Biografio Zamenhof 1912 Esperanto

El Vikifontaro
Jump to navigation Jump to search

Esperanto 1912

De Leono Zamenhof

Flanke de la historio de Esperanto mem, grava entas ankaŭ la historio de gia kreinto. Tial ni pensas, ke interesos nian legantaron la legado <?ola 4i-»ul>8j aotoj, verkitaj de la frato mem de nia majstro, D-ro Leono Zamenhof. (Tiu artikolo estas elĉerpita el Universo nro 6a, 1910.)

  • Universo, 1910, numero 6, p. 170-178.

Lazaro Ludoviko Zamenhof naskigis la 15an (laŭ la rusa kalendaro la 8an) de Decembro 1850 en la urbo Bialystok (gubernio de Grodno). Liaj gepatroj estis Marko kaj Rozalio (naskita Sofer). Lia patro havis lernejon kaj krom tio donadis prlvatajn lecionojn de germana kaj franca lingvoj. De sia plej frua juneco Ludoviko Zamenhof ĉiam estis tre revema, pensema kaj impresebla, kaj oni konis lin kiel infanon eksterordinare kaj ĉiufiankc kapablan. Li komencis lerni tre frite : havante la aĝon de kvar jaroj, li jam bone legis kaj skribis.

Lia sano estis tre delikata, kaj en sia infaneco li ofte estis malfacile malsana. En Aŭgusto 1809 li komencis la studadon en la Bialystoka Reala Lernejo ; sed ĉar li tiam ne havis ankoraŭ la agon de plenaj 10 jaroj (kion la lego tiam postulis), tial oni ne kalkulis al li tiun jaron, kaj efektiva lernanto de la unua klaso de la lernejo li povis farigi nur en 1870. En Decembro de 1873 liaj gepatroj translogigis Varsovion, kie lia patro akeeptis la oficon de inspektoro de privata lernejo kaj baldaŭ poste ricevis la oficon de profesoro de la regna Varsovia Reala Lernejo. Laŭ la konsilo de konatoj la patro de Ludoviko decidis, ke Ii lernu la lingvojn latinan kaj grekan kaj daŭrigu sian studadon en gimnazio filologia. En Aügusto 1871 efektive ekzamenigis en la Varsovia 2-a gimnazio kaj estis akeeptita tien kiel lernanto de la 4a klaso.

Dum la tuta gimnazia tempo, kiel en Bialystok, tiel ankaü en Varsovio, Zamenhof estis ĉiam la unua en sia klaso. Li ĉiam estis sincere amata de ĉiuj siaj kolegoj. En ĉiuj demandoj lia opinio estis ĉiam rigardata kiel la plej aŭtoritata.

En la gimanaziaj jaroj lin varmege interesis diversaj sociaj demandoj. De la plej fruaj jaroj li revis pri la solvo de diversaj sociaj problemoj. Sed plej multe interesis lin la problemo de intergentaj rilatoj, kiu instigis lin al kreado de neŭtrala intergenta lingvo. En la komenco de la vintro de 1878 la primitiva formo de tiu lingvo estis preta, kaj Zamenhof kun siaj gimnaziaj kolegoj (en sia ĉambreto ĉe la strato Nowolipie Nr. 28) aranĝis feston, kiun ili nomis « Tago de vivigo de la universala lingvo ».

Sed pro diversaj kaŭzoj la kolegoj de Zamenhof baldaŭ tute malvarmigis por la afero. Ili venis al la konvinko, ke, malgraŭ, ketion faras lagis nun ĉiam aŭtoritata « Zamenhof mein #, la kreado de lingvo estas infanaĵo, kiu por ili, kiel nun jam « maturaj homoj », ne konvenas. Al tio aliĝis ankoraŭ la ĉirkonstaneo. ke la patro de Zamenhof rakontis pri la laboroj de sia filo al la direktoro de unu el la Varsoviaj gimnazioj, kaj tiu diris al la patro, ke lia filo estas por 41 am perdita, ke lia laborado estas plej senduba simptomo de komenciganta nesanigebla frenezo. Zamenhof devis promesi al sia patro, ke li almenaŭ ne elpaŝos publike kun sia laboro, antaŭ ol li finos la studadon en la universitato kaj farigos kuracisto. Ĉio ĉi tio kaŭzis, ke Zamenhof decidis ne paroli plu kun iu pri sia ideo kaj labori tute izolite.

