Maria/Ĉapitro XXXIX

El Vikifontaro
Iri al: navigado, serĉi
Ĉapitro XXXVIII Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXXIX
Ĉapitro XL
Tradukata ekde 2005.


XXXIX


A las ocho sonó la campanilla del comedor; pero no me consideré con la serenidad necesaria para estar cerca de María después de lo ocurrido.

Je la oka sonoris la sonorileto de la manĝo-ĉambro; sed mi ne konsideris havi la serenecon necesan por apudesti Marian post la okazintaĵo.

Mi madre llamó a la puerta de mi cuarto.

Mia patrino vokis ĉe la pordo de mia ĉambro.

—¿Es posible —me dijo cuando hubo entrado— que te dejes dominar así por este pesar? ¿No podrás, pues, hacerte tan fuerte como otras veces has podido? Así ha de ser, no sólo porque tu padre se disgustará, sino por­que eres el llamado a darle ánimo a María.

―Kiel eblas ―enirinte ŝi diris― ke vi lasu vin regiĝi tiamaniere de tiu ĉi aflikto? Ĉu vi, do, ne povos fariĝi tiel kuraĝa kiel alifoje vi povis? Tiel devas esti, ne nur ĉar via patro ĉagreniĝos, sed ĉar vi estas la indikito por kuraĝigi Marian.

En su voz había, al hablarme así, un dulce acento de reconvención her­manado con el más musical de la ternura.

Dum ŝi tiel parolis al mi, en ŝia voĉo estis dolĉa tono de riproĉo kune kun tiu pli melodia de la tenereco.

Continuó haciéndome la relación de todas las ventajas que iba a repor­tarme aquel viaje, sin disimularme los dolores por los cuales tendría que pasar; y terminó diciéndome:

Ŝi daǔrigis priskribante al mi ĉiujn avantaĝojn kiujn havigus al mi tiu vojaĝo, sen kaŝi al mi la suferojn tra kiuj mi devus trairi; kaj ŝi finis dirante:

—Yo, en estos cuatro años que no estarás a mi lado, veré en María no solamente a una hija querida sino a la mujer destinada a hacerte feliz y que tanto ha sabido merecer el amor que le tienes: le hablaré constantemente de ti y procuraré hacerle esperar tu regreso como premio de tu obediencia y de la suya.

―En tiuj ĉi kvar jaroj dum kiuj vi ne estos miaflanke, mi vidos en Maria ne nur unu amatan filinon sed la virinon destinitan igi vin feliĉa kaj kiu tiom sciis indi je la amo kiun vi sentas al ŝi: mi konstante parolos al ŝi pri vi kaj klopodos ke ŝi atendu vian revenon kiel premion de via kaj ŝia obeo.

Levanté entonces la cabeza, que sostenían mis manos sobre la mesa, y nuestros ojos arrasados de lágrimas se buscaron y se prometieron lo que los labios no saben decir.

Tiam mi levis la kapon, kiun subtenis miaj manoj sur la tablo, kaj niaj larmo-vualitaj okuloj sin serĉis kaj promesis kion la lipoj ne kapablas diri.

—Ve, pues, al comedor —me dijo antes de salir—, y disimula cuanto te sea posible. Tu padre y yo hemos estado hablando mucho respecto de ti, y es muy probable que se resuelva a hacer lo que puede servirte ya de mayor consuelo.

―Iru, do, al la manĝo-ĉambro ―ŝi diris al mi antaǔ ol eliri―, kaj kaŝu kiel eble plej multe. Via patro kaj mi estas parolinta tre multe koncerne vin, kaj tre probablas ke li decidu fari tion kio povas jam utili al vi kiel plej taǔga faciligo.

Solamente Emma y María estaban en el comedor. Siempre que mi padre dejaba de ir a la mesa, yo ocupaba la cabecera. Sentadas a uno y otro lado de ella, me esperaban las dos. Se pasó algún espacio sin que hablásemos. Sus fisonomías, ambas tan bellas, denunciaban mayor pena que hubieran podido expresar; pero estaba menos pálida la de mi hermana, y sus miradas no tenían aquella brillante languidez de ojos hermosos que han llorado. Esta me dijo:

Nur Emma kaj Maria troviĝis en la manĝo-ĉambro. Ĉiufoje kiam mia patro ne sidis ĉe la manĝo-tablo, mi okupis ĝian kapon. Sidantaj ĉe ambaǔ ĝiaj flankoj, ili du atendadis min. Ni pasigis iom da tempo sen paroli. Iliaj vizaĝoj, ambaǔ tiel belaj, montris pli da ĉagreno ol ili estus povintaj voĉe esprimi; sed estis malpli palida tiu de mia fratino, kaj ŝiaj rigardoj ne havis tiun brilan langvoron de belaj okuloj kiuj estas plorintaj. Ŝi diris al mi:

—¿Vas por fin mañana a la hacienda?

