Maria/Ĉapitro XXI

El Vikifontaro
Jump to navigation Jump to search
Ĉapitro XX Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXI
Ĉapitro XXII
Tradukata ekde 2005.


XXI

Al día siguiente al amanecer tomé el camino de la montaña, acompañado de Juan Angel, que iba cargado con algunos regalos de mi madre para Luisa y las muchachas. Seguíanos Mayo: su fidelidad era superior a todo escarmiento, a pesar de algunos malos ratos que había tenido en esa clase de expediciones, impropias ya de sus años.

La sekvantan tagon frumatene mi ekvojaĝis al la monto, akompanata de Johano Anĝelo, kiu estis karganta*** kelkajn donacojn de mia patrino por Luisa kaj la knabinoj. Postsekvis nin Majo: ĝia fideleco estis pli granda ol ĉiu escarmiento***, malgraŭ kelkaj malbonaj momentoj kiujn ĝi havis en tiaj ĉi ekspedicioj, impropias*** jam de ĝiaj jaroj.

Pasado el puente del río, encontramos a José y a su sobrino Braulio que venían ya a buscarme. Aquél me habló al punto de su proyecto de caza, reducido a asestar un golpe certero a un tigre famoso en las cercanías, que le había muerto algunos corderos. Teníale seguido el rastro al animal y descubierta una de sus guaridas en el nacimiento del río, a más de media legua arriba de la posesión.

Pasinte la ponton de la rivero, ni trovid Jozefon kaj sian nevon Braulio kiuj jam venis serĉi min. Tiu parolis al mi pri sia ĉazprojekto, konsistanta nur en doni mortbaton al **** fama tigro de la ĉirkaŭaĵoj, kiu mortigis al li kelkajn ŝafidojn. Havis li jam la spurojn*** de la besto kaj trovita unu el ĝiaj kaŝejoj en la naskoloko de la rivero, duono da legua**** supren de la posedaĵo***.

Juan Angel dejó de sudar al oír estos pormenores, y poniendo sobre la hojarasca el cesto que llevaba, nos veía con ojos tales cual si estuviera oyendo discutir un proyecto de asesinato.

Johano Anĝelo ĉesis ŝviti kiam li aŭdis la detalojn, kaj metante sur la foliaro la korbon kiun li kunportis, rigardis nin kun okuloj tiaj kiaj se li estus aŭdinta nin diskuti murdprojkton. José continuó hablando así de su plan de ataque:

Jozefo daŭrigis parolanta tiel pri sia atakplano:

—Respondo con mis orejas de que no se nos va. Ya veremos si el valluno Lucas es tan jaque como dice. De Tiburcio sí respondo. ¿Trae la munición gruesa?

—Mi respondecas kun miaj oreloj ke ĝi ne eskapos. Ni jam vidos ĉu la valana Lucas estas tiel ĉefa kiel li diras. Pri Tiburci mi ja respondecas. Ĉu vi kunportas la dikan municion?

—Sí —le respondí— y la escopeta larga.

—Jes —mi respondis al li— kaj la longan ĉaspafilon.

—Hoy es el día de Braulio. El tiene mucha gana de verle hacer a usted una jugada, porque yo le he dicho que usted y yo llamamos errados los tiros cuando apuntamos a la frente de un oso y la bala se zampa por un ojo.

—Hodiaŭ estas la tago de Braulio. Li tre volas vidi vin fari ludon, ĉar mi diris al li ke vi kaj mi nomas eraraj la pafojn kiam ni alcelas la frunton de urso kaj la kuglo eniras traokule. Rio estrepitosamente, dándole palmadas sobre el hombro a su sobrino.

Li ridis laŭte, palmbatanta la ŝultorn de sia nevo.

—Bueno, y vámonos —continuó—: pero que lleve el negrito estas legumbres a la señora, porque yo me vuelvo; —y se echó a la espalda el cesto de Juan Angel, diciendo—: ¿Serán cosas dulces que la niña María pone para su primo?...

—Bone, kaj ni iru —li daŭrigis—: sed ke portu la nigreto tiujn ĉi legomojn al la sinjorino, ĉar mi reiras; —kaj surmtis sur la dorso la korbon de Johano Anĝelo, diranta—: Ĉu estos dolĉaj aĵoj kiujn la infanino Maria metas por sia kuzo…?

—Ahí vendrá algo que mi madre le envía a Luisa.

—Tie venas io kiun mia patrino sendas al Luisa.

—Pero ¿qué es lo que ha tenido la niña? Yo la vi ayer a la pasada tan fresca y lúcida como siempre. Parece un botón de rosa de Castilla.

——Sed kio okazis al la infanino? Mi vidis ŝin preterpase tiel** freŝa kaj brila kiel ĉiam. Ŝajnas ŝi butono de rozo de Katilio.***

—Está buena ya.

—Ŝi estas sana jam.

—Y tú ¿qué haces ahí que no te largas, negritico? —dijo José a Juan Angel—. Carga con la guambía10 y vete, para que vuelvas pronto, porque más tarde no te conviene andar solo por aquí. No hay que decir nada allá abajo.

—Kaj vi kion vi faras ĉi tie ke vi ne foriras, nigruleteto? —diris Jozefo al Johano Anĝelo—. Portu la guambial**** kaj foriru, por ke vi revenu baldaŭ, ĉar pli malfrue ne konvenas al vi esti sola tie ĉi***. Estas nenio por diri tie malsupre.

—¡Cuidado con no volver! —le grité cuando estaba él del otro lado del río.

—Estu singarda ne ereveni!*** —kriis mi al li kiam li estis en la alia flanki de la rivero.

Juan Angel desapareció entre el carrizal como un guatín asustado. Johano Anĝelo malaperis inter la carrizal**** kiel timigita guatin****.

Braulio era un mocetón de mi edad. Hacía dos meses que había venido de la Provincia11 para acompañar a su tío, y estaba locamente enamorado, de tiempo atrás, de su prima Tránsito.

Braulio estis junulego miaaĝa. Antaŭ du monatoj li venis de la Provinco**** por akompani sian onklon, kaj estis freneze enamiĝinta, de antaŭa tempo, de sia kuzino Transito.