En Junio 1879 Zamenhof finis la kurson gimnazian, kaj en Aŭgusto li forveturis en la urbon Moskvo por studi medicinon en la tiea universitato. Por ne esti ŝargo por siaj gepatroj, kies financa stato neniam estis sufiĉe bona, Zamenhof serĉis en Moskvo ian okupon, sed bedaŭrinde nenion povis trovi. Tial post du jaroj li forlasis Moskvon kaj revenis Varsovion, kie li daŭrigis sian studadon en la universitato. En Januaro 1885 li finis la universitatan kurson kaj rieevis diplomon de kuracisto. Tiam, por komenci laborenspezi por sia vivo, li forveturis en tre malgrandan urbeton Wejseje (Suvalka gubernio), kie loĝis lia fratino Fanny Pikower kaj kie li komencis sian medicinan praktikadon. Sed, havante tro impreseblan karakteron, li tro multe suferis morale en sia rolo de « kuracisto por ĉio »; ĉiufoje, kiam li al iu el siaj pacientoj ne povis helpi, aŭ des pli kiam iu el liaj pacientoj mortis, li faris al si akrajn riproĉojn, ke tio estas la kulpo de lia nebona kuracado ; tial post kvarmonata praktikado en la urbeto li decidis elekti por si ian specialecon. Li revenis Varsovion kaj komencis tie perfektigi en kuracado de okuloj. Dum duono da jaro li laboris en la okulista apartaĵo de la Varsovia hebrea malsanulejo sub la gvidado de D-ro Kramsztyk. En la fino de 1885 li forveturis en la urbon Plock (kie tiam estis neniu okulisto), por provi tie kuracadon kiel okulisto kaj konvinkigi praktike, ĉu li sentas sin jam sufiĉe forta en la okulista scienco. Restinte tie dum 5 monatoj kaj konvinkiginte, ke multe ankoraü mankas al Ii, Ii en Majo 1880 forveturis Vienon kaj dum kelke da monatoj fervore studis tie en la specialaj kursoj por okulistoj. En aütuno de 1880 li komencis okulistan praktikadon en Varsovio, en la loĝejo de siaj gepatroj (strato Muranowska Nr. 40).

De 1878 gis 1885 Zamenhof multe kaj fervore laboris super sia lingvo. En 1885 li decidis eldoni sian unuan lernolibron kaj komencis serĉi eldononton. Sed dum du jaroj li tute vane serĉis; malgraŭ, ke la libreto estis tre malgranda, neniu volis ĝin eldoni. Fine en 1887 li sukeesis ricevi prunte kelkan sumon da mono kaj eldoni mem sian unuan libron.

La 9an de Aŭgusto 1887 Zamenhof edzigis kun fraŭlino Klaro Silbernik (el Kovno) kaj arangis sian loĝejon en Varsovio ĉe la strato Przeiazd Nr. 9. Lia edzino havis kelkan negrandan kapitalon, kaj la junaj geedzoj havis la plej bonajn esperojn. Sed, malgraü la plej modesta maniero de vivado, la kapitaleto baldaŭ disfandigis. Grandan parton de gi englutis la eldonado de la unuaj libroj, la anoncado en gazetoj, la dissendado de grandega nombro da senpagaj ekzempleroj al ĉiuj gazetoj de la mondo, al diversaj societoj, lernejoj k. t. p. ; la ceteran parton englutis la modesta vivado de la geedzoj, ĉar la nombro de la pacientoj de Zamenhof estis terure malgranda. En Junio 1888 naskigis la unua filo de Zamenhof, Adamo. En la mezo de 1889 el la tuta kapitaleto de la geedzoj ne restis plu eĉ unu kopeko. La bopatro de Zamenhof donis al li kelkan helpon, sed tio, kompreneble, sufiĉis nur por tre mallonga tempo. Tiam en aŭtuno de 1889 Zamenhof vole ne-vole devis decidi forlasi Yarsovion kaj serĉi slan panon en la alla urbo, kie ne logas allaj okulistoj kaj kie li sekve povus pli esperi laborenspezojn per sla profesio.

