La kongreso en Kejmbriĝo 12 -17. de aŭgusto 1907

El Vikifontaro
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Indekso : La kongreso en Kejmbriĝo 12 -17. de aŭgusto 1907 (1907)

Muligvis fandtes der inden d. 12. August i Aar (= 1907) - nogle Indbyggere i Cambridge, der stillede sig lidt skep­tisk til Tanken om at indføre et Kunstsprog som internatio­nalt Hjælpesprog. ­Efter d. 17. August vil man ikke længere kunne finde Tvivlere der - Esperanto har udryddet al Skepsis. Kongressen viste til Overflod Sprogets enestaaende Anven­delighed og Lethed, var for alle tilstede­værende en meget virkningsfuld Op­muntring til fortsatte Bestræbelser for at udbrede Kendskab til Esperanto.

Vi beklager i høj Grad, at vort Blad er for lille til at give detaillerede Meddelelser om Kongressens Resultater, men tillader os at udtale Haabet om, at de følgende Linier maa give Læserne et Indtryk af, at Stævnet var en fuldstændig Sukces.

Størstedelen af Kongresdeltagerne ankom allerede til Cambridge den 10-de August (eller tidligere), da der ifølge Programmet baade om Lørdagen og Søndagen (d. 11.) skulde finde forskellige Sammenkomster Sted inden Kongressens officielle Aabning; f. Eks. blev der afholdt Møde for at diskutere Spørgsmaalet om Oversættelse af Biblen; Resultatet var, at man valgte en Komite, der skulde virke for Sagen; (forøvrigt er en stor Del af Biblen allerede oversat paa Esperanto). -

Mange Esperantister be­nyttede Tiden til at besøge' de herlige gamle "Colleges" og til at foretage Roture paa Aaen "the Cam" efter hvilken Byen har Navn. - Om Søndagen fandt de nu verdensberømte Gudstjenester Sted (i den katolske Kirke og i "Great St. Mary"s Kirke) begge naturligvis udelukkende paa Esperanto. Efter Prædikenen modtog de ka­tolske Esperantister Pavens Velsignelse. -

Salmesangen var overordentlig smuk og Korene navnlig af stor Virkning - Esperanto er jo, som bekendt "simpelt, bøjeligt, velly­dende" o. s. v. - navnlig, naar det bliver sunget. -

Mandag var maaske den mest interessante Dag under hele Kongressen. Om Formiddagen ankom Doktor Zamenhof; Jernbane­stationen var smukt pyntet med Flag og langs den Vej, han skulde køre, stod en Mængde Mennesker opstillede aldeles som ved en kongelig Persons Ankomst. Han blev modtaget af Borgmesteren (Mr. Stace) og en stor Mængde fremragende Esperan­tister og fulgt af en skotsk Ryttereskorte kørte han til Fitzwilliam Musæet, hvor den officielle Modtagelse skulde finde Sted.

Det var et sandt Triumftog: overalt hil­stes han med Raabene: "Leve Zamenhof! ­Leve Esperanto! - hip, hip Hurra!" En lille Pige, der blev spurgt om, hvem hun skulde se, svarede slaaende rigtigt: "the king of Esperanto!". - "Vor kære Mester" (som han ofte benævnes) bliver virkelig betragtet som ukronet Konge i "Esperantolandet".

Modtagelsen i Fitzwilliam-Musæet var ret uformel og passende kort; Trængselen var ubeskrivelig ved Indgangen, men alt blev ordnet paa bedste Maade af flinke, Esperanto-talende Politibetjente.

Fra Fitzwilliam-Musæet begav Kongres­deltagerne sig til "Trinity College", hvor den mægtige Forsamling blev fotograferet. Begivenheden var meget morsom, idet Fo­tografen var nødt til at bruge Raaber, og det er en meget vanskelig Sag at opnaa Ube­vægelighed mellem Esperantister. Men, virke­lig! - det lykkedes ham at tilvejebringe et øjebliks Ro - og det var tilstrækkeligt. ­Gennem Raaberen lød det stærkeste: "Dan­kon!" (Tak!), vi nogensinde har hørt og i samme øjeblik lignede Stedet en Myretue.

