Maria/Ĉapitro XXII

El Vikifontaro
Jump to navigation Jump to search
Ĉapitro XXI Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXII
Ĉapitro XXIII
Tradukata ekde 2005.


XXII

Las instancias de los montañeses me hicieron permanecer con ellos hasta las cuatro de la tarde, hora en que, después de larguísimas despedidas, me puse en camino con Braulio, que se empeñó en acompañarme. Habíame aliviado del peso de la escopeta y colgado de uno de sus hombros una guambía.

La petoj de la montaranoj igis min resti kun ili ĝis la kvara posttagmeze, horo en kiu, post longegaj adiaŭoj, mi ekiris kun Braulio, kiu obstine akompanis min. Li liberigis min de la peso de la ĉaspafilo kaj pendigis sur unu el siaj ŝultroj guambian****.

Durante la marcha le hablé de su próximo matrimonio y de la felicidad que le esperaba, amándolo Tránsito como lo dejaba ver. Me escuchaba en silencio, pero sonriendo de manera que estaba por demás hacerlo hablar.

Dum la irado mi parolis al li pri sia venonta edziĝo kaj pri la feliĉo kiu atendis lin, amata tiom de Transito kiel ŝi lasis vidi. Li aŭskultis min en silento, sed ridetanta en maniero kiu malmankis paroligi lin*.

Habíamos pasado el río y salido de la última ceja de monte para empezar a descender por las quiebras de la falda limpia, cuando Juan Angel, apareciéndose por entre unas moreras, se nos interpuso en el sendero, diciéndome con las manos unidas en ademán de súplica:

Ni stis pasintaj la riveron kaj la lastan ceja*** de monto por eknalsupreniri laŭ la quiebras*** de la pura deklivo, kiam Johano Anĝelo, aperinte inter moruskultivoj, intermetis sin en la vojeto, durante al mi kun l amanoj kunigitaj en gesto de petego:

—Yo vine, mi amo... yo iba... pero no me haga nada sumercé... yo no vuelvo a tener miedo.

—Mi venis, mia amo... miestis... sed ne faru al mi ion sumerce***... no de timos denove.

—¿Qué has hecho? ¿qué es? —le interrumpí—. ¿Te han enviado de casa?

—Kion vi faris? Kio estas? —mi interrompis lin—. Ĉu eni sendis vin el la domo?

—Sí, mi amo, sí, la niña; y como me dijo sumercé que volviera...

—Jes, mia mastro, jes, la infanino; kaj kiel via moŝto*** diris al mi ke mi revenu...

No me acordaba de la orden que le había dado.

Mi ne memoris pri la ordono kiun mi donis al li.

—¿Conque no volviste de miedo? —le preguntó Braulio riendo—.

—Ke vi ne renenis pro timo?*** —demisndis al li Braulio ridanta—.

—Eso fue, sí, eso fue... Pero como Mayo pasó por aquí asustao, y luego ñor Lucas me encontró pasando el río y me dijo que el tigre había matao a ñor Braulio...

—Tio estis, jes, tio estis... Sed kiel Majo pasis timigita por ĉi tie******, kaj poste sijoro Lucas trovis min pasanmta la riveron kaj diris al mi ke la tigro mortis sijoron Braulio...

Este dio rienda suelta a una estrepitosa risotada, diciéndole al fin al negrito aterrado:

Tiu ĉi malbridigis bruegan ridadon, didante fine al la timigita negrito:

—¡Y te estuviste todo el día metido entre estos matorrales como un conejo!

—Kaj vi estis la tutan tagon inter tiuj veproj kiel kuniklo!

—Como ñor José me gritó que volviera pronto, porque no debía andar solo por allá arriba... —respondió Juan Angel viéndose las uñas de las manos.

—Kiel sijoro Jozefo kriis al mi ke mi revenu baldaŭ, ĉar mi ne devis iri sola por tie supre... —respondis Juan Anĝelo rigardante la ungojn de la manoj.

—¡Vaya! yo te mezquino18 —repuso Braulio; pero es con la condición de que en otra cacería has de ir pie con pie conmigo.

—vaya! Yo te mezquino!***** —kontraŭdiris Braulio; sed estas kun la kondiĉo ke en alia ĉazado vi devas iri pied-al-piede kun mi.

El negrito lo miró con ojos desconfiados, antes de resolverse a aceptar así el perdón.

La nigreto rigardis lin kun nefidaj okuloj, antaŭ lo decidi akcepti tiel la pardonon.

—¿Convienes? —le pregunté distraído.

—Ĉu vi akceptas? Mi demandis al li distre.

—Sí, mi amo.

