bonege posedi jam per unu fojo la tuta mondo, ĉiu sferoj de la homa societo, ne sole la inteligentaj kaj riĉaj, sed eĉ la plej malriĉaj kaj senkleraj vilaĝanoj.
Vi vidas sekve, ke la estonta kongreso tute ne povas elekti ian alian lingvon krom lingvo arta. Elekti ian lingvon naturan, kiam ni havas la eblon elekti lingvon artan, kiu havas antaŭ la lingvoj naturaj en ĉiuj rilatoj senduban kaj okulvideblan grandegan plibonecon, estas tia sama malsaĝaĵo, kiel ekzemple sendi ion el Parizo Peterburgon per ĉevaloj, kiam ni havas la eblon fari tion ĉi per fervojo. Nenia kongreso povas fari tian elekton; sed se ni eĉ supozus, ke la kongreso tiom malmulte pripensos kaj estos tiel blindigita per la rutinaj kutimoj, ke ĝi tamen faros tian absurdan elekton, tiu ĉi elekto per la forto de la cirkonstancoj tute egale restos malviva litero kaj en la vivo la demando pri lingvo internacia fakte restos nesolvita tiel longe, ĝis pli aŭ malpli frue kolektiĝos nova kongreso kaj elektos lingvon artan.
Tiel ni petas vin noti al vi en la memoro tiun konkludon, al kiu ni venis, nome : lingvo internacia de la venontaj generacioj estos sole kaj nepre nur lingvo arta.
Nun restas ankoraŭ solvi la demandon, kia nome arta
lingvo estos enkondukita en komunan uzadon. En la
unua minuto ŝajnas, ke respondi tiun ĉi demandon
ekzistas nenia eblo, ĉar — kiel vi sendube diros — « da
lingvoj artaj ekzistas ja tre multe kaj ilia nombro povas
esti ankoraŭ mil fojojn pli granda, ĉar ĉiu aparta homo
povas krei apartan lingvon artan laŭ sia arbitro ». Ĉu
ekzistas tial ia eblo antaŭvidi, kiu el ili estos elektita?
Tiel efektive ŝajnas de la unua rigardo al la homoj ne
konantaj la aferon, kaj tamen antaŭvidi, kaj antaŭdiri,
kia lingvo arta estos elektita, estas tre facile. Tio ĉi venas
de tio, ke la supre dirita en la publiko tre populara
