La Trezoro de l’Oraĵisto

La Trezoro de l’Oraĵisto (1911)

de Aŭgust Ŝenoa

Tradukita de Fran Kolar
(p. 5-304)

Elŝuti kiel:

bookLa Trezoro de l’OraĵistoAŭgust ŜenoaFran Kolar19115-304

Paĝo:Ŝenoa - La Trezoro de l’Oraĵisto, 1911, Kolar.pdf/5

ĈIUJ RAJTOJ REZERVITAJ

Paĝo:Ŝenoa - La Trezoro de l’Oraĵisto, 1911, Kolar.pdf/7

August Šenoa

(1838.—1881.)

Maloftaj estas tiuj kroataj verkistoj, kies nomo transiris hejman sojlon. Inter tiaj maloftuloj trovis nia Aŭgust Šenoa distingan lokon.

Sian ĉarman, blankan Zagred-urbon, kie li naskiĝis la 14.^an de Novembro 1838., kaj kie li la 13.^an de Decembro 1881. por ĉiam fermis la okulojn — skribiginte en sia plej granda historia romano „Kletva“ (Interdikto) la lastan vorton „Hrvat“ (kroato) — priskribis li en siaj poemoj, felietonoj, noveloj, skizoj kaj romanoj. Kaj sole tiu granda adoro, supermezura inklino al sia naskiĝurbo speciale, kaj ĝenerale al sia patrujo Kroatujo, igas lin ĉerpi la ideojn kaj temojn el nur malnovaj folioj de l’ kroata historio. Cetere jen tiurilate liajn proprajn vortojn el la novelo: „Prijan (amiĉjo) Lovro“ …: „Ĝuste la kadro de nia malgrandeco, kiu ofte katenas la trobravan spiriton kaj flamantan koron, naskas tiom da bataloj, tiom da atakoj, ke ili ekskuos forte la animon; kaj la historio de l’ homa koro estas ĉe ni tiel diversa kiel viva, ke niaj verkistoj ne bezonas serĉi aliloke la ideojn.“

Jam dum sia infaneco estis li per siaj gepatroj lerte instruata pri literaturo, poezio, muziko kaj teatro. En sia 8. jaro li deklamis „La sonorilon“ de Schiller kun vekiĝanta deklama talento. — Pro siaj bonaj atestoj kaj kapabloj en mezlernejo, li volis Paĝo:Ŝenoa - La Trezoro de l’Oraĵisto, 1911, Kolar.pdf/10 Paĝo:Ŝenoa - La Trezoro de l’Oraĵisto, 1911, Kolar.pdf/11 Paĝo:Ŝenoa - La Trezoro de l’Oraĵisto, 1911, Kolar.pdf/12 Paĝo:Ŝenoa - La Trezoro de l’Oraĵisto, 1911, Kolar.pdf/13 Paĝo:Ŝenoa - La Trezoro de l’Oraĵisto, 1911, Kolar.pdf/15 longulo, al kiu oni alkudris la epiteton: „Episkopa bastono“.

Magda vere estis tre mirinda kapo. Maldika kiel kandelo, vaksoflava, havis pintan, ĉe la ekstremo kurban nazon kvazaŭ tiriĝanta pruno, kaj sur la pinto de l’ nazo vilan verukon. Sur ŝia longeta vizaĝo oni vidis pli da faldoj ol sur la vilaĝana ĉemizo. Dentodoloron ŝi ne havis, ĉar ŝi ilin ne posedis, kaj en la grizentajn, ĝenantajn okulojn malofte riskus iun ajn enrigardi, ĉar ilin la maljunulino fermadis, nur kelkan fojon palpebrumante en la dian mondon.

Observante ŝin, kiel ŝi klinita en la budo kaŭras sub la blanka flugila kufo, ĉiu ekpensus: Magda ne estas sen —, Magda rajdas ĉiuvendrede kontraŭ Klek aŭ al la vojkruciĝo de Lomnica^[1], por diable sin amuzigi en la rondo de l’ hufofratinoj, nu, — ĉiu ekpensus, Magda estas sorĉistino.

Tamen ŝia animo ne estis malplena, la koro malica; la pipro-kukaĵistino estis eĉ tre pia maljunulino. En ŝia budo pendis fulgita pentraĵo de l’ mirakla Remeta Dipatrino, kaj antaŭ ĝi brulis je honoro de l’ Dipatrino kaj savo de l’ animo bronza lumigilo. Magda sidante dum la tuta tago en sia ligna kaŝejo, dormetante tordadis la grajnan benitan rozarion, metinte nur po kelkfoje frostigitajn siajn manojn super la poto, plena da ardo, aŭ parolante kelkajn vortojn kun kia burĝino aŭ kun la sonorigisto. Ŝi kutime murmuris: „Patro nia “ kaj „Ave Maria“ ĉu la suno brilis ĉu pluvis. Do tion certe sorĉistino ne faras!

La epiteton „priprajistino“ oni aldonis al ŝi pro tio: En la tuta urbo ekzistis nek aristokratino nek burĝino, scianta knedi tiel pipro-kukon, kiel Magda. Tial estis vendrede kaj dimanĉe vetkonkuro por ŝiaj piprokukoj, kaj eĉ la urba juĝisto mem, Ivan Blaĵekoviĉ, lasis kelkfoje belan denaron en ŝia monujo.

La maljunulino vidviniĝis jam de longe. Ŝia mortinta edzo estis sonorigisto ĉe s^a Marko. Tiel ŝi vivaĉis senparenca kaj senfrukta, nokte bakante la piprokukojn en sia loĝejo ĉe Kamenita-vrata (Ŝtonpordego) kaj tage vendante ilin antaŭ s^a Marko.

Oni ne memoris, ke ŝi estis iam pli juna, nek oni rimarkis ke ŝi maljuniĝas; ĉiam sama kaj sama kiel antikva bildo, kiu, pendante, jarojn post jaroj en kaŝita kastelo, sian formon ne ŝanĝas. Sed ĉiu vidis, ke la maljunulino kolektas belan monsumon, kaj malmulte elspezas, ĉiu demandis — kiel oni jam demandas pri ĉio — por kio al Magda la mono?

Vere, en la angulo de sia multkolora kesto gardis Magda la malnovan ŝtrumpon, plenan da denaroj, groŝoj, eĉ malnovaj cekinoj de l’ reĝo Matiaŝo.

Sed por kio al Magda la mono?

„Por ripozo de l’ animo“, trankvile rediris la maljunulino al tiaj trudemuloj, pluturnante la rozarion.