—Jes, mia amstro.

—Pues vamos andando. Tú, Braulio, no te incomodes en acompañarme más, vuélvete.

—Ni reekiru, do. Vi, Braulio, ne malkomfortigu vin akompanante min plu, retroiru.***

—Si es que yo quería...

—Se estas ke mi volis...

—No; ya ves que Tránsito está toda asustada hoy. Di allá mil cosas en mi nombre.

—Ne; vi jam vidas ke Transito estas tute timigitas hodiaŭ. Diru tie mil direndaĵoj nmianome.

—Y esta guambía que llevaba... Ah —continuó— tómala tú, Juan Angel. ¿No irás a romper la escopeta del patrón por ahí? Mira que le debo la vida a ése —dijo—. Será lo mejor—observó al recibírsela yo.

—Kaj tiu guambia**** kiun vi portis.... Ha —li daŭrigis— prenu ĝin vi, Johano Anĝelo. Vi ne rompos la ĉaspafilon de la mastro ie, ĉu? Vidu ke mi ŝuldas la vivon l tiu —li diris—. Tio estos la plej bona—li onbservis kiam mi ricevis ĝin.

Di un apretón de manos al valiente cazador, y nos separamos. Distante ya de nosotros, gritó:

Manprenis i la manos al la kuraĝa ĉasisto, kaj ni disiĝis. Malproksime jam de ni, li kriis:

—Lo que va en la guambía es la muestra de mineral que le encargó su papá a mi tío.

—Kio estas en la guambia*** estas specimeno de la ineralo kiun komisiis via patro al mia onko.

Y convencido de que se le había oído se internó en el bosque.

Kaj konvinkita ke mi aŭdis lin bone li interniĝis en la arbaro.

Detúveme a dos tiros de fusil de la casa a orillas del torrente que descendía ruidoso hasta esconderse en el huerto.

Mi haltis je du fusilpafoj de de domo rande de la kurento kiu malsupreniris brue ĝis kaŝiĝi en la fruktoĝardeno.

Al continuar bajando busqué a Juan Angel: había desaparecido, y supuse que, temeroso de mi enojo por su cobardía, habría resuelto solicitar amparo mejor que el ofrecido por Braulio con tan inaceptables condiciones.

Kiam mi daŭrigis la malsupreniradon mi serĉis Johanon Anĝelon: Li estis malaperinta, kaj mi sciis ke, timema de mia furiozeco pro sia malkuraĝo, li decidis serĉi protekton pli bonan ol tiu ofertita de Braulio kun tiel neakcepteblaj kondiĉoj*****.

Tenía yo un cariño especial al negrito: él contaba a la sazón doce años; era simpático y casi pudiera decirse que bello. Aunque inteligente, su índole tenía algo de huraño. La vida que hasta entonces había llevado no era la adecuada para dar suelta a su carácter, pues mediaban motivos para mimarlo. Feliciana, su madre, criada que había desempeñado en la familia funciones de aya y disfrutado de todas las consideraciones de tal, procuró siempre hacer de su hijo un buen paje para mí. Mas fuera del servicio de mesa y de cámara y de su habilidad para preparar café, en lo demás era desmañado y bisoño.

Mi havis specialan korinklinon al la nigreto: li havis tiam dekdu jarojn; li estis simpatia kaj oni preskaŭ povus diri ke li estis bela. Kvankam inteligenta, lia naturo havis ion de malsocietema.

Muy cerca ya de la casa, noté que la familia estaba aún en el comedor, e inferí que Carlos y su padre habían venido. Desviéme a la derecha, salté el vallado del huerto, y atravesé éste para llegar a mi cuarto sin ser visto.

Tre proksime de la domo, mi notis ke la familio estis ankoraŭ en la manĝejo, kaj mi konkludis ke Carlos kaj lia patro estis venintaj. Mi deturnis dekstren, saltis al barilon de la fruktoĝardeno, kaj trairis gtiun ĉi por alveni al mia ĉambro sen esti vidata.

Colgaba el saco de caza y la escopeta cuando percibí un ruido de voces desacostumbrado. Mi madre entró a mi cuarto en ese momento, y le pregunté la causa de lo que oía.

Mi estis pendanta la ĉassakon kaj la ĉaspafilon kiam perceptis nekutiman voĉbruon. Mia patrino eniris en mia ĉambro en tiu momento, kaj mi demandis al li pri la kialo de tio kion mi aŭdis.

—Es —me dijo mi madre— que los señores de M... están aquí, y ya sabes que don Jerónimo habla siempre como si estuviese a la orilla de un río.