La fisonomía del sobrino tenía toda la nobleza que hacía interesante la del anciano; pero lo más notable en ella era una linda boca, sin bozo aún, cuya sonrisa femenina contrastaba con la energía varonil de las otras facciones. Manso de carácter, apuesto, e infatigable en el trabajo, era un tesoro para José y el más adecuado marido para Tránsito.

La fisonomio**** de la nevo havis la tutan noblecon kiu igis interesa tiun de la maljunulo; sed kio estis pli notinda estis tiu bela buŝo, sen lipharo ankoraŭ, kiel ina ridero kontrastis kun la vira energio de la aliaj trajtoj. Milda en sia karaktero, belaspekta, kaj nelacigebla en la laboro, estis li trezoro por Jozefo kaj la plej adekvata edzo por Transito.

La señora Luisa y las muchachas salieron a recibirme a la puerta de la cabaña, risueñas y afectuosas. Nuestro frecuente trato en los últimos meses había hecho que las muchachas fuesen menos tímidas conmigo. José mismo, en nuestras cacerías, es decir, en el campo de batalla, ejercía sobre mí una autoridad paternal, todo lo cual desaparecía cuando se presentaba en casa, como si fuese un secreto nuestra amistad leal y sencilla.

Sinjorino Luisa kaj la knabinoj eliris por akcepti min ĉe la pordo de la kabano, ridmienaj kaj afectuosas**. Nia ofta trakto en la lastaj monatoj faris ke la knabinoj estu malpli timemaj kun mi. Jozefo mem, dum niaj ĉazadoj, tio estas, en la batalkampo, efektivigis sur mi patran aŭtoritateco, kio malaperis kiam li prezentiĝis en la domo, kiel se estus sekreto nia lojala kaj simpla amikeco. —¡Al fin, al fin! —dijo la señora Luisa tomándome por el brazo para introducirme a la salita—. ¡Siete días!... uno por uno los hemos contado.

—Finfine, finine! —diris sinjorino Luisa tenante min de la brako por enmetigi min en la saloneto—. Sep tagoj!… po unu ni kalkulis ilin.

Las muchachas me miraban sonriendo maliciosamente.

La knabinoj rigardis min malicete ridetantaj.

—Pero ¡Jesús!, qué pálido está —exclamó Luisa mirándome más de cerca—. Eso no está bueno así; si viniera usted con frecuencia estaría tamaño de gordo.

—Sed Jesuo!, kiom pala vi estas —ekkriis Luisa rigardanta min de pli proksime—. Tio ne estas bone tiel; se vi venus ofte vi estus bele dika.

—¿Y a ustedes cómo les parezco? —dije a las muchachas.

—Kaj al vi kiel mi aspektas? —diris mi al la knabinoj.

—¡Eh! —contestó Tránsito—: pues ¿qué nos va a parecer? Si por estarse allá en sus estudios y...

—Ej! —respondis Transito—: kiel vi devas alpekti al ni, do? Se por resti tie en viaj studadoj kaj…

—Hemos tenido tantas cosas buenas para usted —interrumpió Lucía—: dejamos dañar la primera badea de la mata nueva, esperándolo: el jueves, creyendo que venía, le tuvimos una natilla tan buena...

—Ni havis tiom da bonaĵoj por vi —interrompis Lucia—: ni lasis putrigi la unuan badeon*** de la nova badeoarbo, atendanta vin: ĵaŭde, pensantaj ke vi venus, ni havis por vi natillan**** tiom bonan…

—¡Y qué peje! ¿ah Luisa? —añadió José—; si eso ha sido el juicio, no hemos sabido qué hacer con él. Pero ha tenido razón para no venir —continuó en tono grave—; ha habido motivo; y como pronto lo convidarás a que pase con nosotros un día entero... ¿no es así, Braulio?

—Y que peje!****** Certe luisa? —aldonis Jozefo—: se tio ne estis diligenteco, ni ne sciis kion fari por li. Sed li havis pravon por ne veni —daŭrigis li gravvoĉe—; estis motivo; kaj kiel vi baldaŭ invitos lin por ke li pasigu kun ni tutan tagon… ĉu ne estas tiel, Brailio?

—Sí, sí, pase y hablemos de eso. ¿Cuándo es ese gran día, señora Luisa? ¿cuándo es, Tránsito?

—Jes, jes, eniru kaj ni parolos pri tio. Kiam estos tiu granda tago, sinjorino Luisa? Kiam ĝi estos, Transito?

Esta se puso como una grana, y no hubiera levantado los ojos para ver a su novio por todo el oro del mundo.

Tiu ĉi skarlatiĝis, kaj ŝi ne estus levinta la okulojn por vidi sian fianĉon kontraŭ la oro de la tuta mondo.***

—Eso tarda —respondió Luisa—: ¿no ve que falta blanquear la casita y ponerle las puertas? Vendrá siendo el día de Nuestra Señora de Guadalupe, porque Tránsito es su devota.

—Tio prokrastas —respondis Luisa—: ĉu vi ne vidas ke mankas blankigi la dometon kaj instali al ĝi la pordojn? Tio okazos ĉirkaŭ la tago de Nia Sinjorino de Gvadalupo, ĉar Transito pripias ŝin. —¿Y eso cuándo es?

—Kaj tio kiam estas?***

—¿Y no sabe? Pues el doce de diciembre. ¿No le han dicho estos muchachos que quieren hacerlo su padrino?

—Kaj ĉu vi ne scias? La dekduan de decembro, do, Ĉu ne diris al vi tiuj ĉi geknaboj ke ili volas ke vi estu sia edziĝpatro***?

—No, y la tardanza en darme tan buena noticia no se la perdono a Tránsito.

—Ne, kaj la prokraston doni al mi tiom bonan novaĵon mi ne pardonas al Transito.

—Si yo le dije a Braulio que se lo dijera a usted, porque mi padre creía que era mejor así.

—Se mi diris al Braulio ke li diru tion al vi, ĉar mia patro kredis ke estis pli bone tiel.

—Yo agradezco tanto esa elección como no podéis figurároslo; mas es con la esperanza de que me hagáis muy pronto compadre.

—Mi dankas tiom tiun elekton kiel vi ne povas imagi; sed estas kun la espero ke vi igu min baldaŭ vian kunpatron***.