Jes, por ripozo de l’ animo! La bona maljunulino, okupita de la pia revo, flanken metadis pene akiritan denaron al denaro, por povi kolekti tiom da mono, ke, post ŝia morto, por animripozo de ŝi kaj ŝia mortinta edzo oni faru meson ĉiujare ĉe s^a Marko je Magda-tago.

Priokupata de tiu penso ŝi laboris fervore, ŝi estis feliĉa.

Nenia miro tial, ke ŝi estis amata de ĉiuj geburĝoj, vivante, kun ĉiuj en reciproka estimo. Nur unu homo ŝin malplaĉis: la urba razisto Grga Ĉokolin, kiu tenis sian butigeton sub la arkaĵaro de malnova urba domo, angule de la placo de s^a Marko.

Strangulo estis tiu Grga Ĉokolin! Maldiketa kurulo. La kapo dika, ronda kiel brasiko, la brovoj densaj, volbitaj super la nazo, la okuloj malgrandaj, nigraj, pikantaj, kiam ilin vina nebulo ne vualis; la nazo malakra, larĝa, kurbita supren, kaj ruĝa, ke vi timas alproksimigi al ĝi pulvon, la vizaĝo lekita, senbarba, por tiel diri: viva montrilo de la metio de Grga. Tia estis eksteraĵo de l’ urba razisteto. Sed eĉ lia animo ne estis pli bone subŝtofita. Ŝanceliĝemulo, obstinulo, ŝajnigulo, en ĉiuj anguloj semata, ĉie enŝovanta siajn sapumitajn fingrojn, kie lin eĉ nenion kostis.

Ĝuste oni ne sciis, de kie Grga falis; lia parolo ŝajnetis kvazaŭ zagorjana, laŭ bezono li sciis saluti la juĝiston aŭ kapelanon latine: bonan matenon. Oni lin eĉ ne demandis pri la hejmo, kaj, sciante, ke li de ie hazarde alvagis, oni evitis ofendi lin, ĉar lia lango estis vera diabla vipo. Tra la mondo sufiĉe li vagis, almenaŭ li tiel diris; li sin laŭdis, ke li servis en la armeo de l’ banuso sub la standardo de Petar Bakaĉ, ke apud Ivaniĉ-grad estis vundita, kaj mire li sciis paroli pri turkoj, pri sia kuraĝo, kaj se ŝajnis tro brava tiu lia kuraĝo al la aŭskultantoj, abrupte Grga turniĝis al ili kaj montrinte cikatron sur la frunto ekkriis: „Malsaĝuloj! Ke ĝi ne estas vera? Jen vidu! Tie ĉi kisis min la turka sabro! Danku Dion, ke pli profunden ĝi ne enhakis, ĉar vi tiam ne havus iun, kiu vin razus!“ La homoj ekmemoris, ke oni povas ricevi cikatron eĉ drinkante, tamen Grga restis heroo, vera heroo. Grga vere ne estis sanktulo; eĉ kun malplena stomako li havis plenan sakon da ŝercoj kaj amuzaĵoj, eĉ animo ne restis ĉe li sen flikaĵoj. La burĝojn li kuracis per kamforo kaj hirudoj, la brutaron per hostio, li razis sinjorojn, razis ankaŭ vilaĝanojn el Trnje pere de ligna kulero.^[2]

Kaj dum cetera tempo li trinkis, ĵetis la kubojn kaj ŝercadis.

Cirkuladis famo, ke li sin okupas je misteraj specialoj — ke kuiras iajn trinkaĵojn kaj pli de tia speco. Kompreneble tion oni nur parolaĉis, sed oni sciis certe, ke Ĉokolin merkrede kaj vendrede ne fastas.

Sekve nenia miro, ke lin Magda tre aminde ne rigardis, sed hazarde okazis, ke la razisto kaj pipraĵistino tute malpaciĝis. Magda loĝis apud Kamenita vrata, ĝuste kontraŭ la ĝardeno de Draŝkoviĉ, en la domo de Petar Krupiĉ, la oraĵisto kaj urba estro.

Peta Krupiĉ, nobelo el Velika Mlaka, vivis de la juneco en Zagreb. Poste li rondiris sufiĉe la mondon pro oraĵista metio, venis eĉ en Venecion mem, kie oni forĝas la plej delikatan oron kaj ŝpinas ĝin en maldikajn fadenojn. Post multaj penado kaj lernado revenis li Zagrebon, tie enskribis sin en korporacion, aledziĝis la metion de l’ bopatro kaj brikan domon apud Kamenita-vrata. Kvankam la metio prosperis al li kaj feliĉo floris, neniam fieriĝis la majstro Petar nek per maljusta ago makuligis sian nomon, kaj la burĝoj rapide ekamis lin pro lia honesta koro kaj sagaca prudento elektinte lin magistratano. Sed feliĉo pasas rapide, kaj malfeliĉo venas pli rapide. Je granda ĉagreno de l’ oraĵisto mortis baldaŭe lia fidela edzino postlasinte etan solfilinon — nomata Dora.

Al tiu Dora estis la maljuna Magda baptopatrino, tiun baptofilinon atentis Magda kiel okulon en la kapo. Krupiĉ ne havis tempon por eduki sian trezoron. La turka superforto tedis ĉiuflanke, tial oni devis kolekti nutraĵon kaj defendaĵon, helpotaj al la urbo. Sed ankaŭ la aristokratoj: Zrinskioj, Bakaĉoj kaj Alapiĉoj ĉagrenis sufiĉe zagrebanojn, ke procesoj estis senfinaj. Ankaŭ inter si ĉagreniĝadis kaj malpaciĝadis zagrebanoj laŭ pratempa kutimo, kaj oni devis paciĝadi, juĝadi, kaj eĉ por nenia salajro sed por la honoro, danko kaj du paroj da botoj. Oni devis do peni por vivi, kaj plani kaj forĝi de la tagiĝo ĝis la malluma nokto. Apartigita tiel de sia kameno ĉu per oraĵista ĉu senatana okupo, Krupiĉ ĝojis je la zorgado de Magda, sciante, ke la maljunulino estas ora animo kaj ke ŝi per pia mano kaj instruado edukos sian baptofilinon por la vojo de tempa kaj eterna feliĉo.

Sed Dora eĉ ne bezonis tiom da atento kaj zorgo. La junulino, bona de sia animo kaj ne konante malbonon, trovus ankaŭ per si mem la vojon irotan, por ne eniĝi en malbonon. Ŝi estis sagaca, viva, fariĝinte en malfrua infaneco tiel libera, ke ŝin oni ne rigardis infano, ke ŝin ĉiuj eĉ nomadis „la saĝulino de l’ oraĵisto“, ĉar la etulino — kaj tio ne estis ŝerco tiutempe — ellernis legi kaj skribi de la urba instruisto, Blaĵ Dragŝiĉ.

