Maria/Ĉapitro IX

El Vikifontaro
Jump to navigation Jump to search
Ĉapitro VIII Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro IX
Ĉapitro X
Tradukata ekde 2005.


IX

Levantéme al día siguiente cuando amanecía. Los resplandores que delineaban hacia el oriente las cúspides de la cordillera central doraban en semicírculos sobre ella algunas nubes ligeras que se desataban las unas de las otras para alejarse y desaparecer.

Mi ellitiĝis la venontan tagon je mateniĝo. La auroro kiu vidigis en la oriento la konturon de la Centra-Kordileraj vertoj, ore eklumigis en duoncirkloj kelkajn leĝerajn nubojn kiuj separiĝis unuj de la aliaj, malproksimiĝis kaj malaperis.

Las verdes pampas y selvas del valle se veían como al través de un vidrio azulado, y en medio de ellas algunas cabañas blancas, humaredas de los montes recién quemados elevándose en espiral, y alguna vez las revueltas de un río. La cordillera de occidente, con sus pliegues y senos, semejaba mantos de terciopelo azul oscuro suspendidos de sus centros por manos de genios velados por las nieblas. Al frente de mi ventana, los rosales y los follajes de los árboles del huerto parecían temer las primeras brisas que vendrían a derramar el rocío que brillaba en sus hojas y flores. Todo me pareció triste. Tomé la escopeta; hice una señal al cariñoso Mayo que, sentado sobre las piernas traseras, me miraba fijamente, arrugada la frente por la excesiva atención, aguardando la primera orden; y saltando el vallado de piedra, cogí el camino de la montaña. Al internarme, la hallé fresca y temblorosa bajo las caricias de las últimas auras de la noche. Las garzas abandonaban sus dormideros formando en su vuelo líneas ondulantes que plateaba el Sol, como cintas abandonadas al capricho del viento. Bandadas numerosas de loros se levantaban de los guaduales para dirigirse a los maizales vecinos, y el diostedé saludaba al día con su canto triste y monótono desde el corazón de la sierra.

La verda pampo kaj arbaroj de la valo vidiĝis kvazaŭ tra bluigita vitro, kaj meze de ili kelkaj blankaj kabanoj, dikaj fumnuboj de la ĵus bruligitaj montoj leviĝintaj spirale, kaj kelkfoje la kurbiĝo de rivero. La okcidenta kordilero, kun siaj faldoj kaj kavoj, similis al manteloj de malhelblua veluro pendigitaj de siaj centroj per manoj de ĝinoj kaŝitaj per la nebuloj. Antaŭ mia fenestro, la rozujoj kaj la foliaroj de la arboj de la fruktoĝardeno ŝajnis timi la unuajn ventetojn kiuj estis elverŝontaj la roson kiu brilis en ĝiaj folioj kaj floroj. Ĉi aspektis al mi malgaja. Mi prenis la ĉaspafilon; faris signalon al la aminda Majo kiu, sidanta sur la malantaŭaj gamboj, rigardis min fikse,kun sulkigita frunto pro troa atendado, kaj atendis la unuan ordonon; kaj saltanta super la ŝtonbarilon, ĝi ekiris laŭ la vojo al la monto. Enirinte en la montaron, mi trovis ĝin freŝa kaj tremetiga sub la karesoj de la lastaj ventetoj de la nokto. La ardeoj forlasis siajn dormejojn formantaj en sia flugo ondantajn liniojn kiujn arĝentis la Suno, kiel rubandoj forlasitaj al al kaprico de la vento. Multaj aroj da papagoj leviĝis el la bambuaroj direkten al la najbaraj maizokampoj, kaj la ramfasto salutis la tagon per sia malgaja kaj unutona kanto el la koro de la montaro.

Bajé a la vega montuosa del río por el mismo sendero por donde lo había hecho tantas veces seis años antes.

Mi malsupreniris al la fekunda monta riverebenaĵo laŭ la sama vojeto kiun mi ofte sekvis ses jarojn antaŭe.

El trueno de su raudal se iba aumentando, y poco después descubrí las corrientes, impetuosas al precipitarse en los saltos, convertidas en espumas hervidoras en ellos, cristalinas y tersas en los remansos, rodando siempre sobre un lecho de peñascos afelpados de musgos, orlados en la ribera por iracales, helechos y cañas de amarillos tallos, plumajes sedosos y semilleros de color de púrpura.