Om Aftenen fandt Aabningshøjtideligheden Sted i "New Theatre" og ingen tilstedeværende vil nogensinde kunne glemme denne Begivenhed, absolut Kongressens betydelig­ste. - "Huset" var stuvende fuldt og der har sandsynligvis aldrig tidligere været applaude­ret saa umaadeligt i dette Theater. Ved et Bord paa Scenen sad Dr. Zamenhof ved Siden af Borgmesteren og omgivet af en Samling fremragende Esperantister og Dele­gerede fra ca. 30 forskellige Lande.

Mødet begyndte med Af­syngelse af "La Espe­ro"("Haabet") ypper­ligt ledet af Hr. C. B. Rootham. - Deref­ter talte Borgmeste­ren og hans Hustru - begge paa Esperanto. Navnlig Fru Staces elskværdige Hilsen til Esperan­tistinderne blev efter­fulgt af bragende Bifald. Den sympa­tiske Oberst Pollen, Formand for "British Esperanto Associati­on" og virksomt Med­lem af "Trio' en" holdt nu en Tale, ved hvis Slutning han paa de engelske Esperantisters Vegne overrakte Dr. Zamenhof en "Vaabenfane", et grønt Banner med Esperanto-Stjernen straalende i Midten og paa begge Sider et Baand paa hvilket man bemærker Navnene fra de 3 første Kongresser: Boulogne, Geneve, Cambridge - og - Plads til mange kom­mende Kongresser. -

Da Dr. Zamenhof rejser sig for at tale hilses han af et øredøvende Bifald, en grænseløs Jubel. - Den lille, meget beskedne - altfor beskedne - Mand søger forgæves at værge sig mod dette "Uvejr" og først da Mr. Mudie, Medlem af "Trio'en" ringer saa stærkt, at Klokken gaar i Stykker, lykkes det ham at komme til Orde. Der er aandeløs Tavs­hed under hans Tale, men Bifaldets Torden ligger stadig i Luften.

Han begyndte sin overordentlig smukke Tale med en Hilsen og Tak til England, der gæstfrit havde modtaget Kongresdel­tagerne og fremhævede særligt den Be­tydning, det havde, at Kongressen fandt Sted i en engelsk Universitetsby. - Han takkede de engelske Esperantister for den Omsorg og Dygtighed, hvormed de havde forberedt alt saaledes, at alle var over­beviste om, at Kon­gressen vilde blive epokegørende. - I nogle faa gribende Ord mindedes han de højtfortjente, afdøde Esperantister (Lloyd, Berthelot, Foster og navnlig Javal) - og foreslog, at man hæd­rede deres Minde ved at rejse sig. - Han omtalte derefter Esperanto's tyveaars Jubilæum og benyt­tede Lejligheden til at takke for den overvældende Mængde Lykønskningstelegrammel', der fra Alver­dens Kanter blev sendt ham d. 21. Juli. ­"Nu er vor Sag stærk. - Selvom vi nu vilde standse, kunde vi det ikke mere."

Det egentlige Tema for hans Tale var imidlertid: Esperantokongressernes Væsen og Maal; og paa en overordentlig smuk Maade gav hans ædle Karakter og hans Tro paa Idealerne sig her tilkende, idet han betonede, at Esperantisternes aarlige Sammenkomst burde være en Manifestation af Esperantismens indre Ide, symboliseret i det grønne Banner: "Hvad er det grønne Banner? - Det er for os noget helligt, det er Tegnet under hvilket vi gaar til vor fredelige Kamp, det er Stemmen, som sta­digt minder os om, at vi kun arbejder for Esperanto af den Grund, at vi haaber, at før eller senere, muligvis efter mange Aarhundreders Forløb: Vil Folkene paa et neutralt sprogligt Grundlag, i gensidig Forstaaelse og i Fællesskab danne en stor Familiekreds.