Braulio miró de la manera más tierna a su preciosa novia, y avergonzada ésta, salió presurosa a disponer el almuerzo, llevándose de paso a Lucía.

Braulio rigrdis plejtenere sian belegan fianĉinon, kaj hontigita tiu ĉi, eliris rapide aranĝi la tagmanĝon, kunirigante aldone*** Lucian.

Mis comidas en casa de José no eran ya como la que describí en otra ocasión: yo hacía en ellas parte de la familia; y sin aparatos de mesa, salvo el único cubierto que se me destinaba siempre, recibía mi ración de frisoles, mazamorra, leche y gamuza de manos de la señora Luisa, sentado ni más ni menos que José y Braulio, en un banquillo de raíz de guadua. No sin dificultad los acostumbré a tratarme así.

Miaj manĝadoj ĉe Jozefo ne estis jam kiel mi priskribis en alia okazo: mi estis en ili parto de la familio; kaj sen aparatoj*** de tablo*** , krom la unusola manĝilo kiun oni destinis** al mi ĉiam, ricevis mi mian racion de frisoles***, mazamorra***, lakto kaj gamuza de manos de sinjorino Luisa, sidanta nek pli nek malpli lo Jozefo kaj Braulio, en benketo de radiko de bambuo***. Ne sen malfacileco mi alkutimigis ilin trakti min tiele.

Viajero años después por las montañas del país de José, he visto ya a puestas de sol llegar labradores alegres a la cabaña donde se me daba hospitalidad: luego que alababan a Dios ante el venerable jefe de la familia, esperaban en torno del hogar la cena que la anciana y cariñosa madre repartía: un plato bastaba a cada pareja de esposos; y los pequeñuelos hacían pinicos apoyados en las rodillas de sus padres. Y he desviado mis miradas de esas escenas patriarcales, que me recordaban los últimos días felices de mi juventud...

Vojaĝanto jaroj poste en la mpontaroj de la lando de Jozefo, mi vidis ĉe la sunsubiroj alveni gajajn kampulojn al la kabano kie oni gastigis min: post kiam ili laŭdis Dion antaŭ la respekteginda ĉefo de la familio, ili atendis ĉirkaŭ la hejmo la vespermanĝon kiun la maljuna kaj carinosa** disdonis: unu plado sufiĉis al ĉiu edzoparo; kaj la malgranduloj klopodis ekpaŝi apogataj en la genuoj de siaj patroj. Kaj mi deturnis miajn rigardojn de tiuj patriarkaj scenoj, kiuj memorigis al mi la lastajn feliĉajn tagojn de mia juneco…

El almuerzo fue suculento como de costumbre, y sazonado con una conversación que dejaba conocer la impaciencia de Braulio y de José por dar principio a la cacería.

La tagmanĝo estis bongustega kiel kutime, kaj spicigita de la konversacio kiu permesis koni la senpaciencon de Braulio kaj de Jozefo por komencigi la ĉazadon.

Serían las diez cuando, listos ya todos, cargado Lucas con el fiambre que Luisa nos había preparado, y después de las entradas y salidas de José para poner en su gran garniel de nutria tacos de cabuya y otros chismes que se le habían olvidado, nos pusimos en marcha.

Estis proksimume la deka kiam, pretaj jam ĉiuj, kargita Lucas de la manĝaĵetoj kiun Luisa preparia por ni, kaj post la eniroj kaj eliroj de Jozefo por meti e sia granda garniel*** de lutro ŝtopaĵojn de agavo kaj aliaj aĵoj kiujn li estis forgesinta, ni ekiris.

Eramos cinco los cazadores: el mulato Tiburcio, peón de la chagra12; Lucas, neivano agregado de una hacienda vecina; José, Braulio y yo. Todos íbamos armados de escopetas. Eran de cazoleta las de los dos primeros, y excelentes, por supuesto, según ellos. José y Braulio llevaban además lanzas cuidadosamente enastadas.

Estis ni kvin la ĉasistoj: la mulato Tuburcio, bazlaboristo*** de la chagra***; Lucas, adjutanta neivano** de la najbara fazendo; Jozefo, Braulio kaj mi. Ĉiuj estis armataj de ĉaspafiloj. Estis el cazoleta*** tiuj de la du unuaj, kaj bonegaj, kompreneble, laŭ ili. Jozefo kaj Braulio kunportis aldone lancojn zorge enastadas****.

En la casa no quedó perro útil: todos atramojados13 de dos en dos, engrosaron la partida expedicionaria dando aullidos de placer; y hasta el favorito de la cocinera Marta, Palomo, a quien los conejos tenían con ceguera, brindó el cuello para ser contado en el número de los hábiles; pero José lo despidió con un «¡zumba!» seguido de algunos reproches humillantes.

En la domo ne restis utila hundo: ĉiuj atramojados*** po du, pligrandigdis al ekspedicia grupo plorbojantaj pro plezuro; kaj ĝis la preferata de la kuiristino Marta, Palomo, kiun la kunikloj igadis blinda, ofertis sian kolon por esti kalkulata en la nombro de la lertaj; sed Jozefo adiaŭis ĝin per «huŝ!» sekvata de kelkaj humiligaj riproĉoj.

Luisa y las muchachas quedaron intranquilas, especialmente Tránsito, que sabía bien era su novio quien iba a correr mayores peligros, pues su idoneidad para el caso era indisputable.

Luisa kaj la knabinoj restis netrankvilaj, speciale Transito, kiu sciis bone ke estis sia fianĉo kiu havus pli grandajn riskojn, ĉar sia lerteco por la kazo estis nedisputebla.

Aprovechando una angosta y enmarañada trocha, empezamos a ascender por la ribera septentrional del río. Su sesgado cauce, si tal puede llamarse el fondo selvoso de la cañada, encañonado por peñascos en cuyas cimas crecían, como en azoteas, crespos helechos y cañas enredadas por floridas trepadoras, estaba obstruido a trechos con enormes piedras, por entre las cuales se escapaban las corrientes en ondas veloces, blancos borbollones y caprichosos plumajes.