Kiam do nur la burĝono fariĝos floro, la infano junulino! Mirinda ĉarmo tiam por okulo!

Kiam ŝi dimanĉe kaj festotage, revenanta hejmen tra la Marko-placo, paŝadetis per siaj etaj piedetoj, vestitaj en ruĝepintaj botetoj, kiam ŝia bela kapeto sin balancis sub la ornamriĉa parta^[3] kaj abundaj ŝiaj nigraj harligoj malleviĝis malsupren de la blueta korsaĵo ĉirkaŭkudrita per ŝafofelo; kiam ŝi tenis per la manetoj sur la brusto grandan, arĝente laditan preĝaron, honte antaŭ sin rigardante, ke vi ne povis ekvidi la fulmantajn okulojn pro longaj silkosimilaj palpebroj, ĉiu estus dirinta: Jen sanktulino deiris do l’ altaro inter la popolon por per sia aminda aperaĵo ĝojigi la malgajajn homojn…

Kelkaj burĝidoj — sed ne kia-ajnuloj — ŝtele ĵetadis la okulojn al Dora; kelka patrino sekrete kalkulis, kiam Dora maturiĝos por sia filo, eĉ aristokrataj sinjoridetoj se ilin subite brulpikis la brilokulo de l’ oraĵista filino, sufloris unu al alia: „He, se ŝi ne estus, kio estas!“

Sed Dora ne altiĝis sole per bela vizaĝo, sed ankaŭ per pli bela animo. Estis ankaŭ alia kialo, vere gravega, ĉar ĝi oron valoras. Oni diras: „Bona famo estas pli valora ol zono ora“; kaj Dora posedis kiel bonan famon tiel oran zonon.

Nenia miro do estas, ke ĉiuj belegaj zagrebaj junuloj proponis al la junulino Kristnaskan pomon, rondirante, sopirante, kaj planante la trezoron de l’ oraĵisto; sed de tiu trezoro ne estis por ili oro, kaj fermita la pordo de l’ oraĵisto.

Ĉio tio estis nenia miro, sed miro el miroj, pri kiu sonĝis nek unu animo en la urbo, estis jena:

Kion kuraĝis nek ia sinjoro nek sinjora ido, tion kuraĝis mizera razisto Grga Ĉokolin. Li ekdeziris Doran! Kaj ĝuste li! Malbelaĵo serĉas ĉiam belaĵon, la rano ekdeziris sin hufigi kaj Ĉokolin volis fariĝi bofilo de l’ oraĵisto!

Antaŭ ĉio li paroletis al Magda, sciante, ke la maljuna pripraĵistino estas la plej bona ŝlosilo al la pordo de Dora. Sed Magda kvazaŭ ne aŭdis. Fine la razisto ekkuraĝiĝis, fariĝu kio-ajn! Ian tagon fruleviĝis Ĉokolin, stariĝis antaŭ stanospegulon, sin beligis kiel eble plej bone, surmetis la drapan dolmanon^[4], brilajn botojn kun arĝentaj fraĝoj, ĉe la zono metis ruĝsilkan tukon, kaj kiam la popolo revenadis de l’ meso de s^a Marko, nia razisto senhezite frap’ sur la pordo de l’ oraĵisto.

„Bonan matenon, bonum mane, mastro „Krupiĉ“, ektuŝis pufiĝinta Grga.

„Dio donu bonan, sinjoro Grga!“, rediris lin maljunulo Krupiĉ, sin levinte de granda nuksa seĝo. „Kia bona feliĉo vin portas tiel frue sub mian tegmenton? Sidiĝu, amiko Grga! — — Dora! — alportu glason da prun-brando!“

„Malvarme, vere tre malvarme; eĉ la Pasko pasis jam, kaj tamen povus fali la frosto“, rediris Grga, sin turnadante sur la benko, sur kiu li sin sidigis kaj iel senvole sufokante sin, — „sed“ daŭrigis li — „post nubila Phoebus^[5], ergo konsolu nin!“

Ambaŭ eksilentis. Dume Dora metis sur la tablon platan botelon kaj du glasetojn, kaj eĉ ne levinte la okulojn diris mallonge: „Bonan matenon,“ kaj eliris el la ĉambro.

Krupiĉ silentis, divenante proksimume, pri kio oni agas, dum Grga perdis la vorton, post kiam subite aperis bela junulino antaŭ li.

Sorbinte li iom da brando, fariĝis iom pli kuraĝa, kaj fine komencis: „Vi ekdemandis min antaŭe, mastro Krupiĉ, kia feliĉo min portas sub vian tegmenton. Mi diros al vi, kio estas. Povas esti feliĉo kaj malfeliĉo por mi —“

„Ho jen! Serioze vi komencis,“ intermetis la maljunulo.

„Ŝerci mi nun eĉ ne povas. Mi ne bezonas longe rakonti kiu kaj kio mi estas. Tion vi, majstro, plej bone scias. Certe troviĝas personoj en la urbo, por kiuj la honesto de aliaj nenio estas ol malnova peltaĵo, forte depolvota, sed kalumnio estas kiel kardo ĝermanta, kie vi ĝin ne estas seminta. Mi diras al ĉiu: „animon en sin“, kaj oni balaŭ antaŭ sia pordo; mi diras, Grga Ĉokolin ne estas malplena sapoŝaŭmo, kia li estas rigardata. Kaj mi volus esti pli bona, ol mi estas, sed al la diablo estas tiel solumi kaj nenion faraĉi et caetera. Tial, majstro, por ne turmenti vin per longa litanio, — mi firme decidis edziĝi.“ Ĉi tiujn lastajn vortojn Grga iel pene elpremis, sed ektusinte, li daŭrigis:

„Por edziĝo, kiel vi scias mem, necesas viro kaj virino.“

„Vi diris tute prave“, aldonis Krupiĉ.

„La viron, scilicet min, mi havus, sed la alia duono, la Adam-ripo mankas, — en tiu arbetaĵo kuŝas la leporo!“^[6]

„Ankaŭ tio estas vera!“

„Longe mi tordis kaj tordis ĉi tiun penson en la kapo, kaj pense kribligis ĉiujn zagrebajn knabinojn, kaj fine, rebene cognita, jen min ĉi tie pro via Dora! Ne prenu malbone, majstro Petar! Dixi!“, penege ekspiris Grga.