La tondro de la torento plilaŭtiĝis, kaj malmulte poste mi malkovris la rapidfluojn, kiuj impetis ĉe la lanĉiĝo en la akvofalojn, kie ĝi konvertiĝis en bolantaj ŝaŭmoj,poste aspektis kiel kristalaj speguloj en la lagetoj, rulantaj ĉiam sur la fluejo de ŝtonegoj pluŝigitaj de muskoj, borderitaj en la riverbordo per ventumil-palmoj, filikoj kaj kanoj kun flavaj tigoj, silkaj plumaroj kaj purpuraj semujoj.

Detúveme en la mitad del puente, formado por el huracán con un cedro corpulento, el mismo por donde había pasado en otro tiempo. Floridas parásitas colgaban de sus ramas, y campanillas azules y tornasoladas bajaban en festones desde mis pies a mecerse en las ondas. Una vegetación exuberante y altiva abovedaba a trechos el río, y al través de ella penetraban algunos rayos del Sol naciente como por la techumbre rota de un templo indiano abandonado. Mayo aulló cobarde en la ribera que yo acababa de dejar, y a instancias mías se resolvió a pasar por el puente fantástico, tomando en seguida antes que yo el sendero que conducía a la posesión del viejo José, quien esperaba de mí aquel día el pago de su visita de bienvenida.

Mi haltis en la mezo de la ponto, farita per la huragano el fortika cedro, la sama kiun mi surpasis en alia tempo. Florplenaj parazitaj plantoj pendis el ĝiaj branĉoj, kaj bluaj konvolvuloj kiuj sekvis la sunon falis kiel ornamaĵo de miaj piedoj por balanciĝi en la ondoj. Abunda kaj altega vegetaĵo volbiĝis kelkloke trans la rivero, kaj tra ĝi penetris kelkaj radioj de la naskiĝanta suno kiel tra la rompita plafono de forlasita indiana templo. Majo plorbojis malkuraĝe en la bordo kiun mi ĵus forlasis, kaj laŭ petinsisto mia ĝi decidis pasi sur la fantasta ponto, kaj poste sekvis tuj antaŭ mi la vojeton kiu kondukis al la posedaĵo de la maljuna Jozefo, kiu atendis viziton per kiu li povus bonevenigi min. bonvenigo.

Después de una pequeña cuesta pendiente y oscura, y de atravesar a saltos por sobre el arbolado seco de los últimos derribos del montañés, me hallé en la placeta sembrada de legumbres, desde donde divisé humeando la casita situada en medio de las colinas verdes, que yo había dejado entre bosques al parecer indestructibles. Las vacas, hermosas por su tamaño y color, bramaban a la puerta del corral buscando sus becerros. Las aves domésticas alborotaban recibiendo la ración matutina; en las palmeras cercanas, que había respetado el hacha de los labradores, se mecían las oropéndolas bulliciosas en sus nidos colgantes, y en medio de tan grata algarabía oíase a las veces el grito agudo del pajarero, que desde su barbacoa y armado de honda espantaba las guacamayas hambrientas que revoloteaban sobre el maizal.

Post mallonga deklivo kruta kaj malluma, kaj post trans-salti la sekajn, segitajn arbojn faligitajn lastatempe de la montaranoj, mi troviĝis en la spaco semita per legomoj,de kie mi ekvidis leviĝantan fumon de la dometo kiu nun situis meze de la verdaj montetoj, sed kiun mi estis lasintaj inter boskoj ŝajne nedetrueblaj. La bovinoj, belaj pro siaj grandeco kaj koloro, muĝis en la pordo de la stalo serĉantaj siajn idojn. La kortbirdoj tumultiĝis ricevantaj la matenan porcion; en la proksimaj palmoj, kiujn la hakilo de la terlaboristoj ne damaĝis, la bruemaj orioloj balanciĝis en siaj pendantaj nestoj, kaj meze de tia agrabla galimatio aŭdiĝis fojfoje la krio de la birdisto, kiu de sia kuŝejo kaj armita per ŝtonĵetilo terurigis la malsatajn araojn kiuj flirtis sur la maizkultivo.