―Ĉu fine vi iros morgaǔ al la bieno?

—Sí, pero no me estaré allí sino dos días.

―Jes, sed mi restos tie nur du tagojn.

—Llevarás a Juan Angel para que vea a su madre; tal vez no se haya ella empeorado.

― Vi devus kumporti Johanon Anĝelon por ke li vizitu sian patrinon; espereble ŝi ne malpliboniĝis.

—Lo llevaré. Higinio escribe que Feliciana está peor y que el doctor Mayn, que la había estado recetando, ha dejado de hacerlo desde ayer, por haber seguido a Cali, donde se le llamaba con urgencia.

―Mi kumportos lin. Higinjo skibas ke Feliciana malboniĝis kaj ke Doktoro Mayn, kiu estis kuracanta ŝin, ĉesis tion fari ek de hieraǔ, ĉar li iris al Kalio, kien li estis urĝe atendata. —Dile a Feliciana muchas cosas afectuosas en nuestro nombre —me dijo María: que si sigue enferma, le suplicaremos a mamá que nos lleve.

―Certigu al Feliciana multe da simpatio niaflanke ―diris al mi Maria: kaj ke se ŝi daǔrus malsani, ni petegos ke panjo alportu nin al ŝi.

Emma volvió a interrumpir el silencio que había seguido al diálogo an­terior, para decirme:

Emma denove interrompis la silenton kiu estiĝis post la antaǔa dialogo, por diri al mi:

—Tránsito, Lucía y Braulio estuvieron aquí esta tarde y sintieron mu­cho no encontrarte: te dejaron muchas saludes. Nosotras habíamos pensado ir a verlas el domingo próximo: se han manejado tan finamente durante la enfermedad de papá.

Transito, Lucia kaj Braǔljo venis ĉi tien hodiaǔ posttagmeze kaj tre bedaǔris ne trovante vin: ili lasis multajn salutojn por vi. Ni estis planintaj iri viziti ilin la venontan dimanĉon: ili kondutis tiel ĝentile okaze de la malsano de paĉio.

—Iremos el lunes, que ya estaré yo aquí —le repuse.

―Ni iros lundon, ĉar mi estos jam reveninta― mi respondis.

—Si hubieras visto lo que se entristecieron cuando les hablé de tu viaje a Europa.

―Se vi estus vidinta kiom ili malĝojiĝis kiam mi parolis al ili pri via vojaĝo al Eǔropo!

María me ocultó el rostro volviéndose como a buscar algo en la mesa inmediata, mas ya había yo visto brillar las lágrimas que ella intentaba ocul­tarnos.

Maria kaŝis al mi sian vizaĝon sin turnante kvazaǔ por serĉi ion sur la apuda tablo, sed mi jam estis vidinta brili la larmojn kiujn ŝi klopodis ne montri.

Estefana vino en aquel momento a decirle que mi madre la llamaba.

En tiu momento Stefana venis diri al ŝi ke mia patrino vokas ŝin. Paseábame en el comedor con la esperanza de poder hablar a María an­tes de que se retirase. Emma me dirigía algunas veces la palabra como para distraerme de las penosas reflexiones que conocía me estaban atormentando.

Mi promenadis tra la manĝo-ĉambro kun la espero povi paroli kun Maria antaǔ ol ŝi retiriĝu. Emma kelkfoje parolis al mi kvazaǔ ŝi volus apartigi min de la doloraj pensoj kiuj, ŝi sciis, estis turmentantaj min.

La noche continuaba serena: los rosales estaban inmóviles: en las copas de los árboles cercanos no se percibía un susurro; y solamente los sollozos del río turbaban aquella calma y silencio imponentes. Sobre los ropajes tur­quíes de las montañas blanqueaban algunas nubes desgarradas, como chales de gasa nivea que el viento hiciese ondear sobre la falda azul de una oda­lisca; y la bóveda diáfana del cielo se arqueaba sobre aquellas cumbres sin nombre, semejante a una urna convexa de cristal azulado incrustada de dia­mantes.

