Maria/Ĉapitro XXIII

El Vikifontaro
Jump to navigation Jump to search
Ĉapitro XXII Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXIII
Ĉapitro XXIV
Tradukata ekde 2005.


XXIII

Carlos y yo nos presentamos en el comedor. Los asientos estaban distribuidos así: presidía mi padre la mesa; a su izquierda acababa de sentarse mi madre; a su derecha don Jerónimo, que desdoblaba la servilleta sin interrumpir la pesada historia de aquel pleito que por linderos sostenía con don Ignacio; a continuación del de mi madre había un asiento vacío y otro al lado del señor de M...; en seguida de éstos, dándose frente, se hallaban María y Emma, y después los niños.

Carlos kaj mi prezentiĝis** en la manĝejo. La seĝoj estis distribuitaj tiel: prezidis mia patro la tablon; maldekstre de li ĵus sidiĝis mia patrino; dekstre don Jeronimo, kiu defaldis**** la buŝtukon sen interrompi la pesan** historion pri tiu pledo** kiu pro bienlimoj li subtenis kun don Ignacio; sekve de tiu de mia patrino estis neokupata seĝo kaj alia flanke de sinjoro de M…; post tiuj ĉi, u u fronte al la alia, troviĝis Maria kaj Emma, kaj poste la infanoj.

Cumplíame señalarle a Carlos cuál de los dos asientos vacantes debía ocupar. A tiempo de enseñárselo, María, sin mirarme, apoyó una mano en la silla que tenía inmediata, como solía hacerlo para indicarme, sin que lo comprendiesen los demás, que podía estar cerca de ella. Dudando quizá ser entendida, buscó instantáneamente mis ojos con los suyos, cuyo lenguaje en tales ocasiones me era tan familiar. No obstante, ofrecí a Carlos la silla que ella me brindaba, y me senté al lado de Emma.

Korespondis al mi signali al Carlos kiu el la neokupataj seĝoj li devus okupi. Kiam mi estis montranta ĝin, Maria, sen rigardi min, apogis sian manon ennla seĝo kiun ŝi havis apude, kiel ŝi kutimis fari por indiki al mi, se ke la aliaj komprenu, ke mi povis esti proksime de ŝi. Dubante eble esti komprenata, ŝi tuj serĉis miajn okulojn kun ŝiaj, kies lingvo en tiaj okazioj estis al mi familiara. Tamen, mi ofertis al Carlos la seĝon kiun ŝi ofertis al mi, kaj mi sidiĝis apud Emma.

Puso milagrosamente don Jerónimo punto final a su alegato de conclusión que había presentado al juzgado el día anterior, y volviéndose a mí, dijo:

Mirakle don jeronimo metis finan punkton al sia konkluda pledo kiun li presentis en la juĝejo la pasintan tagon, kaj turnante al mi, diris:***

—Vaya que les ha costado trabajo a ustedes interrumpir sus conferencias. De todo habrá habido: buenos recuerdos del pasado, de ciertas vecindades que teníamos en Bogotá... proyectos para el porvenir... Corriente. No hay como volver a ver un condiscípulo querido. Yo tuve que olvidarme de que ustedes deseaban verse. No acuse usted a Carlos por tanta demora, pues él fue capaz hasta de proponerme venirse solo.

—Ke al vi kostis laboro inrerrompi viajn prelegojn. Pri ĉio devis pritrakti: pri bonaj memoroaĵoj de la pasintaĵo***, pri kelkaj najbaroj kiujn ni havis en Bogoto… pri projektoj por la estonteco… Normale***. Ne estas kiel revidi amatan kundisĉiplon. Mi devis forgesi ke vi deziris vidi unu la alian. Ne akuzu vi al Carlos** pro tiom da prokrasto, ĉar li estis kapabla eĉ proponi al mi veni sola.

Manifesté a don Jerónimo que no podía perdonarle el que me hubiese privado por tanto tiempo el placer de verlos a él y a Carlos; y que sin embargo, sería menos rencoroso si la permanencia de ellos en casa era larga. A lo cual me respondió, con la boca no tan desocupada como fuera de desearse, y mirándome al soslayo mientras tomaba un sorbo de chocolate:

Mi manifestis al don Jeronimo ke mi ne npovis pardoni al li ke li malpermesis al mi tiomlonge la plezuron vidi lin kaj Carlos-on’ kaj ke tamen, mi estus multe malpli rankorema se la ĉeesto de ili ĉe ni estus longa. Al tio li respondis, kun la buŝo ne tiel malplena kiel oni povus deziri, kaj rigardante min deflanke dum li trinkis buŝplenos da ĉokolado.***

—Eso es difícil, porque mañana empiezan las datas de sal.