La forlaso de Varsovio estis por ambaŭ geedzoj ekstreme dolora kaj ĉiuj eĉ plej raalgrandaj detaloj e) tiu malgaja tempo gis nun vive restis en illa memoro. Kvankam ambaŭ geedzoj ne estis naskitaj en Varsovio kaj kvankam ili tre malmulte ĝuis lam la urban vivon, tarnen ili tiel varmege amis tiun urbon, ke la devigita forlaso de gi estis por ili kvazaŭ plej terura porĉlama ekzilo el la patrujo. Kun treege prpmitn Irnrn In ("ft-yinn kup I« o« I3 Ufl)On Kovno al sla patro kaj la edzo elveturis, por serĉi panon. La unua urbo, en kiu li vizitis, estis Brest-Litovsk; sed tie oni klarigis al li, ke la urbo estas tro malriĉa, por ke speclalisto-okulisto povu tie havi eĉ plej modestan panon por sia familio. Tlam ii venis en sian urbon de naskiĝo (Blalystok), ĉar kvankam tie logis jam okulisto, Zamenhof esperis tamen, ke la gepatra urbo alportos al li pli da feliĉo. Sed tie oni diris al li, ke la esperoj estas tre malgrandsj, ĉar « Blalystok ne havas konfidon al kuracisto, kiu ne fordonas sin tute al sia profesio kaj okupas sin per aferoj flankaj ». Post kelkaj tagoj da restado en Blalystok Zamenhof aŭdis, ke la granda urbo Ĥerson (en la suda Rusujo)[1]ne havas okuliston. Li telegrafis al unu persona konato, kaj ricevinte la respondon, ke tiel efektive estas, li entreprenis la malproksiman vojagon al Ĥerson. Li veturis tien kun la plej bonaj kaj viglaj esperoj. Sed, veninte tien, li sciiĝis, ke la informo, kiun li ricevis, estis malĝusta, ke en Ĥerson loĝas jam delonge okulisto kaj ellabori al si tie medicinan praktikon estos afero tre malfacila. Li tarnen decidis jam resti tie kaj pacience provi ellabori al si panon.

La vivo en Gerson estis por Zamenhof tre malfacila. Malgraŭ, ke li prenis por si tre malgrandan loĝejon (strato Hannibalovska, domo de Tarle) kun tre malriĉa meblaro, kaj servanton li havis nur por kelkaj horoj ĉiutage, la tre malgranda sumo da mono, kiun li kunportis kun ŝi, apenaŭ sufiĉis por unu monato. Ne dezirante akcepti por ŝa propra persono helpon de ŝia bopatro (al kiu, kiel ankaŭ al sia edzino, li nenion skribis pri la malfacileco de sia situacio), kaj dezirante elteni kiel eble plej longe, li arangis slan vivon tiamaniere, ke ilaj elspezoj estu kiel eble plej malgrandaj, ekzemple li hejtis la fornon tre malmulte, tagmanĝis en plej malkara restoracio kaj ne ĉiutage, k. t. p. Malgraŭ la admonado de kelkaj Ĥersonaj konatoj, kiuj ripetadis al li, ke tiel longe, kiel li ne forjetos sian fantaziaĵon kaj ne fariĝos kuracisto serioza, li neniam havos panon; malgraŭ la akraj riproĉoj, kiujn li ofte mem faradis al si, memorante pri sia edzino kaj infanoj, la tempo kaj kapo restis okupitaj nur de Esperanto, kaj li ne perdis la esperon, ke ĉio estos bona. Al sia edzino, kiu dume naskis la duan infanon, Sofion, li skribadis plej konsolajn kaj esperigajn leterojn. Tamen post kvin monatoj da tre malfacila vivo li flne konvinkiĝis, ke li plu ne povos elteni. Kaj klain lla bopatro, diveninte iamaniere la malfacilecon de lia situacio, insistis, ke li akceptu denove lian subtenon kaj reveturu Varsovion, li tion faris kaj en Majo 1890 li revenis Varsovion, supozante, ke ilaj malmultaj pacientoj eble ne forgesis lin, ke eble ankaŭ Esperanto donos al li kelkajn enspezojn, kaj ĉio kune, ligite kun la subtenado, promesita de la bopatro, eble donos al li la povon iamaniere elteni, gis ila situacio pliboniĝos.