La nokto fluis serena: la rozujoj estis senmovaj; en la kronoj de la proksimaj arboj oni perceptis eĉ ne unu susuron; kaj nur la plor-singultoj de la rivero perturbadis tiun kvieton kaj silenton imponajn. Super la indigo-bluaj vestaroj de la montoj blanke vagadis kelkaj nuboj disŝiritaj, kiaj ŝaloj el neĝa gazo flirtitaj de la vento sur la blua jupo de iu odalisko; kaj la diafana volbo de la ĉielo kurbiĝis sur tiuj sennomaj pintoj, simila al konveksa kesto el blueca kristalo, inkrustita per diamantoj.

María tardaba ya. Mi madre se acercó a indicarme que pasara al salón: me supuse que deseaba aliviarme con sus dulces promesas.

Maria jam estis malfruiĝanta. Mia patrino alproksimiĝis por diri al mi ke mi iru al la salono; mi supozis ke ŝi deziras konsoli min per siaj dolĉaj promesoj.

Sentado mi padre en un sofá, tenía a su lado a María, cuyos ojos no se levantaron para verme. El me señaló un lugar desocupado cerca de ella. Mi madre se colocó en una butaca inmediata a la que ocupaba mi padre.

Sidante sur sofo, mia patro havis siaflanke Marian, kies okuloj ne leviĝis por rigardi min. Li indikis al mi vakan sidlokon proksiman al ŝi. Mia patrino sidiĝis sur brakseĝon apudan al tiu okupata de mia patro.

—Bien, mi hija —dijo éste a María, la cual, con los ojos bajos aún, jugaba con una de las peinetitas de sus cabellos—, ¿quieres que repita la pregunta que te hice cuando tu mamá salió, para que me la respondas de­lante de Efraín?

―Bone, karulino ―li diris al Maria, kiu, ankoraǔ kun la okuloj malalten, estis ludanta per unu el la kombiletoj de sia hararo―, ĉu vi volas ke m ripetu la demandon kiun mi faris al vi post kiam via panjo eliris, por ke vi respondu al mi en ĉeesto de Efraino?

Mi padre sonreía y ella meneó lentamente la cabeza en señal de nega­tiva.

Mia patro estis ridetanta kaj ŝi movis malrapide la kapon kiel nea montro.

—Y entonces ¿cómo haremos? —insistió él.

―Nu bone, kiel ni faros? ―li insistis.

María se atrevió a mirarme al instante; y esta mirada me lo reveló todo: ¡aún no habían pasado todos nuestros días de felicidad!

Maria tuj kuraĝiĝis rigardi min; kaj tiu rigardo malkovris al mi ĉion: ne estis ankoraǔ elĉerpiĝintaj ĉiuj niaj tagoj de feliĉo.

—¿No es cierto —volvió a preguntarle mi padre— que prometes a Efraín ser su esposa cuando él regrese de Europa?

―Ĉu ne veras ― denove demandis al ŝi mia patro―ke vi promesas al Efraino fariĝi lia edzino kiam li revenos de Eǔropo? Ella volvió, después de unos momentos de silencio, a buscar mis ojos con los suyos, y ocultándome de nuevo sus miradas negras y pudorosas, respondió:

Post kelkaj momentoj da silento, ŝi pliafoje serĉis per la siaj miajn okulojn, kaj denove kaŝante al mi siajn nigrajn kaj pudorajn rigardojn, ŝi respondis:

—Si él lo quiere así..

―Se li tion volas tiamaniere...

—¿No sabes si lo quiere? —le replicó casi riendo mi padre.

―Vi ne scias ĉu li tion volas? ―ripostis mia patro preskaǔ ridante. María calló sonrojada, y las vivas tintas que en sus mejillas mostró su rubor, no desaparecieron de ellas aquella noche. Mirábala mi madre de la manera más tierna que ojos de madre pueden mirar. Creí por un instante que estaba gozando de alguno de esos sueños en que María me hablaba con aquel acento que le acababa de oír, y en que sus miradas tenían la bri­llante humedad que estaba yo espiando en ellas.