Krupiĉ estis ekaŭdinta, kien celas la okulo de l’ razisto, do li eĉ plej malmulte ne estis mirigita, sed kiel bonulo, ne volante eĉ iun ajn ofendi, ne rifuzis la varbanton koncize, sed respondis al li:

„Kara amiko Grga! Honoro kaj respekto al via metio! Ni ĉiuj vivas de dia donaco, ĉu plugante, ĉu forĝante aŭ razante. Mi scias ankaŭ tion, ke la mondo estas klaĉema kaj longlanga, ke oni malĝojas pri alia feliĉo, kaj ĝojas pri alia malfeliĉo. Sed mi scias, kio estas justa kaj bona. Ne opiniu, ke pli bona lango estas al mi ulno per kiu mi mezuras ies honestecon. Sed, kara majstro Grga, la frukto ne estu ŝirkolektota ĝis kiam ĝi ne maturiĝos, kaj la knabino edziniĝota, ĝis kiam ŝi ne taŭgas por patriniĝo. Dora estas, dank’ al Dio, knabino kerna kaj sana, sed je Triunuo ŝi estos apenaŭ deksesjara. Estus trofrue, ĉiaokaze trofrue. Ŝi portu ankoraŭ kelke da jaroj la parta’n,^[7] estos jam sufiĉa tempo kaj ŝarĝo por la kufo.^[8] Vi scias ankaŭ tion, ke mi estas sola, ke mi estas vidvo; de tago al tago la manoj malfortiĝas, la okuloj min iom post iom perfidas, kaj da zorgoj plena sako; kuru tien kuru ĉi tien, kaj la knabinon ŝarĝas la tuta domo. Sekve prenu ankaŭ tiun bastonon al mia maljuneco — tiam Petar adiaŭ. Tial ne prenu malbone, majstro Grga, mi deziras al vi honestan kaj pian virinon, sed Dora estas tro juna.

„Ne prenu malbone!“, ekbalbutis Grga, nesciante kien meti la manojn kaj piedojn, kaj korpremita kaj pala ĝis la nazo foriris hejmen.

Dora aŭdis tutan tiun interparoladon tra la fenestreto, komunikanta inter la ĉambro kaj kuirejo, kaj de hahado ŝi preskaŭ formordis sian langon. Brogita Grga razante tiun tagon ektranĉis urban kapelanon Ŝalkoviĉ, ke li ekkriis de doloro kaj ĉagreno.

Magda ekflaris, kiaspeca lano estas tie ŝpinata — kaj kie kompatinda Grga esperis trovi la ŝlosilon, li trovis fermilon, kaj tio malbonigis lian kalkulon.

„Tiu sinjoraĉo razilulo ne estas el malsaĝula domo“, diris la maljunulino al Krupiĉ jam antaŭ la vizito de Grga. Ankaŭ cigano ekdeziris fariĝi turka caro! Mi, je Dio kaj kredo, malamas fierecon; pro fiereco rulfalis la anĝeloj kaj gardu Dio, ke Dora makulu sian animon per morta peko. Sed sinjoro baptano! kvankam ni estas ĉiuj gefratoj, troviĝas ĉiuspecaj inter ni, kaj mi neniam aŭdis, ke la vinagro estas miksata kun vino. Donu Dio al Dornjo bonan edzon, por ke estu iliaj animo ĉe animo kiel fingro ĉe fingro. Mi ne vidu eternan feliĉegon, se mi por tio ne preĝas ĉiutage karan Dion. Sed kiam oni destinas al la knabino bonon aŭ malbonon ne de hodiaŭ ĝis morgaŭ, sed por tuta ĉi tiu morta jararo, tiam oni devas ege kuntiri la okulojn, por ke ne naskiĝu, diablo kaj tri. Kaj Ĉokolin ne estas por Dornjo, neniel! Unue staleto, poste bovineto! kaj la butiko de Ĉokolin vere ne estas staleto sed, kun via permeso, stalo. Spioni la riĉaĵon de pli aĝaj, signifas: peti ilian morton. Bona kapo, pli bona koro kaj du sanaj brakoj — estas necesaj. Kaj Ĉokolin estas diboĉanto, kubojn-ĵetanto, interbatiĝanto, kaj kiel oni parolaĉas — helpu nin Dio kaj s^a Blaĵ — ankaŭ nigra studento.^[9] Ĉe li unu groŝo engrampas la domon, kaj tri groŝoj elglitas el la domo. Ian tagon — merkredon — tagiĝe malfermis la urba pordisto Nova-vrata’n. Kaj kion li rimarkis? Grga ebria kuŝas antaŭ pordo kaj ronkas. De blankaj remetaj monaĥoj estis li ŝarĝita per vino el Bukovac kaj sub la hela ĉielo traronkas la tutan nokton. Do tiu — ke Doran — Dio pardonu miajn pekojn! Li ne estas por Dora, tute ne!“

Tion kaj pli da tio parolis Magda al Krupiĉ, sed la oraĵisto proprajuĝe ne konfidus sian favoratan kaj unikan al la diboĉanto kaj ventokapulo.

Tiel do malpaciĝis la razisto kaj pipraĵistino.

La razisto ĉagreniĝis, ke lia galo tute bolis, kaj trinkis, ke lia nazo komenciĝis flori kiel peonio. Samtempe li saĝumis kaj cerbumis, kiamaniere prepari la kaĉon al la pipraĵistino.

En drinkejo al „nigra Janko“ apud Kamentia-vrata enŝoviĝus, alie societema razisto, en la plej malluman angulon, kie li medite ĉe la kruĉo da vino solaĉis la tutan tagon.

„Jes, jes“, ridante li ekmurmuris, „Grga estas vinamanto kaj diabla frato! Dora, delikata Dora de l’ oraĵisto, ne estas por li! Kaj oni forrifuzis min, honte forkomplimentis, kvazaŭ mi estas cigano! Atendu, pipra fido! Fariĝu falĉileto de mia razilo, se mi fine ne derazos vian haraĵan verukon! Jes, jes, mi Grga Ĉokolin —“

Kaj ne pasis longa tempo, kaj la razisto fakte sin venĝis.

La respektinda magistrato tambure sciigis ĉie kaj ĉiujn, ke estonte estas malpermesite al la vendistinoj vendadi malpli ol dek vakskandelojn pofunte, kaj ke ili pagos por ĉiu troa kandelo punon de unu hungara floreno.