—Tio estas malfacila ĉar morgaŭ komenciĝas la datas**** de salo.

Después de un momento de pausa, durante el cual sonrió mi madre imperceptiblemente, continuó:

Post momento de paŭzo, dum kiu ridetis mia patrino nepercepteble, li daŭrigis:

—Y no hay remedio: si no estoy yo allá, debe estar éste.

—Kaj ne estas solvo: se mi ne estas tie, devas iri tiu ĉi.

—Tenemos mucho que hacer —apuntó Carlos con cierta suficiencia de hombre de negocios, la cual debió de parecerle oportuna sabiendo que cazar y estudiar eran mis ocupaciones ordinarias.

—Ni havas multon por fari —apunto*** Carlos kun kekke da suficiencia**** de viro de negocoj***, kiun al li devis ŝajni oportuna sciante ke ĉasi kaj studi estis miaj ordinaraj okupoj.

María, resentida tal vez conmigo, esquivaba mirarme. Estaba bella más que nunca, así ligeramente pálida. Llevaba un traje de gasa negra profusamente salpicado de uvillas azules, cuya falda, cayendo en numerosísimos pliegues, susurraba cuando ella andaba tan quedo como las brisas de la noche en los rosales de mi ventana. Tenía el pecho cubierto con una pañoleta transparente del mismo color del traje, la que parecía no atreverse a tocar ni la base de su garganta de tez de azucena; pendiente de ésta, en un cordón de pelo negro, brillaba una crucecita de diamantes; la cabellera, dividida en dos trenzas de abundantes guedejas, le ocultaba a medias las sienes y ondeaba en sus espaldas.

Maria, resentida*** eble kun mi, forevitis rigardi min, Ŝi estis bela pli lo neniam, tiel leĝere pala. Portis ŝi vestaĵon de gasa***** nigra abunde*** disgutata de bluaj vinberetoj, kies jupo, falante en multegaj faldoj, susuris kiam ŝi paŝis tiel malrapide**** kiel la ventetoj de la nokto en la rozujoj de mia fenestro. Ŝi havis al bruston kovrita de travidebla panoleta**** de la samo koloro de la robo****, kiun ŝi ŝajnis ne kuraĝi tuŝi nek la bazon** de ŝia gorĝo de vizaĝo de azucena***; pendanta de tiu ĉi, en ŝnuro de nigra hararo, brilis kruceton de diamantoj; la hararo, dividita en du harplektaĵoj de abundaj guedejas***. Akultis duone la tempiojn kaj ondumis** en ŝia dorso.

La conversación se había hecho general; y mi hermana me preguntó casi en secreto por qué había preferido aquel asiento. Yo le respondí con un «así debe ser» que no la satisfizo: miróme con extrañeza y buscó luego en vano los ojos de María: estaban tenazmente velados por sus párpados de raso-perla.

La konversacio fariĝis ĝenerala; kaj ia fratino demandis al ,mi preskaŭ sekrete kial mi preferis tiun seĝon, Mi respondis kun «tiel devas esti» kiu ne kontentigis ŝin: ŝi rigardis min mire kaj poste serĉis vane la okulojn de Maria: ili estis tenace** vualitaj de la pappebroj de koloro** raso-perlo.

Levantados los manteles, se hizo la oración de costumbre. Nos invitó mi madre a pasar al salón: don Jerónimo y mi padre se quedaron a la mesa hablando de sus empresas de campo. Leviĝinte la manteloj, oni faris la kutiman preĝon. Nia patrino invitis nin pasi al la salono: don Jeronimo kaj mia patro restis en la tablo parolantaj pri siaj entreprenoj de kampo.

Presentéle a Carlos la guitarra de mi hermana, pues sabía que él tocaba bastante bien ese instrumento. Después de algunas instancias convino en tocar algo. Preguntó a Emma y a María, mientras templaba, si no eran aficionadas al baile; y como se dirigiese en particular a la última, ella le respondió que nunca había bailado.

Mi prezentis al Carlos la gitaron de miaj fratinoj, ĉar mi sciis ke li lidis sufiĉe bone tiun instrumenton. Post kelkaj insistoj li akceptis ludi ion. Li demandis al Emma kaj al Maria, dum li agordis, sĉu ili estis emaj danci***; kaj kie li direktis sin partikulare al la lasta, ŝi respondis ke ŝi neniam estis dancinta.

El se volvió hacia mí, que regresaba en ese momento de mi cuarto, diciéndome:

Li turnis al mi, kiu revenis en tiu momento de mia ĉambro, dirante al mi:

—¡Hombre!, ¿es posible?

—Viro! Ĉu estas eble?

—¿Qué?

—Kio?