—Okazas —diris la mi mia patrino— ke la sinjoroj de M... estas ĉi tie, kaj vi jam scias ke Don Jeronimo ĉiam parolas kvazaŭ li estus riverborde.

¡Carlos en casa! pensé: éste es el momento de prueba de que habló mi padre. Carlos habrá pasado un día de enamorado, en ocasión propicia para admirar a su pretendida. ¡Que no pueda yo hacerle ver a él cuánto la amo! ¡No poder decirle a ella que seré su esposo!... Este es un tormento peor de lo que yo me había imaginado.

Carlos en la domo! Mi pensis: tiu ĉi estas la provo pri kiu parolis mia patro. Carlos pasigis tagon de enamiĝinto, en taŭga okazo por admiri la pretendulinon. Ke mi ne povu vidigi al li kiom mi amas ŝin! Ne povi diri al ŝi ke mi estos ŝia edzo!... Tiu ĉi estas tormento pli malbona lo mi imagis.

Mi madre, notándome tal vez preocupado, me dijo:

Mia patrino, notinte min eble maltrankvila, diris al mi:

—Como que has vuelto triste.

—Ŝajnas ke vi revenis malĝoja.

—No, no, señora; cansado.

—Ne, ne, sinjorino; laca.

—¿La cacería ha sido buena?

—Ĉu la ĉasado estis bona?

—Muy feliz.

—Tre feliĉiga.

—¿Podré decir a tu padre que le tienes ya la piel de oso que te encargó?

—Ccu mi povas diria l via patro ke vi ham havas la ursofelon kiun li komisiis al vi?

—No ésa, sino una hermosísima de tigre.

—Ne tiun, sed belegan de tigro.

—¿De tigre?

—De tigro?

—Sí, señora, del que hacía daños por aquí.

—Jes, sinjorino, de tiu kiu faris damaĝojn por tie ĉi*****.

—Pero eso habrá sido horrible.

—Sed tio devis esti horora.

—Los compañeros eran muy valientes y diestros.

—La kunuloj estis tre kuraĝaj kaj lertaj.

Ella había puesto ya a mi alcance todo lo que yo podía necesitar para el baño y cambio de vestidos; y a tiempo que entornaba la puerta después de haber salido, le advertí que no dijera todavía que yo había regresado.

Ŝi metis je mia atingo ĉion kion mi povis bezoni por la baño, kaj vestoŝanĝo; kaj sammomente kiam ŝi fermetis la pordon post sia eliro, mi avertis al ŝi ke ŝi ankoraŭ ne diru ke mi estis reveninta.

Volvió a entrar, y usando de aquella voz dulce cuanto afectuosa que la hacía irresistible siempre que me aconsejaba, me dijo:

Ŝi eniris denove, kaj uzante tiun dolĉan voĉon pro korinklino kiu estis nerezistebla ĉiam kiam ŝi konsilis min, diris al mi:

—¿Tienes presente lo que hablamos el otro día sobre la visita de esos señores, no?

—Vi memoras tion pri kio ni parolis la alian tagon pri la vizito de tiuj sinjoroj, ĉu ne?

Satisfecha de la respuesta, añadió: (Aqu’i falta la respuesta!!!)

Kontenka pri la respondo, ŝi aldonis:

—Bueno. Yo confío en que saldrás muy bien.

—Bone. Mi tre prifidas vian sukceson.

Y cerciorada de nuevo de que nada podía faltarme, salió.

Kaj konstatinte denove ke nenio mankis al mi, ŝi eliris.

Lo que Braulio había dicho que era mineral, no era otra cosa que la cabeza del tigre; y con tal astucia había conseguido hacer llegar a casa ese trofeo de nuestra hazaña.

Kion braulio estis dirinta ke estis moineralo, ne estis alia aĵo ol la kapo de la tigro; kaj per tiu ruzaĵo sukcesis alvenigi al la domo tiun trofeon de nia kuraĝaĵo.***

Por los comentarios de la escena hechos en casa después, supe que en el comedor había sucedido esto:

Laŭ la komentarioj pri la sceno faritaj en la domo poste, mi sciis ke en la manĝejo okazis tio ĉi:

Iba a servirse el café en el momento en que llegó Juan Angel diciendo que yo venía ya e impuso a mi padre del contenido de la mochila. Este, deseoso de que don Jerónimo le diese su opinión sobre los cuarzos, mandó al negrito que los sacase; y trataba de hacerlo así cuando dio un grito de terror y un salto de venado sorprendido.