Ĉokolin, sciante, ke maljuna Magda havis de antaŭ dekunu vakskandelojn pofunte, ekiris al la budo de l’ maljunulino, ke ŝi donu al li de tiuj malpli grandaj kandeloj. Magda longe ŝanceliĝis, sed la razisto diris al ŝi:

„Ne malsaĝumu, fratino! Mi ja certe vin ne perfidos. Cetere tiuj restis al vi de malnovaj, vi do certe ne volas, ke ilin musoj formanĝu!“

La maljunulino ne divenante malbonon, ekstaris sur maldikan glacion, dum fripono Ĉokolin plendis ŝin antaŭ la urba juĝisto, ke ŝi malobeis la magistratan ordonon vendante pli malgrandajn kandelojn.

Do Magda devis aperi antaŭ juĝeto. Antaŭ juĝejon! Kvazaŭ venena sago traboris la koron de l’ maljunulino. Dum tuta sia vivo ŝi estis neniam antaŭ juĝisto, al neniu ŝi eĉ peceton estis kulpa aŭ ŝulda, kaj nun en sia altaĝo ŝi devis elatendi tian hontaĵon!

„Mi estimas leĝojn kaj estrojn, kaj de ĉiu honestulo estas sankta devo atenti, ke la ordonoj de respektinda magistrato estu obeataj!“, ekparolis antaŭ la juĝisto hipokrite Ĉokolin.

„Dio gardu, ke ĉiu estimu tiel estrojn, kiel vi, majstro Ĉokolin! Ĉi tiu ciganaĵo ne premu vian animon, tamen tiu dekunua kandelo ne lumigos al vi la vojon al paradizo!“, diris Magda.

Per tremanta mano elvolvis la maljunulino el angulo de sia naztuko florenon, metis ĝin sur la tablon, kaj du larmoj kiel pizo aperis en la okuloj! Kaj reveninte sian budon, estis al ŝi kvazaŭ renversiĝis sur sia maljuna koro ĉiuj ŝtonaj sanktuloj de super la preĝejpordo.

Al la razisto estis per tiu venĝo iom pli facile, sed lia animo ne kvietiĝis. PLi forte oni devis sin venĝi al la kialo de liaj ĉagrenoj, oni devis sin venĝi al la maljuna oraĵisto kaj lia solfilino, nedestinitino de Grga.

II.

Estis post tagmezo la kvaran tagon depost s^a Triunuo, en jaro de Sinjoro 1574. Super zagrebaj monto kaj kampo kliniĝis nigra nubo, kliniĝis kaj superŝutis la teron per densa pluvego, kvazaŭ vi estus ĝin tranĉile tratranĉinta. Sed post kelke da tempo la pluvego ĉesis, la nubo malaperis al oriento; la blueta ĉielo dekoltiĝis hele kaj pure kiel kristalo, kaj en mezo de la ĉielo flugpendis la brulanta suno, etendante oran reton monten kaj valen, briletante en milo da gutetoj, kiuj tremetis sur abunda verdaĵo. Hela kaj pura estis la universo, serena ankaŭ la animo de l’ homo meze de l’ ĉarmega mondo.

Kvazaŭ dia mano translaciis teren parton de l’ paradiza regiono, brilis Sava-ebenaĵo jen verda kiel maldiketa silko, jen flava kiel fandita oro, kaj meze de l’ ebenaĵo Sava, briletante kiel arĝenta serpento. Norde de la ebenaĵo viciĝas monteto al monteto, ŝutitaj helaj vinberbranĉoj, blankaj dometoj, graciaj turoj kaj antaŭe la montetoj sin rampas al la nuboj mistera kaj malluma iomete muta zagreba monto, sed ĵus en ĉi tiu tempo viva. La paŝtista kanto de proksima altaĵo, blovsopiro, skuanta la orajn gutetojn de verdaj branĉoj, la frapado de muelila rado en la valo, la sonoraj birdoj, naĝantaj tra pura universo, kaj la brueto de preĝeja sonorilo — ĉio ĉi tiu polifonaĵo kunharmoniis sin en ĉarman nekompreneblan muzikon, ĉio ebriigis animon per nekontraŭstarebla ĉarmo.

Meze de monta selo super la gracia pinto sin reflektas de l’ ombro de centjaraj kverkoj la blanka fasado de malnova Medvedgrad, staranta meze de bukeda parko. Ĝiajn malnovajn mallumetajn muregojn blankigis antaŭ ne longe la reĝa arĥitekturisto: Girolamo Arkonati. Sur malsuptilaj bastionoj briletas brilaj ĉapeloj kvazaŭ oraj pomoj en fein-ĝardeno, kaj sur altaj fenestroj ludas la radioj de la somera suno.

Sed en la kastelo, ĉirkaŭ la kastelo ĉio mutiĝis. Nur iafoje interrompas la montan silenton guto, brufrapante la ŝtonon de alta tegmento, aŭ fulmosimila hirundo, ekfluginte el sub la ĉetegmento en dian aeron.

Unu sola animo kvazaŭ estus viva en tiu kastelo — sed ankaŭ ĝi, por tiel diri, dormis.

Sur la monteto, apudega pordegon de la kastelo mem, verdiĝis nevidita fenomeno — buks-arbo „dika kiel trabo“ etendante densajn, malhelajn branĉojn superŝutitajn de rosa perlo.

Sub la buksarbo sidis forta, heroa viro. Lia vizaĝkoloro estis bruneta, la haroj mallongaj, nigraj kaj la barbo longa, nigra. Supren de larĝa nedelikata nazo leviĝis la frunto larĝa, angula.

El sub la nigraj okuloj eliĝis fortaj ostoj de l’ dika vizaĝo, dum la dikaj lipoj kuntiriĝis — ĉio ĉi signoj de sagaca kapo, kuraĝa animo, nevenkebla volo. El la verdeta drapvesto elrigardis la heroa brusto; la kalkanumojn de dikaj flavaj botoj enigis li en malsekan tuton, la kubutojn apogis sur la genuoj, dum la dikan kapon mallevis al la brusto. La viro enpensiĝis. Post momento li levis la kapon, kaj ekrigardis en la ĉarmegan mondon. Malforta bloveto kaj bonodorantaj floroj revivigis lin el la revo. La beleco sub liaj piedoj ĉarmigis lin, kiel rideto de belulino kvietigas la koron de tirano.

La flamo de nigra lia okulo estingiĝis, la lipoj duone malfermiĝis, la kruda vizaĝo vestis sin per ia kvieta akordo, kiel vizaĝo de malsanulo, akceptinta guteton da kvietiga kuracilo sur sian cikatregon. La muta viro rigardis, rigardante ĝuis. Liaj okuloj kvazaŭ petolema papilio vagadis monten kaj valen. Jen! okcidente super Sava oni vidas Susjedgrad’on, kiel monta aglo super abismo; antaŭ ne longe mortis en ĝi maljuna kulpulo Tahi. Jen bastionoj de Samobor! Tie loĝas belega sinjorino Klara Grubar. Kaj antaŭen! Meze de la verda monto ruĝiĝas de l’ sunardaĵo kruda Okiĉ, la nesto de Bakaĉoj, kiel rubeno en la krono smeralda. Kaj tie oriente dronas en grizeta nebulo blanka Ŝisak, ĉiama atestanto de kroata heroeco.