Da han sluttede sin Tale, rystede Teater­bygningen under en rasende Bifaldsstorm og det varede længe, før de Delegerede kunde komme til Orde. - Der fandtes Repræsentanter for 30 forskellige Lande (eller rettere Sprog) og de talte alle under begejstret Bifald - navnlig Repræsentan­ten for den belgiske Regering. - Af de danske Deltagere talte: Hr. Thorsteinson, der med meget smuk Symbolik fortalte om Bevægelsen paa Island, hvor Begejstringen glødede som Ilden i Jordens Indre - un­der Ismasserne. Endvidere Hr. P. Borberg, fungerende Fmd. f. "Esp.-foren." Køben­havn, som fortalte om Hovedpunkterne i den hjemlige Bevægelse og særligt om Frk. G. Mønsters Arbejde, der har vakt stor Opmærksomhed overalt i "Esperantolandet."

De Delegerede talte kun kort, - men dog tilstrækkelig længe til at bringe Klar­hed med Hensyn til det Spørgsmaal, ved hvis Besvarelse selv den mest sangvinske Esperantist ikke er helt feberfri, nemlig dette: "Kan de forskellige Nationer virke­lig tale Esperanto paa samme Maade?" ­Og den, der var tilstede i det ny Teater i Cambridge den 12. August 1907 v e d, at Svaret er: Ja.

Vi vil slet ikke prøve paa at give nogen Beretning om Kongressens Gang paa de enkelte Dage - alene Programmet vilde fylde vore Spalter, men indskrænke os til beskrive vort almindelige Indtryk af Kon­gressen og Byen, Esperantolandets Hoved­stad i 1907.

De morgendulige Esperantister begyndte Dagen med et Bad i Svømmebadeanstalten i Leys Skole og gik derfra til "la Akcep­tejo" (Modtagelsesstedet i Raadhuset), det udmærkede Oplysningsbureau, hvor alle Spørgsmaal angaaende Dagens Program blev beredvilligt og fyldestgørende besva­rede. - Der fandtes ogsaa Kongressens Postkontor, hvor Udvekslingen af Breve mellem Kongresdeltagerne fandt Sted ­samt en Skrivesal, hvorfra Tusinder af Postkort har bragt Hilsener fra Kongres­sen. - Naar Tiden for de store Formid­dagsmøder ("Agadaj Kunsidoj") nærmede sig, herskede der i Raadhusets Vestibule en babylonisk - nej, undskyld! - almin­delig Forvirring, førend den store Mødesal blev fyldt af de flittige Kongresdeltagere. - De mindre flittige foretrak Udflugter i Omegnen, Roture langs Kollegierne (i Sand­hed fristende!) o. s. v., fordi de vidste, at man kunde læse om Resultaterne af alle Møderne i "Cambridge Daily News" paa hvis sidste Side, der daglig fandtes en udførlig Kongresberetning paa Esperanto.

­For at give et Begreb om det overvældende Antal specielle Møder, der blev afholdt, skal vi anføre, at Læger, Tandlæger, Farmacuter, Jurister, Arbejdere, Militære, Sø­folk, Lærere, Fredsvenner, Frimurere, Blindehjælpere, Journalister samt en lang Række vigtige Institutioner og Komiteer f. Eks. Lingva komitato (Sprogkomiteen), Tutmonda Labora Societo (Verdensarbejder­foreningen), Internacia-scienca-asocio (Inter­nationalt videnskabeligt Selskab, hvis Vice­formand er den verdensberømte engelske Fysiker J, J. Thomsen), Esperantokonsu­later og Bureauer o. s. v. holdt Møder, paa hvilke der blev truffet vigtige Be­stemmelser med Hensyn til Propagan­daen, dannet ny Foreninger, kort sagt: virkelig handlet. -