Los perros del antioqueño le dieron con sus ladridos aviso de mi llegada. Mayo, temeroso de ellos, se me acercó mohíno. José salió a recibirme, el hacha en una mano y el sombrero en la otra.

Kiel en la Himno de Antiokio,la hundoj per siaj bojoj anoncis mian alvenon. Mia ĉevalo Majo, ĝenita pro tio alproksimiĝis al mi. Josefo,la hako en unu mano kaj la ĉapelo en la alia, elvenis por renkonti min.

La pequeña vivienda denunciaba laboriosidad, economía y limpieza; todo era rústico, pero estaba cómodamente dispuesto, y cada cosa en su lugar. La sala de la casita, perfectamente barrida, poyos de guadua alrededor, cubiertos de esteras de junco y pieles de oso, algunas estampas de papel iluminado representando santos y prendidas con espinas de naranjo a las paredes sin blanquear, tenía a derecha e izquierda la alcoba de la mujer de José y la de las muchachas. La cocina, formada de caña menuda y con el techo de hojas de la misma planta, estaba separada de la casa por un huertecillo donde el perejil, la manzanilla, el poleo y las albahacas mezclaban sus aromas.

La malgranda loĝejo rivelis laboremon, ŝparemon kaj purecon; ĉio estis rustika, sed komforte aranĝita, kaj ĉiu aĵo en sia loko. La salono de la dometo, perfekte balaita, benkoj de bambuo ĉirkaŭe, kovritaj per matoj de junko kaj ursopeltoj, kelkajn bildojn de lumigita papero reprezentantaj sanktulojn kaj alnajlitaj per dornoj de oranĝarbo al la muroj nekalkolaktitaj, havis dekstre kaj maldeskstre la ĉambro de la virino de Jozefo kaj tiu de la knabinoj. La kiurejo, formita de akvo-sago kaj kun la plafono de folioj de la sama planto, estis apartigata de la domo per legomĝardeneto kie la petroselo, la kamomilo, la pipromento, kaj la bazilioj instermiksis siajn aromojn.

Las mujeres parecían vestidas con más esmero que de ordinario. Las muchachas, Lucía y Tránsito, llevaban enaguas de zaraza morada y camisas muy blancas con golas de encaje, ribeteadas de trencilla negra, bajo las cuales escondían parte de sus rosarios, y gargantillas de bombillas de vidrio con color de ópalo. Las trenzas de sus cabellos, gruesas y de color de azabache, les jugaban sobre sus espaldas al más leve movimiento de los pies desnudos, cuidados e inquietos. Me hablaban con suma timidez, y su padre fue quien, notando eso, las animó diciéndoles: «¿Acaso no es el mismo niño Efraín, porque venga del colegio sabido y ya mozo?». Entonces se hicieron más joviales y risueñas: nos enlazaban amistosamente los recuerdos de los juegos infantiles, poderosos en la imaginación de los poetas y de las mujeres. Con la vejez, la fisonomía de José había ganado mucho: aunque no se dejaba la barba, su faz tenía algo de bíblico, como casi todas las de los ancianos de buenas costumbres del país donde nació; una cabellera cana y abundante le sombreaba la tostada y ancha frente, y sus sonrisas revelaban tranquilidad de alma. Luisa, su mujer, más feliz que él en la lucha con los años, conservaba en el vestir algo de la manera antioqueña, y su constante jovialidad dejaba comprender que estaba contenta de su suerte.