Oni estis servonta la kafon en la momento kiam alvenis Jozefo Anĝelo dirante mi jam estis venanta kaj montrisd al mia patro la enhavon de la tornistro. Tiu ĉi, dezirema ke don Jeronimo donu al li sian opinion pri la kvarcoj***, ordonis al la nigreto ke li elmontru ilin; kaj li intencis tion fari kiam li kriis terure kaj saltis kiel cervo surprizigita.

Cada uno de los circunstantes quiso averiguar lo que había pasado. Juan Angel, de espaldas contra la pared, los ojos tamaños y señalando con los brazos extendidos hacia el saco, exclamó:

Ĉiu el la ĉeestantoj vilis sciiĝi al si kio okazis. Johano Anĝelo, kun la dorso kontraŭ*** la muro, la okuloj malfermegitaj kaj signalanta kun la brakoj etenditaj la sakon, ekkriis:

—¡El tigre!

—La tigro!

—¿En dónde? —preguntó don Jerónimo derramando parte del café que tomaba, y poniéndose en pie con más presteza que era de esperarse le permitiera su esférico abdomen.

—Kie? —demandis don Jeronimo elverŝante parton de la kafo kiun li trinkis, kaj starigante kun pli hasto lo oni povis atendi ke permesus sia sfera abdomeno.

Carlos y mi padre dejaron también sus asientos.

Carlos kaj mia patro ankaŭ forlasis siajn seĝojn.***

Emma y María se acercaron una a otra.

Emma kaj maria alproksimiĝis unu al la alia.

—¡En la guambía! —repuso el interpelado.

—En la guambia!***** —respondis** la demandito.

A todos les volvió el alma al cuerpo.

Al ĉiuj revenis la animo al la korpo.

Mi padre sacudió con precaución el saco, y viendo rodar la cabeza sobre las baldosas, dio un paso atrás; don Jerónimo, otro; y apoyando las manos en las rodillas, prorrumpió:

Mia patrino skuis antaŭzorge la sakon, kaj vidinte la kapon ruli sur la kaheloj***, donis paŝon malantaŭen; don Jeronimo, alian; kaj apogante la monojn en la genuoj, prorrumpio****:

—¡Monstruoso!

—Monstra!

Carlos, adelantándose a examinar de cerca la cabeza:

Carlos, antaŭenirinte por ekzameni la kapon:

—¡Horrible!

—Horora!

Felipe, que llegaba llamado por el ruido, se puso en pie sobre un taburete. Eloísa se asió de un brazo de mi padre. Juan, medio llorando, trató de subírsele sobre las rodillas a María; y ésta, tan pálida como Emma, miró con angustia hacia las colinas, esperando verme bajar.

Felipe, kiu alvenis vokita de la bruo, staris sur tabureto. Eloisa prenis sin de brako de mia patro. Johano, duonploranta, klopodis supreiniri sur la genuojn de Maria, kaj tiu ĉi, tiel pala kiel Emma, rigardis angore al la montetoj, atendanta vidi min malsuprenveni.

—¿Quién lo mató? —preguntó Carlos a Juan Angel, el cual se había serenado ya.

—Kio mortigis ĝin? —demandis Carlos al Johano Anĝelo, kiu jam estis trankvila.

—La escopeta del amito.

—La ĉaspafilo de la mastreto.

—¿Conque la escopeta del amito sola? —recalcó don Jerónimo riendo y ocupando de nuevo su asiento.

—Ke la ĉaspafilo de la mastreto sola? — recalco** don Jeronimo ridanta kaj okupanta denove la seĝon.

—No, mi amo, sino que ñor Braulio dijo ahora en la loma que le debía la vida a ella...

—Ne, mia mastro, sed ke sijoro Braulio diris en la monto ke li ŝuldis sian vivon al ĝi...

—¿Dónde está pues Efraín? —preguntó intranquilo mi padre, mirando a María.

—Kie estas do Efrain’? —demandis trankvile mia patro, rigardanta Marian.

—Se quedó en la quebrada.

—Li restis en la rivereto.

En ese momento regresaba mi madre al comedor. Olvidando que acababa de verme, exclamó:

En tiu momento revenis mia patrino al la manĝejo. Forgesinte ke ŝi ĵus vidis min, ŝi ekkriis:

—¡Ay mi hijo!

—Aj mia filo!

—Viene ya —le observó mi padre.

—Li jam venas —observis mia patro.

—Sí, sí; ya sé —respondió ella—; pero, ¿cómo habrán muerto este animal?

—Jes, jes; mi jam scias —respondis ŝi—; sed, kiel oni mottigis tiun ĉi beston?

—Aquí fue el balazo —dijo Carlos inclinándose a señalar el foramen de la frente.

—Ĉi tie estis al mortpafo —diris Carlos sin klinante por signali la truon en la frunto.