Maria eksilentis roz-kolora, kaj la intensaj tonoj kiujn montris sur siaj vangoj ŝia pudoro, ne malaperis el ili tiun nokton. Mia patrino rigardadis ŝin kiel plej tenere kapablas rigardi patrinaj okuloj. Dum unu momento mi kredis esti ĝuanta iun el tiuj sonĝoj en kiuj Maria paroladis al mi per tiu tono kiun mi ĵus estis aǔdinta al ŝi, kaj en kiuj ŝiaj rigardoj havis la brilan humidon kiun mi estis gvatanta en ili. —¿Tú sabes que lo quiero así?, ¿no es cierto? —le dije

―Vi scias ke mi tion volas tiamaniere, ĉu ne? ― mi diris al ŝi.

—Sí lo sé —contestó con voz apagada.

―Jes, mi scias ―ŝi respondis per voĉo mallaǔta.

—Di a Efraín ahora —le dijo mi padre sin sonreírse ya— las condicio­nes con que tú y yo le hacemos esa promesa.

―Diru nun al Efraino ―mia patro diris al ŝi jam ne ridetante― la kondiĉojn je kiuj vi kaj mi faras al li ĉi tiun promeson.

—Con la condición —dijo María— de que se vaya contento... cuanto es posible.

―Je la kondiĉo ―diris Maria― ke li foriru kontenta... laǔeble.

—¿Cuál otra, hija?

―Kiu plia, karulino?

—La otra es que estudie mucho para volver pronto... ¿no es?

―La alia estas ke li studu multe por reveni baldaǔ... ĉu ne?

—Sí —contestó mi padre, besándole la frente; y para merecerte. Las demás condiciones las pondrás tú. ¿Conque te gustan? —añadió volvién­dose a mí y poniéndose en pie.

―Jes ―respondis mia patro, kisante ŝian frunton; kaj por esti inda je vi. La ceterajn kondiĉojn fiksos vi. Do, ĉu vi ŝatas ilin? ―li aldonis sin turnante al mi kaj ekstarante. Yo no tuve palabras que responderle; y estreché fuertemente entre las mías la mano que él me tendía al decirme:

Mi ne trovis vortojn per kiuj respondi al li; kaj mi forte premis inter la miajn la manon kiun li estis etendanta al mi dirante: —Hasta el lunes, pues; fíjate bien en mis instrucciones y lee muchas veces el pliego.

―Ĝis lunde, do; atentu akurate miajn instrukciojn kaj legu plurfoje la dokumentaron.

Mi madre se acercó a nosotros y abrazó nuestras cabezas juntándolas de modo que involuntariamente tocaron mis labios la mejilla de María; y salió dejándonos solos en el salón.

Mia patrino alproksimiĝis al ni kaj ĉirkaubrakis niajn kapojn kunigante ilin tiamaniere ke senvole miaj lipoj tuŝis la vangon de Maria; kaj eliris lasante nin solaj en la salono.

Largo tiempo debió correr desde que mi mano asió en el sofá la de Ma­ría y nuestros ojos se encontraron para no cesar de mirarse, hasta que sus labios pronunciaron estas palabras:

Eble longa tempo pasis ek de kiam mia mano ekkaptis sur la sofo tiun de Maria kaj niaj okuloj renkontiĝis por ne ĉesi rigardi sin reciproke, ĝis kiam ŝiaj lipoj parolis ĉi tiujn vortojn:

―¡Qué bueno es papá!, ¿no es verdad?

―Kiom bona estas paĉio, ĉu ne?

Le signifiqué que sí, sin que mis labios pudieran balbucir una sílaba.

Mi indikis jese, sen ke miaj lipoj kapablus balbuti unu nuran silabon.

—¿Por qué no hablas? ¿Te parecen buenas las condiciones que pone?

―Kial vi ne parolas? Ĉu ŝajnas al vi favoraj la kondiĉoj kiujn li trudas? —Sí, María. ¿Y cuáles son las tuyas en pago de tanto bien?

―Jes, Maria. Kaj kiuj estas la viaj interŝanĝe de tiom da bono?

—Una sola.

―Nur unu.

—Dila.

―Diru ĝin.

—Tú la sabes.

―Vi ĝin konas.

—Sí, sí; pero hoy sí debes decirla.

―Jes, jes; sed hodiaǔ vi fine devas ĝin diri.

―Que me ames siempre así ―respondió.

―Ke vi amu min ĉiam ĉimaniere ―ŝi respondis.

Y su mano se enlazó más estrechamente con la mía.

Kaj ŝia mano interligiĝis pli firme kun la mia.