Sed subite fulmo trakuris lian frunton, la kapo rektiĝis, la vizaĝo malsereniĝis kaj furiozaj okuloj de la homo ekfiksis unu punkton.

Super la monteto Griĉ altiĝas malhelaj muregoj, kaj pli alten de la muregoj kvar fortaj gardistoj: kvar krudaj bastionoj. Ilin rigarde fiksas la viro, volante ilin rigarde kvazaŭ forbruligi. Tiu celo de lia kolero estis — Zagreb.

„Ho ke vi ne ekzistus, malbenita talpnesto! Kia malfeliĉa fatalo metis vin antaŭ miaj okuloj, por pli terura ol la turka furiozo! Jen kiel tiuj mizeraj butikistoj sin zonigis per kruda ŝtono, por ke fortika pugno ne ruinigu la butikon, ne disŝutu la pipron arbaro. Je unu fojo eksonis ĉevala hufo el la kverka densejo. Gregorianec levis la kapon. Du minutoj ne pasis, kaj sur la monta vojo aperis du tre malsamaj vojaĝistoj. En ĉifonoj kaj nuda viro, envolvita en kana mantelo kaj kovrita per larĝa kana ĉapelo, iraĉis laŭ la monto kondukante je l’ brido la ĉevalaĉon, sur kiu sin balancis diketa, griza sinjoro nigre pastre vestita kaj sub nigra felĉapo — la kroata kronikisto kaj zagreba kanoniko Antun Vramec.

„Ĉu mi bone vidas? Bonan vesperon, admodum reverende amice!“, ekkriis Gregorianec, saltinte sur la piedojn kaj rapidinte malsupren renkonte al la maljunulo. „Jen malofta feliĉo al mia peka domo! Kio do vin, honorinda sinjoro kaj amiko, igis rampi en la mallumo sur la ĉevalaĉo tra la monto kaj serĉi mian ursan neston! Jen la suno subiras, jam la roso falis, kaj la vespera malvarmo igas malbonon al via grizkapo. Plie ĉi tie troviĝas haramioj,^[10] transkurintaj de la banusa armeo, kiuj facile kisus la oran krucon sed ankaŭ retenante ĝin por sankta memoraĵo!“

Vramec haltigis la ĉevalon, dume Gregorianec prenis la kondukilojn el la mano de ĉifanita kondukanto.

„Pax tecum!“^[11] salutis la maljunulo estron de Medvedgrad sin iom klininte. Mi venas de la monaĥejo Remete, kie mi faris kanonikan viziton; ĉiaokaze mi volis vin viziti, kaj pro kio, baldaŭ vi aŭdos. La blankaj monaĥoj donis al mi ĉi tiun Jerko kiel kondukanto, tial mi ne timis al hajdukoj, ĉar kvankam estas Jerko surdmutulo, fortaj estas liaj muskoloj, kaj pli forta lia korneusa bastono. Sed prave vi diris, filo! Malvarmiĝis, kaj mi maljunulo ne estas sanega. Tial ni ne ŝpinu ĉi tie multe da vortoj — sed ni iru sub la tegmenton, ni jam havos paroli pri kio.“

Post tiuj vortoj svingis Vramec mane al Jerko, ŝtone ĝis nun staranta kaj kun stranga okulo rigardanta Gregorianecon. Je okulsigno de l’ kanoniko li skuis sin du tri fojon kaj en minuto malaperis en avela arbetaĵo. Stjepko ektrenis la bridojn de l’ ĉevalo de Vramec, kaj kondukis la honorindan ŝarĝon ĝis la kastelo mem.

Post mallonga tempo sidis la mastro kaj gasto ĉe la granda kverka tablo en granda mallumeta ĉambro de la maldekstra turo medvedgrada. Sur la tablo staris dika vakskandelo, kaj apude vitra kruĉo, plenega da orosimila vino. Gutinte du tri fojon, ŝmacis la maljunulo per lango kaj balancis grizan kapon. Oni vidis, ke li por nun estas kontenta.

„Kaj kie estas via sinjorino Marta, kie viaj junaj falkidoj Pavlo kaj Niĉjo?“

„Marta foriris en Mokricen. Oni diras, ke tie estas pli milda klimato, ĉar ŝi havas brust-malsanon. Niĉjo ekiris viziti mian bofraton Mihajlon Konjski. Mi konjektas, ke ĉe la sinjorino bofratino oni planas iajn edziĝ-festojn. Kaj pri Pavlo mi ne scius diri al vi, kiel li ĵus vagas; pasis jam unu dekado, ke mi lin ne vidis.“

„Ĉu ankaŭ por li oni planas edziĝ-festojn?“

„Diablon! — Li revas pri tio, kiel mi pri monaĥa supo. Li vagas tra la mondo. Dio sciu, kies ecojn ĉi tiu knabo imitas! Li estas arbitra sovaĝulo, kaj iras sian vojon.“

„Lasu lin, amiko!“, rediris pacige Vramec. „Juneco malsaĝeco. Ni ankaŭ estis tiaj. Kun tempo ankaŭ senbrida ĉevalviro malsovaĝiĝas. Profunde mi konas Pavlon. Ĉu mi ne estas lia baptopatro? Li estas bonkora, prudenta. Kompreneble li estas viva kvazaŭ fajrero el siliko, sed pli bona ankaŭ tia, ol ekstere sanktulo interne malbonulo. Do kiel mi vidas, ni estas solaj.“

„Solaj!“, rediris Stjepko.

„Sekve por ke mi diru al vi la kialon de mia alveno al via kastelo, ĉar pro ŝerco mi ne venis“, almetis grave Vramec.

„Ke mi aŭdu, — admodum reverende amice!“

„Unue mi venis memvole, por spiradi arbaran aeron, por dolĉigi min per bela heleco de l’ mondo; ĉar — inter nos — miaj honorindaj kolegoj en la konsistorio estas grandaj murmuruloj, kiuj precipe min „verkaĉon kaj kranikiston“ rigardas okulangule, dirante: saĝulo fablojn ne skribaĉos.“

„Certe la saĝo de iuj homoj staras en ventro“, alflikis moke Gregorianec.