—Pero, ¿es posible? —preguntó don Jerónimo a mi padre, acercando el bracerillo para encender un cigarro—; ¿es de creerse que usted permita esto a Efraín?

—Sed, ĉu eblas? —demandis don Jeronimo al mia patro, alproksimiĝante al la fajrilo por ekbruligi cigaron—; ĉu oni povas kredi ke vi permesas tion al Efrain’?

Sonrió mi padre al contestarle con algo de propia satisfacción:

Ridetis mia patro respondante al li kun iom da propra kontentiĝo***.

—Le encargué ahora días una piel de oso para los pies de mi catre, y seguramente habrá preferido traerme una de tigre.

—Mi komisiis al li antaŭ kelkaj tagoj felon de urso por la piedoj**** de mia lito, kaj certe li preferis alporti al mi unu de tigro.

María había visto ya en los ojos de mi madre lo que podía tranquilizarla. Se dirigió al salón llevando a Juan de la mano: éste, asido de la falda de ella y asustado aún, le impedía andar. Hubo de alzarlo, y le decía al salir:

Maria vidis jam en la okuloj de mia patrino kio povis ŝin trankviligi. Si direktiĝis al la salono iriganta Johanon de la mano: tiu ĉi, prenita de ŝia jupo kaj timigita ankoraŭ, li malhelpis ŝin paŝi. Devis ŝi levi lin, kaj ĉe la eliro diris ŝi al li:

—¿Llorando? ¡ah feo! ¿un hombre con miedo?

—Ploranta? Ha malbela! Ĉu viro kun timo?

Don Jerónimo, que alcanzó a oírla, observó, meciéndose en su silla y arrojando una bocanada de humo:

Don Jeronimo, kiu sukcesis aŭdi ŝin, observis, lulanta sin en sia seĝo kaj ĵetanta buŝplenon da fumo:

—Ese otro también matará tigres.

—Tiu alia ankaŭ mortigos tigrojn.

—Vea usted a Efraín hecho un cazador de fieras —dijo Carlos a Emma, sentándose a su lado—; y en el colegio no se dignaba disparar un bodoquerazo a un paparote19. Y no señor... recuerdo ahora que en unos asuetos le vi hacer buenos tiros en la laguna de Fontibón. ¿Y estas cacerías son frecuentes?

—Vidu vi Efrainon farita ĉasisto de sovaĝbestoj —diris Carlos al Emma, sidiĝanta apud ŝi—; kaj en la lernejo li ne sin dignis pafi bodokerazon**** al paparote*****. Kaj ne sinjoro... mi memoras nun ke en la ripoztagoj mi vidis lin fari bonajn pafojn en la lageto de Fontibono. Kaj tiuj ĉi ĉasadoj estas oftaj?

—Otras veces —respondióle mi hermana— ha muerto con José y Braulio osos pequeños y lobos muy bonitos.

—Aliajn fojojn —respondis mia fratino— mi mortigis kun Jozefo kaj Braulio malgrandajn ursojn kaj tre belajn lupojn.

—¡Yo que pensaba instarle para que hiciésemos mañana una cacería de venados, y preparándome para esto vine con mi escopeta inglesa!

—Mi kiu pensis instigi vin por ke ni faru morgaŭ ĉasadon de cervoj, kaj preparinte min por tio ĉi mi venis kun mia angla ĉaspafilo!

—El tendrá muchísimo placer en divertir a usted: si ayer hubiese usted venido, hoy habrían ido ambos a la cacería.

—Li havos multege da plezuro amuzigi vin: se hieraŭ estus vi veninta, hodiaŭ ni estus irintaj ambaŭ al la ĉasado.

—¡Ah! sí... si yo hubiera sabido...

—Ha! Jes... se mi estus sciinta...

Mayo, que habría estado despachando algunos bocados sabrosos en la cocina, pasó entonces por el comedor. Paróse en vista de la cabeza; erizado el cogote y espinazo, dio un cauto rodeo para acercarse al fin a olfatearla. Recorrió la casa a galope, y volviendo al comedor, se puso a aullar: no me encontraba, y acaso le avisaba su instinto que yo había corrido peligros.

Majo, kiu estis liverigante kelkajn bongustajn manĝaĵojn en la kuirejo, pasis tiam al la manĝejo. Ĝi haltis ĉe la vido de la kapo; hirtigita la nuko kaj la spino, donis singardan ĉirkaŭiron por alproksimiĝi fine flari ĝin. Recorrio** la domon trote, kaj reiranta al la manĝejo, ekplorbojis: ĝi ne trovis min, kaj eble la instinkto anoncis al li ke mi havis danĝerojn.