I den kommende Tid vil man sikkert se Frugter af det store Arbejde, der her er blevet udført. Vi be­klager atter ikke at kunne omtale alt dette detailleret; dog er der mellem de ny Sel­skaber ét, der har særlig Interesse, nemlig: "Internationalt Esperantistisk Musikselskab" , der for en væsentlig Del skylder den energiske og sympatiske, danske Esperantist, Sangeren Kaj Bendix sin Tilværelse. Dets Maal er: at gøre virkningsfuld Propaganda for Esperanto, idet man bruger Musiken som Hjælpemiddel, og det forekommer os at være en ypperlig Idé at benytte denne anden Internationalitet i Propagan­daens Tjeneste. - I Anledning af Kon­gressen udgav Selskabet sit første Musik­værk: Zamenhofs Digt: "La Kapelo" (Ka­pellet) med Musik af - Professor Victor Bendix! - Ved en Fest, som Bladet "La Revuo" foranstaltede den sidste Kongresdag, blev den fremført af Hr. K. Bendix og gjorde - sunget med udmærket Foredrag - stor og fortjent Lykke.

Med Hensyn til Forlystelser var Pro­grammet næsten for rigt, idet flere højst seværdige Opvisninger foregik paa samme Tid: Militære øvelser, Sportspræ­stationer, Teaterforestillinger o. s. v. Dog var maaske de ikke-programmæssige Sam­menkomster de mest interessante; f. Eks. var Livet paa Restauratio­nerne om Aftenen virkelig en Manifestation af Espe­rantismens indre Ide: den mellemfolkelige Broder­skabsfølelse; stimuleret af "Esperanto"-Whisky eller endogsaa "Esperanto"­Champagne gav den sig Udslag i Taler og Sange ­kort sagt: i en umiddelbar og stor G l æ d e. - -

Og længe efter, at man om Aftenen havde sat sine Støvler uden for sin Sove­kammerdør (med den be­hagelige Bevidsthed, at de vilde blive børstede med Skosværten "Esperanto"!) - hørte man i den stille Nat Udveks­lingen af Hilsener: Sov vel - Tysk­land! - "Tak! - i lige Maade, Eng­land!

--- og det sang i vore Drømme: - - la popoloj faros en konsento unu grandan rondon familian!

En Delegeret

Eble ekzistis antaŭ la 12-an de aŭgusto (1907) tiun jaron Kejmbriĝanoj, kiuj iom skeptike kontraŭstaris al la ideo pri enkonduko de artefarita lingvo kiel internacia helpa lingvo. - Post la 17-a de aŭgusto, oni jam ne povos trovi dubantojn tie: Espe­ranto ekstermis ĉian skeptikecon. - La kongreso pruvis ĝis superfluo la unikan uzeblecon kaj faci­lecon de la lingvo, estis por ĉiuj ĉee­stantoj tre efika ga­jigo je daŭrigotaj klopodoj por konatigi Esperanton. -La kongreso en Kejmbrigo 12 -17. de aŭgusto. Ni tre multe bedaŭ­ras,ke nia gazeto estas tro malgranda por sciigi detale pri la rezultatoj de la kongreso, sed permesas al ni esprimi la esperon, ke la sekvantaj li­nioj estu kapablaj doni al la legantoj im­preson, ke la kunvenego estis plena sukceso. -

La plimulto de la kongresanoj jam alvenis Kejmbriĝon je la 10-a de aŭgusto (aŭ pli frue), ĉar laŭ la programo okazus kaj sabate kaj di­manĉe diversaj kunvenoj antaŭ ol la oficiala malfermo de la kongreso; ekzemple okazis kunsido pro diskuto je la demando de traduko de la Biblio; la rezultato estis, ke oni elek­tis komitaton, kiu devis agi pri l' afero; (cetere granda parto de la Biblio estas jam tradukita en Esperanto).

Multaj esperantistoj uzis la tempon vizi­tante la belegajn, maljunajn "kolegioj" kaj faris remveturadon sur la rivereto "the Cam" laŭ kiu la urbo estas nomita. Dimanĉe okazis la nun mondkonataj diservoj (ĉe la katolika preĝejo kaj ĉe la "Great St. Mary" preĝejo) ambaŭ kompreneble nur en Esperan­to; post la prediko, la katolikaj esperanti­stoj ricevis la benon de la papo. - La kanto de himnoj estis tre bela kaj speciale la ĥoroj estis de granda efiko. - Esperanto estas ja (kiel konate): "simpla, fleksebla, belsona" k. t. p. precipe kiam ĝi estas kantata.