„Mi venis ankaŭ pro tio, por momente forgesi Zagrebon, jes Zagrebon, tiun neston de ĵaluzo kaj ĉagreno, babilemo kaj maliceco, kie kristanoj ĉagreniĝas kiel mutaj bestoj. Sed jam bone! En mia kroniko mi preparis por ili apartan folion, kiun ili certe ne metos sur sian fenestron.“

„Vivas admodum reverende!“, interrompis lin vive Stjepko; „vi parolas el mia animo!“

„Due“, daŭrigis la kanoniko per grava tono, levinte maldekstran montrafingron, „due mi venis laŭ volo de alia. Min sendas honorinda sinjoro kaj frato Niĉjo Želniĉki, preposto de Ĉazma.“

„Želniĉki?“ (legu: Ĵelniĉki).

„Jes, li. Vi ja konas nian banuson kaj episkopon.“

„Eĉ tre bone!“, rediris Gregorianec iom kolere. Ĝuro Draŝkoviĉ aŭdas, kie li eĉ ne aŭskultas, vidas, kie li ne rigardas, Laŭ opinio de la banuso vi estas fava ŝafo en la aro de sankta patrino eklezio.“

„Kaj li estas“ — eksplodis Stjepko.

„Trankviliĝu. La blankaj monaĥoj prezentis vin antaŭ li kiel — sitvenia verbo^[12] — veran satanidon: ke vi ilin rabas, ke vi ilin ŝtelas, ke vi konas nek Dion nek sanktulon. Ili diras ankaŭ tion, ke junaj virinoj el Graĉani plej bone scias, kiamaniere vi obeas la sesan ordonon kaj estas fidela al via laŭleĝa edzino, sinjorino Marta —“

„Mensogo! Ĉio infera mensogo!“, eksplodis Gregorianec, ruĝiĝinte ĝis la orelaj, ke facile estis suspekteble, ke tiu „mensogo“ estas duonveraĵo.

„Eble“, respondis trankvile Vramec, ruze okulangule rigardante Stjepkon. „Sed tio koncernas vian spiritkuraciston, ĉar mi ne estas via konfesprenanto. Ĉiaokaze vi vidas, ke vi ne estas favorata de la banuso, kiu vere ne laŭdus kapitolanon manĝanta publike flanon kun vi. Memkompreneble, mi ne atentas ĉies malkontetecon, sed honorinda S^o Niĉjo estas timema kaj plie granda sinjoro, deziranta fariĝi ankoraŭ pli granda. Mitro estas al kanoniko same tiel dezirinda kiel juna knabino al junulo. Lia koro tre sentas por vi kaj por via gento, nur li timas publike prezenti al vi la manon. Pro tio li sendis min ĉi tien.“

„Kaj por kio?“

„Aŭskultu! La preposto de Ĉazma ricevis leteron el Wien, en kiu estas skribite ankaŭ pri vi!“

„Pri mi? El Wien? Do kio estas skribita?“

„Ĝuste bone oni ne skribas t. e. ne parolas precipe en la imperiestra kortego.“

„Kion do ili ree elpensis pri mi?“

„Ĉiospecan. Pro primo: ili konjektas, ke vi konspiris kun Gubec, strange kronita antaŭ ne longe sur Mark-placo, ke vi sekrete agitis servutulojn kaj nobeluletojn kontraŭ sinjoroj eĉ helpante ilin.“

„Pro primo: tio estas malkuraĝa kalumnio“, kolere rediris Gregorianec, „jes, kalumnio, honorinda sinjoro! Gregorianec estas mia nomo kaj nobelo. Mi estas magnato potenca kaj riĉa, servutulo estas balaaĵo, kaj sabretuloj kaj prun-nobetuloj,^[13] eĉ se ili posedus cent blazonojn de l’ prapatro Adam, ne estas miaj fratoj. Kelkfoje okazis, ke min ekregis kolero, kiam mi estis premata samtempe de maljuna tirano Tahi, reĝa kortumo kaj malkuraĝuloj zagrebanoj, kiel ankaŭ de sinjoroj, kaj de Zrinjskioj kaj Bakaĉoj; kelkfoje okazis ke mi kolere diris: incitu do, Stjepko, la servutulajn hundojn kontraŭ sinjoraj lupoj. Sed baldaŭ mi ektimis, kaj je mia blazono mi ne blovis en „la servutulan ribelon“, tiom malpli submetis brulaĵon. Sed se mi eĉ faris, ĉu mi pekus: Flectere si nequeo superos, Acheronta movebo.^[14] Se vi estas persekutata de homoj, estas bona eĉ hundara helpo.“

Gregorianec parolis pli kaj pli kolere, sorbante kelkfoje el la glasego, dum la kanoniko trankvile aŭskultis, observante lin.

„Pro secundo“, almetis la maljunulo, „oni diras, ke vi protektas luteranajn predikistojn, liveritaj de mortinta Ivo Ungnad — omen et nomen — en niajn regionojn je pereigo de justa katolika religio. Lia imperiestra moŝto ne alskribus vin tion kiel granda peko, Maksĉjo sekrete inklinas mem al malbenita novaĵo, sed tion alskribas vin kiel peko Draŝkoviĉ kaj ceteraj korteganoj, kiuj senkompate taŭzas tiun malbonodoran kardon el la kampo de Sinjoro.“

„Ha, ha! Jen plena malsaĝaĵo! Mi ke estas luterano aŭ luterana protektanto? Mi zorgas pri tiuj hundaj luteranaĵoj, pri ĉiuj epistoloj, homilioj kaj psalmoj, kiuj estis proponataj al ni el Urach kaj Tübingen ĝuste tiom, kiom pri barbo de turka profeto. Kvankam pekulo, mi estas nekonvertebla kristano. Demandu vi ekzemple sinjorojn Zrinjski: kiu sin krucosignas laŭ la leĝo de zelato frato el Wirtemberg, kiu enkondukas la presitan peston el Germanujo?“

„Mi mem ne kredas, ke vi sekvas luteranaĵon, ĉar alie vi min ne vidus sub ĉi tiu tegmento, fariĝinta kaverno de l’ krimuloj. Sed mi ne finis. Pro tertio: oni diras en Wien — kaj tio estas la plej granda via peko antaŭ ili — ke Stjepko Gregorianec, tiu glora kaj vidinda heroo tenas la glavon en la ingo, dum la vipo de Dio piedpremas la regnon, ke Stjepko Gregorianec embuske maloportunigas la vojon al lia ĉefduka moŝto Karlo, la regna komandanto nomita de lia imperiestra moŝto; ke sama Gregorianec intrigas kontraŭ generaloj de la Limo, kiuj estas venintaj por defendi nin de la turka sklaveco. Tion oni diras pri vi en Wien.“

„Ĉu tion?”, saltis kolere Stjepko, ekkurinte sin en la ĉagrenaj vortoj: „Mi ne miras pri wiena klaĉo, nek mi estas stultulo, por fingre ne dekalkuli, ke min nek niaj nek wienaj sinjoroj ruĝe enskribis en sian koledaron. Mi ne estas rampulo, nek mi scias hispane komplimenti. Ankaŭ tio ĉi jam ne plaĉas ilin; sed mi ne intrigas, mi sidas trankvile mia sur miaĵo, kaj jen pro tio la kalmunio. Mi scias, kies butero ĝi estas! Ferko Tahi naskis ĉi tiujn satanajn plendojn en sia viper-animo, ĝi ne vidu la dian paradizon —“

„Ne blasfemu!“, interrompis lin Vramec.