Profitante mallarĝa kaj enmaranada*** vojeto, ni komencis supreniri laŭ la norda bordo de la rivero. Ĝia oblikva fluejo, se tian oni povas nomi la ĝangalan fundon de la valeto, ĉirkaŭata de ŝtonegoj*** sur kies vertoj kreskis, kiel sur terasoj, krispaj filikoj, kaj kanoj interplektitaj de florplenaj grimpoplantoj, estis obstrubciitaj kelkloke de enormaj ŝtonoj, inter kiuj eskapis la kurentojn en rapidaj ondoj, blankaj ŝprucegoj*** kaj kapricaj plumaroj.

Poco más de media legua habíamos andado cuando José, deteniéndose a la desembocadura de un zanjón ancho, seco y amurallado por altas barrancas, examinó algunos huesos mal roídos, dispersos en la arena: eran los del cordero que el día antes se le había puesto de cebo a la fiera. Precediéndonos Braulio, nos internamos José y yo por el zanjón. Los rastros subían. Braulio, después de unas cien varas de ascenso, se detuvo, y sin mirarnos hizo ademán de que parásemos. Puso oído a los rumores de la selva; aspiró todo el aire que su pecho podía contener; miró hacia la alta bóveda que los cedros, jiguas y yarumos formaban sobre nosotros, y siguió andando con lentos y silenciosos pasos. Detúvose de nuevo al cabo de un rato; repitió el examen hecho en la primera estación; y mostrándonos los rasguños que tenía el tronco de un árbol que se levantaba desde el fondo del zanjón, nos dijo, después de un nuevo examen de las huellas: «Por aquí salió: se conoce que está bien comido y baquiano». La chamba14 terminaba veinte varas adelante por un paredón desde cuyo tope se conocía, por la hoya excavada al pie, que en los días de lluvia se despeñaban por allí las corrientes de la falda.

Iom pli ol duono da leŭgo ni estis irintaj kiam Jozefo, haltamte ĉe la defluejo de larĝa zanjon**, seka kaj murigita de altaj barrancos***, ekzamenis kelkajn ostojn malbone ronĝitaj, disigitaj en la sablo: estis ili tiuj de ŝafo kiu la antaŭan tagon oni metis kiel logaĵo al la sovaĝbesto. Iranta antaŭ ni Braulio, Jozefo kaj ni interniĝis laŭ la zanjon***. La restaĵoj supreniris. Braulio, post ĉirkaŭ cent ulnoj de suprenirado, haltis, kaj sen rigardi nin faris signalon por ke ni preterpasu. Atentis orele la murmurojn de la ĝangalo; enspiris la tutan aron kiun sia brusto povis enhavi; rigardis al la alta volbo kiun la cedroj, jiguas*** kaj yarumos*** kunformis super ni, kaj daŭrigid asl iradon kun*** malrapidaj kaj silentaj paŝoj. Li haltis denove post momento’ ripetis la ekzamenon farita en la unua stacio; kaj montrante al ni la skrapojn kiun havis trunko de arbo kiu liviĝis el la fundo de la zanjon***, diris al ni, post nova ekzameno de la ŝpuroj: «Laŭ tiu ĉi loko ĝi eliris: oni konas ke ĝi bone manĝis kaj estas bona baquiano». La fendego finis dudek ulnojn antaŭe laŭ murego el kies pinto oni konis, laŭ la hoya*** kavigita ĉe la piedo, ke en la tagoj de pluvo defalis*** laŭ tiu vojo la kurentoj de la deklivo.

Contra lo que creía yo conveniente, buscamos otra vez la ribera del río, y continuamos subiendo por ella. A poco halló Braulio las huellas del tigre en una playa, y esta vez llegaban hasta la orilla. Male lo tio kion mi konsideris konvena, ni serĉis denove la bordon de la rivero, kaj ni daŭre supreniris laŭ ĝi. Baldaŭ trovis Braulio la ŝpurojn de la tigro en la strando, kaj tiu ĉi fojo ili iris ĝis al riverbordo.

Era necesario cerciorarnos de si la fiera había pasado por allí al otro lado, o si, impidiéndoselo las corrientes, ya muy descolgadas e impetuosas, había continuado subiendo por la ribera en que estábamos, que era lo más probable.

Estis necese konstati ĉu la sovaĝbesto pasis de tie ĉi al la alia flanko, aŭ ĉu, malhelpante tion la kurenton, jam tre descolgadas**** kaj impetaj, ĝi daŭrigis supreniranta laŭ la bordo kie ni estis, kio estis plej probabla.

Braulio, la escopeta terciada a la espalda, vadeó el raudal atándose a la cintura un rejo, cuyo extremo retenía José para evitar que un mal paso hiciera rodar al muchacho a la cascada inmediata.

Braulio, la ĉaspafilo surdorse, vadis la rapidkurenton ŝnurigante al la talio rejon****, kies ekstremaĵon retenis Jozefo por eviti ke malbona paŝo ruligu la knabon al la apuda*** akvofalo.

Guardábase un silencio profundo y acallábamos uno que otro aullido de impaciencia que dejaban escapar los perros.

Konserviĝadis profunda silento kaj ni silintigis unu aŭ alia**** bojploro de senpacienco kiun lasis eskapi la hundoj.

—No hay rastro acá— dijo Braulio después de examinar las arenas y la maleza.

—Ne estas ŝpuro ĉi tie— diris Braulio post ekzameni la sablojn kaj la vepron.

Al ponerse en pie, vuelto hacia nosotros, sobre la cima de un peñón, le entendimos por los ademanes que nos mandaba estar quietos.

Kiam li staris, turnita al ni, sur la verto de ŝtonego***, ni komprenis laŭ la gestoj ke li ordonis al ni resti kvietaj.

Zafóse de los hombros la escopeta; la apoyó en el pecho como para disparar sobre las peñas que teníamos a la espalda; se inclinó ligeramente hacia adelante, firme y tranquilo, y dio fuego.

Li elŝnurigis de la ŝultoj la ĉaspafilo; li apogis ĝin en la brusto kvazaŭ por pafi sur la ŝtonegoj kiun ni havis dorsoflanke; li sin klinis leĝere antaŭen, firma kaj trankvuila, kaj pafis.