A mi padre le impresionaron los aullidos; era hombre que creía en cierta clase de pronósticos y agüeros, preocupaciones de su raza de las cuales no había podido prescindir por completo.

Mia patro impresiĝis pri la plorbojoj; estis li viro kiu kredis je iaj antaŭdiroj kaj aŭguroj, maltrankviloj de sia raso kiujn li ne povis tute preterlasigi.

—Mayo, Mayo, ¿qué hay? —dijo acariciando al perro, y con mal disimulada impaciencia—: este niño que no llega...

—Majo, Majo, kio okazas? —diris li karesanta la hundon, kaj kun malbone kaŝita senpacienco—: tiu ĉi infano kiu ne alvenas...

A ese tiempo entraba yo al salón en un traje en que a la verdad no me hubieran reconocido sino muy de cerca Tránsito y Lucía.

En tiu momento eniris mi al la salono kun vestaĵo en kiu vere ne estus rekoninta min sed de tre proksime Transito kaj Lucia.

María estaba allí. Apenas hubo tiempo para que cambiásemos un saludo y una sonrisa. Juan, que estaba sentado en el regazo de María, me dijo en su mala lengua al pasar, señalándome la puerta del comedor:

Maria estis tie. Apenaŭ estis tempo por ke ni interŝanĝu saluton kaj rideton. Johano, kiu estis sidanta en la sino de Maria, diria l mi en sia malbona lingvaĵo kiam mi preterpasis, signalante al mi la manĝejojn:

—Ahí está el coco.

—Tie estas la koko******

Y yo entré al comedor sonriendo, porque me figuraba que el niño hacía alusión a don Jerónimo.

Kaj mi eniris al la manĝejo ridetanta, ĉar mi imagis ke la infano aludis al don Jeronimo.***

Di un estrecho abrazo a Carlos, que se adelantó a recibirme; y por aquel momento olvidé casi del todo lo que en los últimos días había sufrido por culpa suya.

Donis mi fortan ĉirkaŭbrakon al Carlos, kiu antaxuis por akcepti min; kaj dum tiu momento mi forgesis preskaŭ komplete ĉion kion en la lastaj tagoj mi suferis pro lia kulpo.

El señor de M.... estrechó cordialmente en sus manos las mías, diciendo:

La sinjoro de M.... premis afable en siaj manoj miajn, dirante:

—¡Vaya, vaya! ¿cómo no hemos de estar viejos si todos estos muchachos se han vuelto hombres?

—Bone, bone!--- kiel ni ne estas maljunaj se ĉiuj ĉi knaboj fariĝis viroj?

Seguimos al salón: María no estaba ya en él.

Ni eniris al la salonon: Maria ne estis jam en ĝi.

La conversación rodó sobre la cacería última, y fui casi desmentido por don Jerónimo al asegurarle que el éxito de ella se debía a Braulio, pues me puso de frente lo referido por Juan Angel.

La konversacio rulis pri la lasta ĉasado, kaj min malkonfirmis don Jeronimo kiam mi cerigis ke la sukceso de ĝi suldiĝis al Braulio, ĉar li metis antaŭ mi kion dirite de Johano Anĝelo.

Emma me hizo saber que Carlos había venido preparado para que hiciésemos una cacería de venados: él se entusiasmó con la promesa que le hice de proporcionarle una linda partida a inmediaciones de la casa.

Emma sciigis al mi ke Carlos venis preparita por ke ni faru ĉasadon de cerboj: li entuziasmiĝis kun la promeso kiun i faris al li fari belan ĉasadxon proksime de la domo.

Luego que salió mi hermana, quiso Carlos hacerme ver su escopeta inglesa, y con tal fin pasamos a mi cuarto. Era el arma exactamente igual a la que mi padre me había regalado a mi regreso de Bogotá, aunque antes de verla yo, me aseguraba Carlos que nunca había venido al país cosa semejante.

Post kiam mia fratino eliris, Carlos volis igi min vidi sian anglan ĉaspafilon, kaj tiucele ni pasis al mia ĉambro. Estis ĝi armilo ekzakta ak tiu kiun mia patro donacis al mi kiam mi revenis de Bogoto, kvankam antaŭ lo mi vidis ĝin, Carlos certigisd al mi ke neniam venis al la lando simila aĵo.

—Bueno —me dijo, luego que la examiné—. ¿Con esta también matarías animales de esa clase?

—Bone —li diria l mi, post kiam mi ekzamenis ĝin—. Ĉu ankaŭ per tiu ĉi vi mortigus tiajn bestojn?