Lundon eble estis la plej interesa tago dum la tuta kongreso. Antaŭtagmeze alve­nis D-ro Zamenhof; la fervoja stacidomo estis bele ornamita per flagoj kaj laŭ la vo­jo, kiun li estis veturonta, staris aregon da personoj - tute kiel ĉe la alveno de membro el reĝa familio. Li estis akceptata de la urbestro (s-ro Stace) kaj de esperantista emi­nentularo kaj sekvita per eskorto da skotaj rajdantoj li veturis al Fitzwilliam-museoj kie okazis la oficiala akcepto.

Estis vera triumfveturo: Ĉie li estis sa­lutata per la krioj: "Vivu Zamenhof! - Vivu Esperanto! - hip, hip, hura!" - Kna­bineto, kiu estis demandata, pri kiu ŝi estis vidonta, respondis frapante prave: "La reĝo de Esperanto!" - "Nia kara majstro " (kiel li ofte estas nomata) estas efektive rigar­data kiel nekronita reĝo de la "Esperanto­lando." - La akcepto ĉe la Fitzwilliam-Museo estis sufiĉe neformala kaj konvene mallonga; la premegado estis nepriskribebla je l' eniro, sed ĉio estis ordiĝata laŭ la plej bona maniero per lertaj, Esperanto-parolantaj policanoj.

De la Fitzwilliam-museo la kongresanaro iris al la "Trinity College", kie okazis foto­grafado de la anarego. La okazantaĵo estis tre amuza, ĉar la fotografisto estis devigata uzi aŭdigilon kaj estas tre malfacila afero atingi senmovecon inter esperantistoj. Sed efektive li prosperis havigi - momenton de absoluta trankvileco - kaj ĝi suficis. Tra la aŭdigilo sonis la plej forta "Dankon", kiun ni iam aŭdis kaj sammomente la loko similis fornikejon.

Vespere okazis la malferma ceremonio je la "Nova teatro" kaj neniu ĉeestinto povos iam forgesi tiun-ĉi okazintajon, absolute la plej grava dum la kongreso. - La ĉam­brego estis plenega kaj verŝajne neniam dum la estonteco okazis tiela aplaŭdego en tiu teatro. Ĉe tablo sur la scenejo sidis D-ro Zamenhof flanke de la urbestro kaj ĉirkaŭata de aro da esperantistaj eminen­tuloj kaj delegitoj el ĉirkaŭ 30 (tridek) di­versaj landoj.

La kunveno komencis per kanto de "la espero" majstre kondukita de S-ro C. B. Rootham. Poste parolis la urbestro kaj sia edzino - ambaŭ Esperante. Precipe la afabla saluto de S-ino Stace al la esperantistinoj estis sekvata de bru­ega aplaŭdado. -

La simpatia kolonelo J. Pollen, prezidanto de la "Asocio de britaj esperantistoj" kaj agema "triano" nun faris paroladon. Je kies fino li trans­donis al D-ro Za­menhof "blazonfla­go", verdan standar­don kun la Esperanto-­stelo brilanta en la me­zo kaj sur ambaŭ flankoj rubando, sur kiu oni rimarkas la no­mojn de la 3 unuajkongresoj, Bulonjo, Genévo, Kejmbriĝo - kaj - spacon por multaj venontaj kongresoj. -

Kiam D-ro Zamenhof leviĝas por pa­roli, li estas salutata de surdiganta aplaŭ­dadego, senlima ĝojego. - La malgrandulo tre modesta - tro modesta - provas vane sin defendi kontraŭ tiu "fulmotondro" kaj nur tiam S-ro Mudie (Triano) sonoras tiel for­tega ke la sonorilo rompiĝas, li sukcesas havi la parolon. La silento estas senspira dum lia parolado, sed la aplaŭda tondro troviĝas en la aero. -

