ili, ili estas la estroj de l’mondo; per nevideblaj fadenoj ili disponas je la sorto de milionoj.
Ni do vidis de proksime la potencilojn, kiuj ebligas al
manpleno da homoj regadi ĉion kaj ĉiun. Kvankam la
temo tute ne estas elĉerpita ankoraŭ, tamen, ni opinias,
ke ni sufiĉe klarigis la manierojn je kiuj ili tion aranĝis.
Oni kreis artan konstruaĵon de tiranio, en kiu ĉiu
malgranda tirano havas sferon por en ĝi superpotence
regadi, je kondiĉo, ke li submetu sin al pli alta tirano,
kiu siavice havas regionon por sia tiranismo; tiamaniere
suprenirante la piramidon ni trovas kapitalon, tronantan
sur la supro de l’ tuta konstruaĵo. Tre arte estas aranĝita
tio. Ĉio kaj ĉiu dependas unu de alia, same kiel la ĉeneroj
en ĉeno. Se oni demandas, per kiuj rimedoj oni konservas
tiun sistemon, tiam ni kun Tolstoj almontras jenan
kvaron:
1. Timigado; tiel ke la homoj timas ĉiun ŝanĝon, kiu ja estas prezentata al ili kiel fantomo;
2. Subaĉetado; tiel ke la popolo estas sangsuĉata por grasigi keikajn;
3. Hipnotigado, por kvazaŭ narkoti la popolon; por tio oni aplikas religion kaj patrujamon, preĝejon kaj lernejon, kiel ankaŭ le materiajn rimedojn je brutiĝo: alkoholo, la plezuroj en malaltstilaj teatroj, prostitucio de l’ spirito per gazetaro kaj scienco, kaj prostitucio de l’ korpo.
4. La potenco de l’ armeo, kiu fermas la cirklon de l’ perfortado.
Kiel sin liberigi de tio?
Per rezisto al tiranio, per subfosado de ĉiu aŭtoritato, ĉiu je sia maniero, ĉie kie li povas. Se oni diras, ke rezisto nemulte efikas, se ĝi ne okazas grandskale, tiam ni respondas: kiel vi volas starigi grandskalan reziston, se vi ne komencas je malgranda skalo? Ni kredas, ke ĉiu