—Seguramente que sí: a sesenta varas de distancia no bajará una línea.

—Certe jes: je sesdek ulnoj*** de distanco ĝi ne malsupreniros unu linion.***

—¿A sesenta varas se hacen esos tiros?

—Ĉu je sesdek ulnoj** oni faras tiujn pafojn?

—Es peligroso contar con todo el alcance del arma en tales casos; a cuarenta varas es ya un tiro largo.

—Estas danĝere kalkuli kun la tuta atigdistanco de la armilo en tiaj kazoj; je kardek ulnoj** jam estas longa pafo.

—¿Qué tan lejos estabas cuando disparaste sobre el tigre?

—Kiom malproksime vi estis kiam vi alpafis la tigron?

—A treinta pasos.

—Je tridek paŝoj.

—Hombre, yo necesito hacer algo bueno en la cacería que tendremos, porque de otro modo dejaré enmohecer esta escopeta y juraré no haber cazado ni tominejas en toda mi vida.

—Viro, mi bezonas fari ion bona en la xĉazado kiun ni havos, ĉar male mi lasos enŝimigi tiun ĉi ĉaspafilon kaj mi ĵuros ke mi eĉ ne tominejas** mi ĉasis dum mia tuta vivo.

—¡Oh! ya verás: te haré lucir, porque haré entrar el venado al huerto.

—Ho! vi jam vidos: mi igos vin brili, ĉar mi igos eniri la cervon al la fruktĝardeno.

Carlos me hizo mil preguntas sobre sus condiscípulos, vecinas y amigas de Bogotá: entraron por mucho los recuerdos de nuestra vida estudiantil: hablóme de Emigdio y de sus nuevas relaciones con él, y se rió de buena gana acordándose del cómico desenlace de los amores de nuestro amigo con Micaelina.

Carlos faris mil demandojn pri siaj kundisĉiploj***, najbarinoj kaj amikonoj de Bogoto: venis pomulte la rememoroj pri nia lerneja vivo: li parolis al mi pri Emigdio kaj pri siaj novaj rilatoj kun li, kaj ridis volonte rememorante la komikan finon de la amrilato de nia amiko kun Mikaelina.

Carlos había regresado al Cauca ocho meses antes que yo. Durante este tiempo sus patillas habían mejorado, y la negrura de ellas hacía contraste con sus mejillas sonrosadas; su boca conservaba la frescura que siempre la hizo admirable; la cabellera abundante y medio crespa sombreaba su tersa frente, de ordinario serena como la de un rostro de porcelana. Decididamente era un buen mozo.

Carlos revenis al Kaŭko ok monatoj antaŭ ol mi. Dum tiu tempo siaj vangoharoj pliboniĝis, kaj la niĝeco de ili kontrastis kun siaj rozkoloraj vangoj; sia buŝo konservis al freŝecon kiu ĉiam igis ĝin mirinda; la abunda kaj duonkrispa hararo donis ombron al sia freŝa frunto, ordinare trankvila kiel tiu de vizaĝo de porcelano. Vere li estis belaspekta.

Hablóme también de sus trabajos de campo, de las novillas que cebaba en la actualidad, de los buenos pastales que estaba haciendo; y por fin de la esperanza fundada que tenía de ser muy pronto un propietario acomodado. Yo le veía hacer la puntería seguro del mal suceso; pero procuraba no interrumpirle para evitarme así la incomodidad de hablarle de mis asuntos.

Li parolis al mi ankaŭ pri siaj kampaj laboroj, pri la bovinidoj kiujn li dikigis nuntempe, pri la bonaj herbaĵoj kiujn li estis faranta; kaj fine pri la kunbaza--- espero kiun li havis esti baldaŭ sufiĉe riĉa terposedanto. Mi vidis lin celi certa pri lia malsukceso; se mi klopodis ne interrompi lin por eviti al mi la malkomforton paroli al li pri miaj aferoj.

—Pero, hombre —dijo poniéndose en pie delante de mi mesa y después de una larguísima disertación acerca de las ventajas de los cebaderos de guinea sobre los de pasto natural—: aquí hay muchos libros. Tú has venido cargando con todo el estante. Yo también estudio, es decir, leo... no hay tiempo para más; y tengo una prima bachillera que se ha empeñado en que me engulla un diluvio de novelas. Ya sabes que los estudios serios no han sido mi flaco: por eso no quise graduarme, aunque pude haberlo hecho.