—¡Allí!— gritó señalando hacia el arbolado de las peñas cuyos filos nos era imposible divisar; y bajando a saltos a la ribera, añadió:

—Tie! — kriis li signalanta al la arbaro de la ŝtonegoj kies akraj pintoj estis al ni neeble ekvidi; kaj malsuprenirante salte al la riverbordo, aldonis:

—¡La cuerda firme, los perros más arriba!

—La ŝnuron firma, la hundoj pli supre!

Los perros parecían estar al corriente de lo que había sucedido: no bien los soltamos, cumpliendo la orden de Braulio, mientras José le ayudaba a pasar el río, desaparecieron a nuestra derecha por entre los cañaverales.

La hundoj ŝajnis kompreni kio okazis: tuj kiam ni liberigis ilin, plenumantaj la ordonon de Braulio, dum Jozefo helpis lin pasi la riveron, malaperis niadekstre inter la kanaroj.

—¡Quietos!— volvió a gritar Braulio, ganando ya la ribera; y mientras cargaba precipitadamente la escopeta, divisándome a mí, agregó:

—Kvietaj! — denove kriis Braulio, atinginte la alian riverbordon; kaj dum ŝarĝis akcelege la ĉaspafilon, ekvidinrte min, li aldonis:

—Usted aquí, patrón.

—Vi ĉi tie, mastro.

Los perros perseguían de cerca la presa, que no debía de tener fácil salida, puesto que los ladridos venían de un mismo punto de la falda.

La hundoj persekutis deproksime la ĉasitaĵon, kiu ne devis havi facuilan elirejon, ĉar la bojoj venis de la sama punkto de la deklivo.

Braulio tomó una lanza de manos de José, diciéndonos a los dos:

Braulio prenis al lancon de manoj de Jozefo, dirante al ambaŭ***:

—Ustedes más abajo y más altos, para cuidar este paso, porque el tigre volverá sobre su rastro si se nos escapa de donde está. Tiburcio con ustedes— agregó.

—Vi pli alte kaj pli mallate, por gardi tiun ĉi pasejon, ĉar la tigro revenos sur sia signaro se ĝi eskapas el mie ĝi troviĝas. Tibuecio kun vi— aldonis.

Y dirigiéndose a Lucas:

Kaj direktanta sin al Lucas:

—Los dos a costear el peñón por arriba.

—Ni ambaŭ randiru la ŝtonegon supre.

Luego, con su sonrisa dulce de siempre, terminó al colocar con pulso firme un pistón en la chimenea de la escopeta:

Poste, kun la dolĉa rideto de ĉiam, finir meti kun firma pulso*** la piŝton en la kameno*** de la ŝaspafilo:

—Es un gatico, y está ya herido.

—Estas kateto, kaj ĝi estas jam vundita.

En diciendo las últimas palabras nos dispersamos.

Dirinte la lastajn vortojn ni disiris.

José, Tiburcio y yo subimos a una roca convenientemente situada. Tiburcio miraba y remiraba la ceba de su escopeta. José era todo ojos. Desde allí veíamos lo que pasaba en el peñón y podíamos guardar el paso recomendado; porque los árboles de la falda, aunque corpulentos, eran raros.

Jozefo, Tiburcio kaj mi supreniris al roko konvene situanta. Tiburcio rigardis kaj rerigardis la ceba*** de sia ĉaspafilo. Jozefo estis ĉio okuloj. De tie ni vidis kio okazis en la ŝtonego kaj povis gardi la rekomenditan pasejon; ĉar la arboj de la deklivo, kvankam fortikaj, estis raraj**********.

De los seis perros, dos estaban ya fuera de combate: uno de ellos destripado a los pies de la fiera; el otro dejando ver las entrañas por entre uno de los costillares, desgarrado, había venido a buscarnos y expiraba dando quejidos lastimeros junto a la piedra que ocupábamos.

De la ses hundoj, du estis perdintaj la batalon: unu el ili eltripigita je la piedoj de la sovaĝbesto; la alia lasante vidi siajn internaĵojn inter unu el ŝiaj ripoj, disŝirita, venis serĉi nin kaj ekmortis ĝemanta kompatige apud la ŝtono kiun ni okupis.

De espaldas contra un grupo de robles, haciendo serpentear la cola, erizando el dorso, los ojos llameantes y la dentadura descubierta, el tigre lanzaba bufidos roncos, y al sacudir la enorme cabeza, las orejas hacían un ruido semejante al de las castañuelas de madera. Al revolver, hostigado por los perros, no escarmentados aunque no muy sanos, se veía que de su ijar izquierdo chorreaba sangre, la que a veces intentaba lamer inútilmente, porque entonces lo acosaba la jauría con ventaja.

Dorse kontraŭ grupo de kverkoj**, serpentumigante la voston, hirtiginta la dorson, la okuloj flamantaj kaj la dentaro malkovrita, la tigro lanĉis raŭkajn bufidos****, kaj ĉe la skuo de la enorma kapo, la oreloj faris bruon similan al tiu de la kastanjetoj de ligno. Ĉe la revenoj, ĝenata de la hundoj , ne ne escarmentados*** kvankam ne tre sanaj, oni vidis ke de la maldekstra ijar***** ŝprucis sango, kiun ĝi fojfoje klopodis leki vane, ĉar tiam la hundaro ĝenis ĝin kun avantaĝo.

Braulio y Lucas se presentaron saliendo del cañaveral sobre el peñón, pero un poco más distantes de la fiera que nosotros. Lucas estaba lívido, y las manchas de carate de sus pómulos, de azul turquí.

Braulio kaj Lucas prezentiĝis elirantaj el la kararo sur la ŝtonego, sed iom pli malproksime de la sovaĝbesto lo ni. Lucas estis pala, kaj la makuloj de karate*** de siaj vangostoj, turkbluaj***.

Formábamos así un triángulo los cazadores y la pieza, pudiendo ambos grupos disparar a un tiempo sobre ella sin ofendernos mutuamente.

Kunformis ni tiel triangulon la ĉasistoj kaj la ĉasitaĵo, povante ambaŭ grupoj pafi samtempe sur ĝi sen ofendi sin reciproke.

—¡Fuego todos a un tiempo!— gritó José.

—fajron ĉiuj samtempe! — kriis Jozefo.

—¡No, no; los perros! —respondió Braulio—; y dejando solo a su compañero, desapareció.