Beveninte Varsovion, li rekomencis sian medicinan praktikadon ne malproksime de sia antaŭa loĝejo, en la domo Nr. 21 de la strato Nowolipki; esperante havi kelkan helpan profiton, li prenis sur sin la eldonadon de la tiama gazeto « Esperantisto » kiun la gistiama eldonanto ne deziris daŭrigi. Sed la gazeto donis nur malproliton, kiun kovri li ne povis ; tial, sensukcese provinte arangi malgrandan akcian societon, Zamenhof estis devigita anonci, ke li plu ne povas eldoni la gazeton. Tiam kun sia helpo aperis Trompeter, kiu ne sole prenis sur sin la eldonadon de la gazeto, sed ankaŭ destinis por Zamenhof pagon de 50 rubloj ĉiumonute por la redaktado.

Tamen la nombro de la pacientoj de Zamenhof tiam estis ankoraŭ terure malgranda, kaj Zamenhof venis al la konvinko, ke en granda urbo li nenlam povos sin teni. Tre malgaje la geedzoj decidis denove forlasi Varsovion kaj serĉi feliĉon en urbo negranda. ĉar oni diris al li, ke la urbo Grodno estas suflĉe granda por doni panon al unu okulisto, kaj ĉar lin tre allogis la ideo vivi denove en la provinco, en kiu li naskigis.

Zamenhof forveturis tien en oktobro 1893, por provi tie okulistan praktikadon. La komenco estis sufiĉe bona. Tial la 25-an de novembro Zamenhof revenis Varsovion por preni sian familion, kaj la 27-an, en malgaja nebula tago, la geedzoj Zamenhof kun siaj du infanoj forlasis Varsovion, ŝajne jam por ĉiam. En la stacidomo diris al ili adiaŭ nur la patro kaj gefratoj de Zamenhof (la patrino mortis antaŭ unu jaro) ; el la amikoj aŭ konatoj estis neniu.

Kvar jarojn la familio Zamenhof logis en Grodno. La unua tempo estis suliĉe bona. La enspezoj estis ne grandaj, sed tarnen suliĉis por modesta vivado. Sed baldaŭ en Grodno enlogigis alla okulisto, kaj la vivo l'arigis ph malfacila, ĉar Grodno ne sullĉis por du okulistoj, kaj por« k'onkurado pro pano » Zamenhof ne estis kapabla. Zamenhof denove devis akeeptadi helpon de sla bopatro. Kvankam la lasla donadis slan helpon tute volonte kaj sen riproeo, Zamenhof tam?n morale multe suferis de tio. La afero Esperanta ankaŭ iris tre malfacile. l'ro artikoloj de Tolstoj, presitaj en la gazeto « Esperantisto », la rusa cenzuro malpermesis al gi la enira- don en Busujon, kaj 1a gazeto, kies plimulto da abonantoj estis tlam Busujanoj, devis malaperi. La « Biblioleko de Esperanto », kiun Zamenhof tlam eldonadis, ne havis sullĉe da abonantoj, por kovri la elspezojn. Kun konstante strcĉita cerbo Zamenhof serĉadis lan pandonan okupon porsi kaj iun personon, kiu volus preni sur sin la daŭrigon de la Esperan- taj eldonoj. Sed neniu volis ion aŭdi pri tio. Eine S-ro Gernet el Odeso prenis sur sin la eldonadon de la gazeto (sub ŝangita nomo) kaj de la Biblioteko.