—Sed, viro —li diris starantsa antaŭ mia tablo kaj post longega diserto pri la avantaĝoj de la dikigejoj de gvineo***** sur tiuj de natura herbo---—: ĉi tie estas multaj libroj. Vi venis portanta la tutan breton****, Mi ankaŭ studas, tio estas, legas... ne estas tempo por pli; kaj mi havas abeturienta kuzino kiu sin obstinis en ke mi englutu diluvon de romanoj. Vi scias ke la seriozaj studoj ne estis mia malforteco: pro tio mi ne volis gradiĝi, kvankam mi povis ĝin fari.

No puedo prescindir del fastidio que me causa la política y de lo que me encocora todo eso de litis, a pesar de que mi padre se lamenta día y noche de que no me ponga al frente de sus pleitos; tiene la manía de litigar, y las cuestiones más graves versan sobre veinte varas cuadradas de pantano o la variación de cauce de un zanjón que ha tenido el buen gusto de echar al lado del vecino una fajilla de nuestras tierras.

Mi ne povas preterlasigi la tedon kiu kaŭzas al mi politiko kaj kion me encocora**** ĉio ĉi pri litis*****, malgraŭ ke mia patro lamentas tagon kaj nokton ke mi ne estu fronte de siaj pledoj***; li havas la manion** pledi, kaj la plej gravaj aferoj temas pri dudek kvadrataj ulnoj** de marĉo*** aŭ la modifo de kurento de zanjon*** kiu volonte metis en la flanko de la najbaro zoneton de niaj teroj.

—Veamos —empezó leyendo el rótulo de los libros— Frayssinous, Cristo ante el Siglo, La Biblia... Aquí hay mucha cosa mística. Don Quijote... Por supuesto: jamás he podido leer dos capítulos.

—Ni vidu —li komencis legante la titolojn de la libroj— Frayssinous, Kristo antaŭ la Jarcento, La Biblio... Ĉi tie estas multe da mistikaĵo. Don Quijote... Kompreneble: neniam mi povis legi du ĉapitrojn.

—¿No, eh?

—Ĉu ne, vere?***

—Blair —continuó—; Chateubriand ...Mi prima Hortensia tiene furor por esto. Gramática Inglesa. ¡Qué lengua tan rebelde! no pude entrarle.

—Blair —li daŭrigis—; Chateubriand... Mia kuzino Hortensia havas furoron pri tio ĉi.*** Angla Gramatiko. Kian ribelan lingvon! Mi ne povis eniri en ĝi.

—Pero ya hablabas algo.

—Sed vi jam parolis iom.

—El «how do you do» como el «comment ca vat’ il» del francés.

—La «how do you do» kiel la «comment ca vat’ il» de la franca.

—Pero tienes una excelente pronunciación.

—Sed vi havas bonegan prononcadon.

—Eso me decían por estimularme.

—Tion oni diris al mi por stimuli min.

Y prosiguiendo el examen:

Kaj daŭrigante la ekzamenadon:

—¿Shakespeare? Calderón... Versos, ¿no? Teatro Español. ¿Más versos? Confiésamelo, ¿todavía haces versos? Recuerdo que hacías algunos que me entristecían haciéndome pensar en el Cauca. ¿Conque haces?

—Ŝekspiro? Kalderon’... Versoj, ĉu ne? Hispana teatro. Pli da versoj? Konfesu tion al mi, ĉu vi ankoraŭ faras versojn? Mi memoras ke vi faris kelkajn kiujn malĝojigis min igante min pensi pri Kaŭko. Ĉu vi faras?

—No.

—Ne.

—Me alegro de ello, porque acabarías por morirte de hambre.

—Mi priĝojas tion, ĉar vi finus mortanta pri malsato.

—Cortés —continuó—; ¿Conquista de México?

—Kortes’ —li daŭrigis—; Konkero de Meksiko?

—No; es otra cosa.

—Ne; estas alia afero.

—Tocqueville, Democracia en América... ¡Peste! Ségur... ¡Qué runfla!

—Tocqueville, Demokratio en Ameriko... Peston! Segur... Kian runflan!****

Al llegar ahí sonó la campanilla del comedor avisando que el refresco estaba servido. Carlos, suspendiendo la fiscalización de mis libros, se acercó al espejo, peinó sus patillas y cabellos con una peinilla de bolsillo, plegó, como una modista un lazo, el de su corbata azul, y salimos.

Alveninte tie sonoris la sonorileto de la manĝejo anoncanta ke la refreŝigaĵo estis en la tablo. Carlos, haltanta la akuzekzamenon de miaj libroj, alproksimiĝis al la spegulo, kombis siajn vongoharojn kaj hararoj per la poŝkombilo, li faldis, kiel tajlorino laĉon, tiun de siaj blua kravato, kaj ni eliris.