—Ne, ne; la hundoj! —respondis Braulio—; kaj lasinte sola sian kunulon, malaperis.

Comprendí que un disparo general podía terminarlo todo; pero era cierto que algunos perros sucumbirían; y no muriendo el tigre, le era fácil hacer una diablura encontrándonos sin armas cargadas.

Mi komprenis ke ĝenerala pafado povis fini ĉion; sed estis vero ke kelkaj hundoj pereus; kaj ne mortanta la tigo, erstis al ĝi facile fari diablaĵon trovinte nin sen ŝarĝitaj armiloj.

La cabeza de Braulio, con la boca entreabierta y jadeante, los ojos desplegados y la cabellera revuelta, asomó por entre el cañaveral, un poco atrás de los árboles que defendían la espalda de la fiera: en el brazo derecho llevaba enristrada la lanza, y con el izquierdo desviaba los bejucos que le impedían ver bien.

La kapo de Braulio, kun la buŝo duonmalfermita kaj spireganta, la okuloj disfalditaj**** kaj la hararo malordigita, ekmontriĝis** el inter la kanaro, iom malantaŭ la arbaroj kiuj defendis la dorson de la sovaĝbesto: en la dekstra brako li portis enristrada*** la lancon, kaj per la maldekstra li deturnis la lianojn kiuj malhelpis lin vidi bone.

Todos quedamos mudos; los perros mismos parecían interesados en el fin de la partida.

Ni ĉiuj restis mutaj; la hundoj mem ŝajnis interesitaj pri la fino de la matĉo.

José gritó al fin:

Jozefo fine kriis:

—¡Hubi! ¡Mataleón! ¡Hubi! ¡Pícalo! ¡Truncho!

—Hubi! Mataleon! Hubi! Pikalo! Trunĉo!

No convenía dar tregua a la fiera, y se evitaba así riesgo mayor a Braulio.

Ne konvenis doni paŭzon al la sobaĝvesto, kaj oni evitis tiel pli grandan riskon al Braulio.

Los perros volvieron al ataque simultáneamente. Otro de ellos quedó muerto sin dar un quejido.

La hundoj reiris al atako simultane. Alia el ili restis morta sen ĝeni.

El tigre lanzó un maullido horroroso.

La tigro lanĉis hororan miaŭon****.

Braulio apareció tras el grupo de robles, hacia nuestro lado, empuñando el asta de la lanza sin la hoja.

Braulio aperis malantaŭ la grupo de kverkoj***, al nia flanko, empunando**** la asta*** de la lanco sen la folio*****.

La fiera dio sobre sí misma la vuelta en su busca; y él gritó:

La sovaĝbesto turnis sur si serĉe de li; kaj li kriis:

»¡Fuego! ¡fuego!», volviendo a quedar de un brinco en el mismo punto donde había asestado la lanzada.

»Pafon! pafon!», restanta denove per salto en la sama punkto kie li celumis la lancbaton. El tigre lo buscaba. Lucas había desaparecido. Tiburcio estaba de color de aceituna. Apuntó y sólo se quemó la ceba.

La tigro serĉis lin. Lucas malaperis. Tiburcio havis al koloron de olivo. Li celis kaj nur bruliĝis al ceba*****.

José disparó: el tigre rugió de nuevo tratando como de morderse el lomo, y de un salto volvió instantáneamente sobre Braulio. Este, dando una nueva vuelta tras de los robles, lanzóse hacia nosotros a recoger la lanza que le arrojaba José.

Jozefo pafis: la tigro muĝis denove klopodante kvazaŭ mordi sian lumbon, kaj per salto, reiris tuj sur Braulion. Tiu ĉi, turnante denove sur la kverkoj, lanĉis sin al ni por preni la lancon kiun ĵetis al li Jozefo.

Entonces la fiera nos dio frente. Sólo mi escopeta estaba disponible: disparé; el tigre se sentó sobre la cola, tambaleó y cayó.

Tiam la sovaĝbesto alfrontis nin. Nur mia ĉaspafilo estis disponebla: mi pafis; la tigro sidis sur la vosto, ŝanceliĝis kaj falis.

Braulio miró atrás instintivamente para saber el efecto del último tiro. José, Tiburcio y yo nos hallábamos ya cerca de él, y todos dimos a un tiempo un grito de triunfo.

Braulio rigardis malantaxuen instinkte por scii la efgfekton de la lasta pafo. Jozefo, Tiburcio kaj mi troviĝis jam priksime de li, kaj ĉiuj samtempe kriis triumfe.

La fiera arrojaba sanguaza espumosa por la boca: tenía los ojos empañados e inmóviles, y en el último paroxismo de muerte estiraba las piernas temblorosas y removía la hojarasca al enrollar y desenrollar la hermosa cola.

La sovaĝbesto elĵetis ŝaŭman sanguazan*** de la buŝo: ĝi havis la okulojn senbrilaj kaj senmovaj, kaj en la lasta paroksismo de morto etendis la tremantajn gambojn kaj removigis la foliaron volvanta kaj malvolvanta la belan voston.

—¡Valiente tiro!... ¡Qué tiro! —exclamó Braulio poniéndole un pie al animal sobre el cogote—: ¡En la frente! ¡Ese sí es un pulso firme!

—Kuraĝan pafon!… Kian pafon! —ekkriis Braulio metante piedon al la besto sur la okcipito—: En la frunto! Tiu ja estas firma pulso!

José, con voz no muy segura todavía (el pobre amaba tanto a su hija), dijo limpiándose con la manga de la camisa el sudor de la frente:

Jozefo, kun voĉo ne tre sekura ankoraŭ (la kompatinda amis tiom sian filinon), diris puriganta per la maniko de la ĉemizo la ŝviton de la frunto:

—No, no... ¡Si es mecha! ¡Santísimo Patriarca! ¡Qué animal tan bien criado! ¡Hij’, un demonio! ¡Si te toca ni se sabe!...

—Ne, ne… Se estas mecha*****! Sanktega Patriarko! Kian bone disvolviĝintan beston! Fil’, demono! Se ĝi tuŝas vin oni eĉ ne scias!…

Miró tristemente los cadáveres de los tres perros diciendo:

Li rigardes malĝoje la kadavrojn de la tri hundoj diranta:

—¡Pobre Campanilla!, es la que más siento... ¡Tan guapa mi perra!