Li komencis sian tre belan paroladon per sa­luto kaj danko al Anglujo, kiu gastame ricevis la kongresanojn; precipe li emfazis la signifon de tio, ke la kongreso okazis en angla uni­versitata urbo. Li dankis la britajn espe­rantistojn pro la zorgemeco kaj lerteco per kiu ili ĉion tiel prizorgis, ke ĉiuj estis kon­vinkitaj, ke la kongreso estus epokfaranta. Per kelkaj malmultaj kortuŝantaj vortoj li memorigis la multemeritajn esperantistojn (Lloyd, Berthelot, Foster kaj precipe Javal) - kaj proponis, ke oni honoru ilian me­moron per leviĝo. Poste li parolis pri la dudekjara jubileo de Esperanto kaj uzis la okazon por danki je la super­fluanta multo da gratulaj telegramoj, kiuj estis senditaj al li je la 21-a de julio. - "Nia afero nun staras forte. Eĉ se ni volus nun halti, ni jam ne po­vus.

La vera temo de lia parolado ta­men estis: la es­enco kaj celo de la Esperanto-kongre­soj; belegi sin montris ĉi-tie, lia nobla karaktero kaj lia kredo je la idealoj akcentante, ke la jara kunvenego de l'espe­rantistoj devas esti manifestaeio de la intern a ideo de l' esperantismo, simboligita per la verda standardo: "Kio estas la verda standardo? -- Ĝi estas por ni io sankta, ĝi estas la signo, sub kiu ni mar­ŝas al nia paca batalado, ĝi estas la voĉo, kiu konstante memorigas al ni, ke ni labo­ras por Esperanto nur tial, ĉar ni esperas, ke pli aŭ malpli frue, eble post multaj jar­centoj:

    Sur neŭtrala lingva fundamento,
    komprenante unu la alian
    la popoloj faros en konsento
    unu grandan rondon familian.

Tiam li finis sian paroladon la teatra konstruaĵo skuis en furioza aplaŭda ventego kaj daŭris longe antaŭ ol la delegatoj havigis la eblecon paroli. Troviĝis reprezentantoj de tridek diversaj landoj (aŭ pli korekte: lingvoj!) kaj ili parolis ĉiuj sub entuziasma aplaŭdado, precipe la reprezentanto de la belga registaro. El la dana kongresanaro parolis: S-ro Thorsteinson, kiu kun tre bela simboliko rakontis pri la movado en Is­lando, kie bruletas la entuziasmo, kiel la fajro de la interno de la tero - sub la glaciamasoj. Plie parolis S-ro P. Borberg, funkc. prez. de la "Soc. de Esp.", kiu ra­portis pri la ĉefaj punktoj en la hejma mo­vado kaj precipe pri la laboro de fraŭlino G. Mønster, kiu vekigis grandan atenton ĉie en "Esperantolando".

La delegatoj parolis nur mallonge, sed tamen sufiĉe longe por klarigi pri la de­mando, je kies respondo eĉ la plej sangvina esperantisto ne estas tute senfebra, nome ĉi-tiea: Ĉu la diversaj nacioj efektive povas paroli Esperanton sammaniere? - Kaj tiu, kiu ĉeestis en la nova teatro en Kejmbriĝo la 12-an de aŭgusto 1907, scias, ke la re­spondo estas: Jes.

Ni tute ne povos doni ian raporton pri la irado de la kongreso dum la apartaj tagoj - nur la programo plenigus niajn kolo­nojn, - sed limigos nin al priskribo de nia ĝenerala impreso de la kongreso kaj la urbo, la ĉef-urbo de "Esperanto-lando" por 1907.

La fruleviĝemaj esperantistoj komencis la tagon per bano en la naĝbanejo ĉe la ler­nejo de Ley kaj de tie ili marŝis al la "akceptejo" (en la urbo-domo), la bonega in­forma oficejo, kie ĉiaj demandoj pri la pro­gramo de la tago estis volonte kaj konten­tigante respondataj. Tie ankaŭ troviĝis la poŝtoficejo de la kongreso, kie okazis la interŝango de leteroj inter la kongresanoj, - krom skribo-ĉambro, de kie miloj da poŝtkartoj portis salutojn de la kongreso.