Vidante, ke la vivo en Grodno farigas por Li filam pli kaj pli malfacila, kaj konvinkiginle, ke Li nenie kaj nenlam havos slan panon, se ŭa kapo estos fordonita ekskluzive al Esperanto, Zamenhof line decidis fari la laslan provon. La decido estis por Li tre turmenta, gi minacis pereigi la tutan escncon de lla vivo, sed Li sentis tre bone, ke Li nepre devas fari tiun provon, ĉar alie restas por Li absolute nenla espero. Li decidis tute formeti desi por 2 — ;i jaroj 1a aferon Esperan- tan (daŭrigante sole la eldonadon de la « Adresaroj » kaj la plej necesan koretpondadon) kaj dediĉi sin tute kaj ekskluzive al sla profesio.. En Aŭgusto 1897 Li forveturis Vienon, por iom refreŝigi slajn medicinajn sciojn, kaj en Novembro Li kun sla faniilio denove translogigis Varsovion. Li tie luis logejon en la plej malriĉa kvartalo de Varsovio (Strato Dzika N-o 9, kie Li logas ankoraŭ nun), kie neniu kuracisto-specla- listo lam logis ĉar la pacientoj tie pagas tro malmulte, kaj pli bonstataj personoj ne volas tien veni. Li komencis akeeptadi la malriĉajn pacientojn, dediĉadi al ili slan tutan atenton por akiri illan konlidon ; Li penis per ĉiuj fortoj, ke oni forgesu, ke Li estas aŭtoro de la lingvo, ke oni vidu en Li nur kuraciston.

Estas tute kompreneble, ke, malgraŭ ĉla penado, la unua tempo ne povis ankoraŭ doni lan bonan rezultaton. Sed /amenhof tempo ne povis ankoraŭ doni lan bonan rezultaton. Sed /amenhof konsclis, ke por Li tio estas la lasta, absolute la lasta provo, ke sc Li nun ne sukeesos, Li havos plu nenlan esperon en la vivo. Tlal llaj nervoj estis tlam terure eksciti- taj, kaj Li farißis preskaii freneza. flajnis al li tiam, ke tio estas la lastaj tagoj de lla vivo, f.iuj penoj de lla familio, l»or konsoli lin, estis vanaj. Ĉiumonate Li devis akcepti de sla bopatro kelkan surnon da mono, kaj ĉiufojc tio estis por Li infera sufero. Ĉar en Grodno llaj enspezoj estis pli grandaj kaj ilaj elspezoj pli malgrandaj, tlal Li konstante faradis al si akrajn riproĉojn, klal Li forlasis Grodnon. AI la suferoj linancaj aligis ankoraŭ nostalgio, dar post kvarjara vivado en la provinco de sla naskigo Zamenhof jam nesentissin en Varsovio tiel liejme, kiel antaŭe. De tempo al tempo li penadis konvinki sin mem, ke li tute ne faris la « frenezan » translogigon, ke ĉio estas sonĝo, ke li baldaŭ vekigos kaj vidos sin denove en sla Grodna logejo ĉe la strato Policejska.

Sed post la paso de unti jaro la cirkonstaneoj fine komencis regule plibonigi. La nombro de la pacientoj de Zamenhof komencis regule kreski. Fine en la jaro 1903 Zamenhof atingis tiun feliĉan momenton.klam liaj enspezoj jam tute kovris ilajn elspezojn, klam li kun goja koro povis diri al sia bopatro : « ni plu ne bezonas helpon », kaj kiam li denove kun tute pura konscienco povis komenci energian laboradon por Esperanto. Tio estis eble la plej feliĉa jaro en la vivo de la geedzoj Zamenhof. En la jaro 1905 Zamenhof havis jam la eblon (la unuan fojon post 20 jaroj) fari al si kelksemajnan libertempon kaj entrepreni kun sia edzino vojaĝon al la Bulonja kongreso.

Nun la vivo de Zamenhof estas jam trankvila. Li laboras tre multe, ĉar lian tutan tagon okupas lla profesio kaj la tutan vesperon li laboras por Esperanto. Sed malgraŭ lia granda laborado kaj malgrau la malbona stato de lia sano (malforteco de la koro kaj manko de pulso en la piedoj) li estas tute kontenta. Li nur bedaŭras, ke lla tagnokto havas ne pli ol dudek kvar horojn kaj la manko de tempo kaj la malbona sano ne permesas al li plenumi ĉion, kion li volus plenumi.

Leono Zamenhof.

Rimarkoj[redakti]

  1. Ĥersono (ukr. Херсон, rus. Херсон), aktuale Ukrainio