„Jes, li! Ankaŭ nun, kiam lian malpuran animon forprenis la diablo, ankaŭ nun mordas min la veneno, kiun li viva estis vominta sur min. Jen kuras la sesa jaro, ke li plendis min al lia imperiestra moŝto en Wien, ke oni min citis ankaŭ reĝan tabulon en Poĵun,^[15] kaj kial? Tial, ĉar mi defendis la rajton de mia bopatrino Urŝula, la patrinaĵon de mia edzino, sinjorino Marta Henning, ĉar mi kontraŭstaris, ke malvirta procentegulo Tahi okupu tutan Susjedgrad. Li incitis kontraŭ min eĉ zagreban butikistan hundaron, kaj ili relevis kontraŭ min la proceson asertante, ke Medvedgrad kaj tuta mia bieno estas ilia, kvankam mi havas skribe kaj sub reĝa sigelo, ke ĉion ĉi donacis la karmemora reĝo Ferdinando eterne al mia mortinta sinjoro patro Ambrozo, kaj post li al liaj posteuloj. Ke mi forgesu, kiel ili senhonorigis nian genton, abdikigis mian patron de la banuseco, ke li pro malĝojo mortis! Kiu estas kulpa al tio? Tahi. Kaj pasintan jaron, dum lia animo sidis sur la lango, kaj diablo en la ostoj, ĉu li ne piketis mian propran fraton Baltazar tiel longe, ĝis kiam tiu malfortulo ne insultis sin, min kaj tutan nobelaron de Gregorianec kalumniante min en publika kunveno de status et ordines de nia reĝolando en Zagreb, ke mi volas lin trompi por lia patraĵa parto. Kaj kiaj? Tial, ke mi volis duonon de Medvedgrad garantiaĵe doni al Krsto Mikuliĉ, por rebonigi nian mastraĵon, ruinigita per grandaj elspezoj dum militiro kontraŭ turkoj kaj procesado kun civilaj kaj pastraj sinjoroj. Ĉion, ĉion elpensis kaj elplanis tiu maljuna vipero, por min frakasi, ruinigi. Mi do ke ne koleru? Ke dia fulmo trafu lian tombon!“

De kolera parolo leviĝadis lia brusto, kuntiriĝis la pugnoj; lia lango iĝis senmova kaj superregita de l’ kolerego falis sur la seĝon.

„Ne blasfemu Dion!“, ekparolis Vramec, levinte la manojn.

„Vi diras, ke vi estas katoliko, kaj mi diras vin, — ke vi ne estas kristano. Kial vi furiozas kontraŭ malviva nomo? Tahi mortis!“

„Ŝajne nur, admodum reverende amice!“ – rediris maldolĉe Stjepko al Vramec, apoginte la kapon sur mano, „ŝajne nur. Lia malvirta animo servas grandajn sinjorojn — kaj precipe al Ĝuro Draŝkoviĉ, kaj ili singarde surverŝas la venenigan arbon de miaj ĉagrenoj, plantita de Tahi. Tio estas la fonto de l’ wiena parolo.“

„Montru do vin al la publiko; ĉe vi estas energio, forto, saĝo. Nekontesteble pruvu ilin, ke ili kalumniante vin mensogas, ĉar oni diras: Kiu silentas, tiu malklaras.“

„Mi ne volas. Ilia ĉagreno ne koncernas min, sed se mi eĉ zorgas pri ĝi, kia utilo? Mensogu pri honestulo: „Homon li mortigis!“ Kaj la honestulo sin pravigu, kaj eliru senmakula el la juĝejo, tamen la kalumnio ĉiam resonos: „Mortigis!“

„Sekve, ĉu vin nenio instigas al la laboro, kaj puŝas de mallaboro?“

↑ Kunvenejoj de sorĉistinoj, N. d. t.
↑ La tiamaj vilaĝrazistoj metadis al la kamparanoj en la buŝon lignan kuleron por pli facile razi ilin. N. d. t.
↑ Parta junulina kapkovrilo. N. d. t.
↑ Dolmano, nacia festa vesto. N. d. t.
↑ Post pluvo aperas la suno.
↑ Tie estas la ĉefaĵo. N. d. t.
↑ Kapkovrilo de la junulinoj.
↑ Kapkovrilo de la virinoj.
↑ La homoj, kiuj havas rilaton kun la diablo. N. d. t.
↑ Kroata miliciano.
↑ Paco kun vi!
↑ Kun via permeso.
↑ En la originalo : "šljivari" t.e. prunistoj. Moka esprimo por nobeluloj kun malgranda bieneto. N.d.t.
↑ Se mi ne fleksos diojn, mi movos inferon
↑ Pozsony, Pressburg. N. d. t.

[1] Kunvenejoj de sorĉistinoj, N. d. t.

[2] La tiamaj vilaĝrazistoj metadis al la kamparanoj en la buŝon lignan kuleron por pli facile razi ilin. N. d. t.

[3] Parta junulina kapkovrilo. N. d. t.

[4] Dolmano, nacia festa vesto. N. d. t.

[5] Post pluvo aperas la suno.

[6] Tie estas la ĉefaĵo. N. d. t.

[7] Kapkovrilo de la junulinoj.

[8] Kapkovrilo de la virinoj.

[9] La homoj, kiuj havas rilaton kun la diablo. N. d. t.

[10] Kroata miliciano.

[11] Paco kun vi!

[12] Kun via permeso.

[13] En la originalo : "šljivari" t.e. prunistoj. Moka esprimo por nobeluloj kun malgranda bieneto. N.d.t.

[14] Se mi ne fleksos diojn, mi movos inferon

[15] Pozsony, Pressburg. N. d. t.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]