—Kompatinda Sonorileto!, estas ŝi kiun mi plej sentas… Tiom kuraĝa mia hundino!

Acarició luego a los otros tres, que con tamaña lengua afuera jadeaban acostados y desentendidos, como si solamente se hubiera tratado de acorralar un becerro arisco.

Li karesis poste la aliajn tri, kiujn ku lango ekstere spiregis kuŝe kaj neatentite, kvazaŭ nur estus teminta pri acorralar**** bovido malafabla.

José, tendiéndome su ruana en lo limpio, me dijo:

Jozefo etendanta al mi sian ponĉon en senfoliejo, diris al mi:

—Siéntese, niño; vamos a sacar bien el cuero, porque es de usted: —y en seguida gritó—: ¡Lucas!

—Sidiĝu, infano; ni demetu bone la felon, ĉar ĝi estas via: —kaj tuj kriis—: Lucas!

Braulio soltó una carcajada, concluyéndola por decir:

Braulio elirigis ridegon, konkludante ĝin por diri:

—Ya ése estará metido en el gallinero de casa.

—Jam tiu devas esti kaŝinta en la kokinejo de la domo.

—¡Lucas!— volvió a gritar José, sin atender a lo que su sobrino decía; mas viéndonos a todos reír, preguntó:

—Lucas! — denove kriis Jozefo, ne priatentante kion sia nevo diris; sed vidinte ĉiujn ni ridi, demandis:

—¡Eh! ¡Eh! ¿Pues qué es?

—Ej! Ej! Kion, do?

—Tío, si el valluno zafó desde que erré la lanzada.

—Onklo, se la valano fuĝis de kiam mi eraris la lancobaton.

José nos miraba como si fuese imposible entendernos.

Jozefo rigardis al ni kvazaŭ estus neeble kompreni nin.

—¡Timanejo pícaro!

—Fripona timemulo!

Y acercándose al río, gritó de forma que las montañas repitieron su voz.

Kaj alproksimiĝante al la rivero, kriis en formo ke la montoj ripetis lian voĉon.

—¡Lucas del demonio!

—Lucas de la demono!

—Aquí tengo yo un buen cuchillo para desollar, le advirtió Tiburcio.

—Ĉi tie mi havas bonan tranĉilon por senfeligo, avertis al li Tiburcio.

No, hombre, si es que ese caratoso traía el jotico15 del fiambre, y este blanco querrá comer algo y... yo también, porque aquí no hay esperanzas de mazamorra.

Ne, viro, se estas ke tiu caratoso****, portis la tornistron de manĝajetoj, kaj tiu ĉi blankulo volos manĝi ion kaj… kaj mi ankaŭ, ĉar tie ĉi ne estas esperoj pri mazamorra*****.

Pero la mochila deseada estaba señalando precisamente el punto abandonado por el neivano. José, lleno de regocijo, la trajo al sitio donde nos hallábamos y procedió a abrirla, después de mandar a Tiburcio a llenar nuestros cocos de agua del río.

Sed la dezirata tornistro estis signalanta ĝuste la punkton forlasita de la neivano. Jozefo, ĝojplene, alportis ĝin al la loko kie ni troviĝis kaj ekmalfermis ĝin, posr sendi al Tiburcio plenigi niajn kokusojn kun akvo de la rivero.

Las provisiones eran blandas y moradas masas de choclo16, queso fresco y carne asada con primor: todo ello fue puesto sobre hojas de platanillo. Sacó en seguida de entre una servilleta una botella de vino tinto, pan, ciruelas e higos pasos, diciendo:

La provizaĵoj estis blankaj kaj moruskoloraj pastaĵoj de dolĉa maizo, freŝa fromaĝo kaj vinado rostita kun primor***: ĉio tio estis metita sur folioj de plataneto***. Li tuj demetis de buŝtuko botelon de ruĝa vino, panon, prunojn kaj figojn sekigitajn****, dirante:

—Esta es cuenta aparte.

—Tiu ĉi estas aoarta kalkulo.

Las navajas machetonas salieron de los bolsillos. José nos dividió la carne, que acompañada con las masas de choclo, era un bocado regio. Agotamos el tinto, despreciamos el pan, y los higos y ciruelas les gustaron más a mis compañeros que a mí. No faltó la panela, dulce compañera del viajero, del cazador y del pobre. El agua estaba helada. Mis cigarros de olor17 humearon después de aquel rústico banquete.

La maĉetaj poŝtranĉiloj eliris el la poŝoj. Jozefo dividis al ni la viandon, kiu akompanata de la pastaĵoj de dolĉa maizo, estis reĝa manĝaĵo***. Ni elĉerpigis la ruĝan***, malŝatis la panon, kaj miaj kunuloj ŝatis la figoj kaj prunojn pli lo mi. Ne mankis panelo***, dolĉa akompananto de la vojaĝanto, de la ĉasisto kaj de la malriĉulo. La akvo estis fridega. Mia cigaroj de odoro*** fumis post tiu kampara bankedo.

José estaba de excelente humor, y Braulio se había atrevido a llamarme padrino.

Jozefo havis bonegan humoron, kaj Braulio kuraĝis nomi min edzopatro****.

Con imponderable destreza, Tiburcio desolló el tigre, sacándole el sebo, que dizque servía para qué sé yo qué.

Kun nekomparebla lerrteco, Tiburcio senfeligis la tigron, prenanta la sebon, kiu dizque**** taŭgis por mi ne scias kio.

Acomodadas en las mochilas la piel, cabeza y patas del tigre, nos pusimos en camino para la posesión de José, el cual, tomando mi escopeta, la colocó en un mismo hombro con la suya, precediéndonos en la marcha y llamando a los perros. Deteníase de vez en cuando para recalcar sobre alguno de los lances de la partida o para echarle alguna nueva maldición a Lucas.

Aranĝitaj en la tornistroj dfe felo, kapo kaj kruroj** de la tigro, ni ekiris al la posedaĵo*** de Jozefo, kiui, prenanta mian ĉaspafilon, metis ĝin en la sama ŝultro kun sia, antaŭenigante la paradon kaj vokanta la hundon. Haltis li de tempo al tempo por rimarkigi pri iu el la detalos de la matĉo aŭ por doni novan kondamnon al Lukas.