Kiam la horo por la grandaj antaŭ-tag­mezaj kunsidoj (agadaj kunsidoj) sin prok­simigis, regis en la vestiblo de la urbo-domo babilonia - ne pardonu! - ĝenerala kon­fuzo antaŭ ol la granda kunvena halo estis plenumota per diligentaj kongresanoj. - La malpli diligentaj preferis ekskursojn en la cirkaŭaĵo, remveturadojn laŭ la kolegioj (vere tentantaj!) k. t. p. ĉar ili sciis, ke oni povis legi pri la rezultatoj en "Cam­bridge Daily News", sur kies lasta paĝo, ĉiutage estis trovebla detalan kongresra­porton en Esperanto. Por doni ideon de la superfluanta nombro de specialistaj kunve­noj, ni citas, ke kuracistoj, dentistoj, farma­ciistoj, juristoj, laboristoj, militistoj, maristoj, instruistoj, pacifistoj, framasonoj, blindulhel­pantoj, ĵurnalistoj krom longa vico da gra­vaj institucioj kaj komitatoj, ekz.: Lingva komitato, Tutmonda Labora Societo, Inter­nacia-Scienca-Asocio, (kies vicprezidanto estas la famekonata angla fizikisto:) J. J. Thom­sen, Esperanto-konsuloj kaj oficejoj, k. t. p. kunvenis, preninte gravajn decidojn rilate al la propagando, fondinte novajn societojn - mallonge: oni vere agis. Dum la ve­nonta tempo oni certe vidos la fruktojn de tiu granda laboro, tie farita. Ni bedaŭras denove ne povi priparoli ĉion tion pli detale; tamen troviĝas inter la novaj societoj unu, kiu havas specialan intereson, nome: Inter­nacia Esperantista Muziksocieto, kiu precipe ŝuldas al la energia kaj simpatia, dana esperantisto, - la kantisto Kaj Ben­dix ĝian estadon. Ĝia celo estas: Uzonte la muzikon kiel rimedon, fari efikan propa­gandon por Esperanto, kaj ŝajnas al ni esti bonega ideo, uzi tian alian internaciecon je servo de la propagando. Rilate al la kon­greso la societo eldonis sian unuan muzik­verkon: la poezion de Zamenhof: "La Ka­pelo" kun muziko de profesoro Victor Bendix! - Ĉe festo, kiun aranĝis la gazeto "La Revuo" je la lasta kongrestago ĝi estis prezentata de S-ro K. Bendix kaj havis ­kantite per bonega kantmaniero - gran­dan prosperon.

Rilate al amuzaĵoj la programo estis pres­kaŭ tro riĉa ĉar multe da plej vidindaj el­montraĵoj ofte okazis samtempe: Militaj ekzercoj, sportoj, teatraj ludoj k. t. p. ­Tamen estis eble la ne-programaj kunvenoj la plej interesaj; ekz. la vivo ĉe la resto­racioj vespere estis efektive manifestacio de la interna ideo de l' esperantismo: La inter­genta sento de fratuleeo; stimulita de "Vis­kio Esperanto" aŭ eĉ "Ĉampano Esperanto" ĝi esprimigis sin per paroladetoj kaj kantoj - mallonge: per senpera kaj granda gojo. -

Kaj longe malantaŭe oni estis metinta siajn botojn ekster la pordo de la dormo­ĉambro (kun la agrabla konscio, ke ili estus purigotaj per la botpoluro "Esperanto"!) oni aŭdis tra la silenta nokto la interŝan­gon de salutoj: Dormu, bone - Germa­nujo!" - "Dankon! - same al vi, Anglujo! - - - - kaj kantis en niaj sonĝoj: "- - la popoloj faros en konsento unu grandan rondon familian!"

Delegito.