La virinoj ŝajnis vestitaj pli zorge ol ordinare. La knabinoj, Lucia kaj Transito, surhavis subjupojn de moruskolora kalikoto kaj tre blankajn ĉemizojn kun kolkrispoj de punto, borderitaj de tencilla nigra****, sub kiuj pendis parton de siaj rosarioj**, kaj gargantillas** de ampoloj de vitro de koloro de opalo. La plektaĵoj de iliaj hararoj, dikajj kaj gagatkoloraj***, ludis en iliaj dorsoj ĉe la plej leĝera movo de la nudaj piedoj, zorgitaj kaj inquietos***. Ili alparolis min per ekstrema timemo, kaj ili patro estis kiu, notinte tion, instigis ilin dirante: «Ĉu ne estas li la sama infano Efrain’, eĉ se li venas de la lernejo jam sciohava kaj juna?***». Tiam ili fariĝis pli gajaj** ka ridemaj***: ligin nin amike memorojn de la infanaj ludoj, potencaj en la imago de la poetoj kaj de la virinoj. Per la maljuneco, la vizaĝo de Jozefo gajnis multe: Kvankam li ne lasis kreski sian barbon, la vizaĝo havis ion bibian***, kiel preskaŭ ĉiuj de la maljunuloj de bonaj kutimoj de la lando kie li naskiĝis; la blanka kaj abubda hararo ombrigis la brunigitan kaj larĝan frunton, kaj liaj ridetoj malkaxigis trnakvilecon de animo. Luisa, lia virino, pli feliĉa ol li en la lukto kontraŭ la jaroj, konservis en la vestmaniero ion de la antiokia estmaniero**, kaj ŝia konstanta gajeco*** lasis kompreni ke ŝi estis kontenta de sia sorto.

José me condujo al río y me habló de sus siembras y cacerías, mientras yo me sumergía en el remanso diáfano desde el cual se lanzaban las aguas formando una pequeña cascada. A nuestro regreso encontramos servido en la única mesa de la casa el provocativo almuerzo. Campeaba el maíz por todas partes: en la sopa de mote servida en platos de loza vidriada y en doradas arepas esparcidas sobre el mantel. El único cubierto del menaje estaba cruzado sobre mi plato blanco y orillado de azul.

Jozefo kondukis min al la rivero kaj parolis al mi pri siaj kultivejoj kaj ĉazpromenoj***, dum mi mergis min en la diafana remanso*** el kie lanĉis sin la akvoj formantaj malgrandan akvofalon. Revene ni trovis metita en la unusola tablo de la domo la allogan** tagmanĝon. Ĉampionis la maizo ĉie: en la supo de mote*** metita** en teleroj de vitrigita fajenco kaj en orumitaj arepoj** dismetitaj sur la tablotuko. La unusola manĝilo de la hejmilaro estis dcruzado*** sur mia telero blanka kaj de bordo blua.

Mayo se sentó a mis pies con mirada atenta, pero más humilde que de costumbre.

Majo sidiĝis ĉe miaj piedoj atentrigarde, sed pli humila ol kutime.

José remendaba una atarraya mientras sus hijas, listas pero vergonzosas, me servían llenas de cuidado, tratando de adivinarme en los ojos lo que podía faltarme. Mucho se habían embellecido, y de niñas loquillas que eran se habían hecho mujeres oficiosas.

Jozefo flikis fiŝreton** dum siaj filinoj, pretaj sed hontoplenaj, servis mian teleron tutzorge, klopodantaj diveni en la okuloj kio povis al mi manki. Ili multe plibeliĝis, kaj de frenezetaj infaninoj kiuj ili estis ili fariĝis laboremaj virinoj.

Apurado el vaso de espesa y espumosa leche, postre de aquel almuerzo patriarcal, José y yo salimos a recorrer el huerto y la roza que estaba cogiendo. El quedó admirado de mis conocimientos teóricos sobre las siembras, y volvimos a la casa una hora después para despedirme yo de las muchachas y de la madre.

Englutinte la glason de densa kaj plenŝaŭma lakto, deserto de tiu patriarka tagmanĝo, Jozefo kaj mi eliris trapromeni la fruktoĝardenon kaj la rozan**** kiuj li estis kolektanta. Li miriĝis pri miaj teoriaj konoj pri la kultivoj, kaj no reiris a la domo post unu horo por ke mi ĝisu la knabinojn kaj la patrinon.

Púsele al buen viejo en la cintura el cuchillo de monte que le había traído del reino1, al cuello de tránsito y Lucía, preciosos rosarios, y en manos de Luisa un relicario que ella había encargado a mi madre. Tomé la vuelta de la montaña cuando era mediodía por filo, según el examen que del Sol hizo José.

Metis mi en la talio de la bona maljunulo la tranĉilon de monto** kiun mi kunportis por li de la regno**, en la koloj de Transito kaj Lucia, belegajn rosariojn, kaj en la manoj de Luisa relicarion*** kiun ŝi mendis** de mia patrino. Iris mi returne de la monto ĵuste je la tagmezo, laŭ la ekzameno kiun faris Jozefo de la Suno.