Conocíase que las mujeres nos contaban y recontaban desde que nos alcanzaron a ver; y cuando nos acercamos a la casa estaban aún indecisas entre el susto y la alegría pues por nuestra demora y los disparos que habían oído suponían que habíamos corrido peligros.

Oni konis ke la virinoj kalkulis kaj rekalkulis nin de kiam ili ekvidis nin; kaj kiam ni alproksimiĝis al la domo ili estis ankoraŭ nedeciditaj inter timo kaj gajeco ĉar pro nioa prokrasto kaj la pafoj kiujn ilin aŭdis ili supozis ke ni estis en grava danĝero.

Fue Tránsito quien se adelantó a recibirnos, notablemente pálida.

Estis Transito kiu unue akceptis nin, notinde pala.

—¿Lo mataron?— nos gritó.

—Ĉu vi mortigis ĝin! — ŝi kriis al ni.

—Sí, hija— le respondió su padre.

—Jes, filino— respondis al ŝi sian patron.

Todas nos rodearon, entrando en la cuenta hasta la vieja Marta, que llevaba en las manos un capón a medio pelar. Lucía se acercó a preguntarme por mi escopeta, y como yo se la mostrase, añadió en voz baja:

Ĉiuj ĉirkaŭis nin, eniranta en la kalkulo eĉ la maljunulino Marka, kiu tenis en la manoj capon**** duonelplumigita. Lucia alproksimiĝis por demandi pri mia ĉaspafilo, kaj kiam mi montris ĝin al ŝi, ŝi aldonis mallaŭte:

—Nada le ha sucedido, ¿no?

—Nenio okazis al vi, ĉu ne?

—Nada— le respondí cariñosamente, pasándole por los labios una ramita.

—Nenio— mi respondis al ŝi karesforme, pasanta sur ŝiaj lipoj branĉeton.

—Ya yo pensaba...

—Jam mi pensis…

—¿No ha bajado ese fantasioso de Lucas por aquí? —preguntó José.

—Ĉu ne malsuprenvenis tiu fantaziulo Lucas? —demandis Jozefo.

—El no— respondió Marta.

—Li ne— rspondis Marta.

José masculló una maldición.

Jozefo maĉdiris damnon.

—¿Pero dónde está lo que mataron?— dijo al fin, haciéndose oír, la señora Luisa.

—Kaj kie estas tio kion vi mortigis? — diris fine, igante sin audi, sinjorino Luisa.

—Aquí, tía —contestó Braulio—; y ayudado por su novia, se puso a desfruncir la mochila, diciéndole a la muchacha algo que no alcancé a oír. Ella me miró de una manera particular, y sacó de la sala un banquito para que me sentase en el empedrado, desde el cual dominaba yo la escena.

—Tie, onklino —respondis Braulio—; kaj helpata de sia fianĉino, dekrispigis*** la tornistron, dirante al la knabino ion kion mi ne aŭdis. Ŝi rigardis min specialmaniere, kaj eligis el la salono banketon por ke mi sidiĝu en la ŝtonpavimo, el kie mi regis la scenon.

Extendida en el patio la grande y aterciopelada piel, las mujeres intentaron exhalar un grito; mas al rodar la cabeza sobre la grama, no pudieron contenerse.

Etendigita en la korto la granda kaj velura felo, la virinoj klopodis elspirigi krion; sed ĉe la rulo de la kapo sur la herbo, ili ne povis deteni sin.

—¿Pero cómo lo mataron? ¡Cuenten! —decía la señora Luisa—: todos están como tristes.

—Sed kiel vi mortigis ĝin? Rakontu! —diris sinjorino Luisa—: vi ĉiuj estas kavazaŭ malĝojaj.

—Cuéntennos— añadió Lucía.

—Rakontu al ni— aldonis Lucia.

Entonces José, tomando la cabeza del tigre entre las dos manos, dijo:

Tiam Jozefo, prenanta la kapon de la tigro en la manoj, diris:

—El tigre iba a matar a Braulio cuando el señor (señalándome) le dio este balazo.

—La tigro estis mortigonta Braulion kiam la sinjoro (li signalis min) mortpafis ĝin.

Mostró el foramen que en la frente tenía la cabeza. Todos se volvieron a mirarme, y en cada una de esas miradas había recompensa de sobra para una acción que la mereciera.

Li montris la foramen**** kiun en la frunto havis la kapo. Ĉiuj turnis rigardi min, kaj en tiu el ĉiuj rigardoj estis rekompenco de sobra**** por asgado kiu ĝin meritus.

José siguió refiriendo con pormenores la historia de la expedición, mientras hacía remedios a los perros heridos, lamentando la pérdida de los otros tres.

Jozefo daŭrigis la rakontadon kun detaloj pri la historia de nia ekspedicio, dum li kuracis la vundojn a la hundoj, lamentanta la perdon de la aliaj tri.

Braulio estacaba la piel ayudado por Tiburcio.

Braulio palisigis*** la haŭton helpata de Tiburcio.

Las mujeres habían vuelto a sus faenas, y yo dormitaba sobre uno de los poyos de la salita en que Tránsito y Lucía me habían improvisado un colchón de ruanas. Servíame de arrullo el rumor del río, los graznidos de los gansos, el balido del rebaño que pacía en las colinas cercanas y los cantos de las muchachas que lavaban ropa en el arroyo. La naturaleza es la más amorosa de las madres cuando el dolor se ha adueñado de nuestra alma; y si la felicidad nos acaricia, ella nos sonríe.

La virinoj reiris al siaj laboroj, kaj mi dormetis sur unu el la poyos**** en kiu Transito kaj Lucia improvizis matracon de ponĉoj. Estis por mi lulilo la murmuro de la rivero, la grakado de la anseroj, la blekado de la brutaro kiu paŝtiĝis en la montetoj proksimaj kaj la kantoj de la knabinoj kiuj lavis vestaĵojn en la rivereto. La naturo estas la plej bela de la patrinoj kiam doloro mastrumas niaj animon; kaj se feliĉeco karesas nin, ĝi ridas al ni.