis, ke ŝi mem estas tiu rozo, je kiu Orel iam eksopiros, kiun li al si forportos sur la neĝopintajn montojn kaj en arbara kaŝejo kulturados por sia plezuro, ke ŝia amo estos lumo kaj feliĉo de lia vivo.