—Que no hayas dado algunas lecciones de baile a tu hermana y a tu prima. No te creía tan egoísta. ¿O será que Matilde te impuso por condición que no generalizaras sus conocimientos?

—Ke vi ne donis kelkajn lecionojn pri danco al via fratino kaj la via kuzino. Mi ne kredis vin tiel egoisman***. Aŭ estas ke Matilde trudis vin ke vi ne ĝeneraligu ŝiajn konojn?

—Ella confió en los tuyos para hacer del Cauca un paraíso de bailarines —le contesté.

—Ŝi fidis je viaj por fari de Kaŭko paradizon de dancistoj —mi respondis al li.

—¿En los míos? Me obligas a confesar a las señoritas que habría aprovechado más, si tú no hubieras asistido a tomar lecciones al mismo tiempo que yo.

—Je miaj? Vi devigas min konfesi al la fraŭlinoj ke mi estus profitinta pli, se vi ne estus ĉeestinta ricevi lecionojn samtempe kiel mi.

—Pero eso consistió en que ella tenía esperanza de satisfacerte en el diciembre pasado, puesto que esperaba verte en el primer baile que se diese en Chapinero.

—Sed tio konsistis en ke ŝi havis esperon kontentigi vin la pasintan decembron ĉar ŝi esperis vidi vin en la unua balo kiun oni donis en Ĉapinero.

La guitarra estaba templada y Carlos tocó una contradanza que él y yo teníamos motivos para no olvidar.

La gitaro estis agordata kaj Carlos ludis kontradancan***** kiuj li kaj mi havis motivojn ne forgesi.***

—¿Qué te acuerda esta pieza? —preguntóme poniéndose la guitarra perpendicularmente sobre las rodillas.

—Kion memorigas al vi tiu ĉi muzikajzo?*** —demandis al mi metante la gitaron perpendikulare sur la genuoj.

—Muchas cosas, aunque ninguna en particular.

—Multajn aferoj, kvankam neniu partikulare.

—¿Ninguna?, ¿y aquel lance jocoserio que tuvo lugar entre los dos, en casa de la señora...?

—Neniu? Kaj tiu afero ridig-serioza kiu okazis inter ni ambaŭ, en la domo de la sinorino…?

—¡Ah!, sí; ya caigo.

—ha!, jes; mi jam rememoras.

—Se trataba —dijo— de evitar un mal rato a nuestra puntillosa maestra: tú ibas a bailar con ella, y yo...

—Temis —li diris— pri evitigi malmonan momenton al nia puntilosa*** instruistino: vi estis danconta kun ŝi, kaj mi…

—Se trataba de saber cuál de nuestras parejas debía poner la contradanza.

—Temis pri scii kiu el niaj paroj devis poner*** la kontradanza*****.

—Y debes confesarme que triunfé, pues te cedí mi puesto —replicó Carlos riendo.

—Kaj vi devas konfesi al mi ke mi triumfis, ĉar mi cedis al vi mian vicon —kontraŭdiris Carlos ridante.

—Yo tuve la fortuna de no verme obligado a insistir. Haznos el favor de cantar.

—Mi havis al fortunon ne esti en devigo insisti. Bonvolu kanti.

Mientras duró este diálogo, María, que ocupaba con mi hermana el sofá a cuyo frente estábamos Carlos y yo, fijó por un instante la mirada en mi interlocutor, para notar al punto lo que sólo para ella era evidente, que yo estaba contrariado; y fingió luego distraerse en anudar sobre el regazo los rizos de las extremidades de sus trenzas.

Dum la dialogo daŭris, Maria, kiu okupis kun mia fratino la sofon en kies fronto**** estis Carlos kaj mi, fiksis dummomento la rigardon en mia interlocutor***, por tuj noti tion kio por ŝi estis evidenta, ke mi estis ĝenata; kaj ŝi ŝajnigis distriĝi en laĉi sur la sino la buklojn de la ekstremoj de siaj harplektaĵoj.

Insistió mi madre en que Carlos cantara. El entonó con voz llena y sonora una canción que andaba en boga en aquellos días, la cual empezaba así:

Insistis mia patrino ke Carlos kantu. Li entono*** kun voĉo plen kaj sonora kanton laŭmoda de tiuj tagoj, kiu komencis tiel:

El ronco son de la guerrera trompa Llamó tal vez a la sangrienta lid, Y entre el rumor de belicosa pompa

Marcha contento al campo el adalid. La raŭka son’ de l’ milita korno Vokis eble al la sanga batal’ Kaj inter la murmur’ de militema pomp’

Marŝis kontenta al batalkamp’ la hero’.

Una vez que Carlos dio fin a su trova, suplicó a mi hermana y a María que cantasen también. Esta parecía no haber oído de qué se trataba.

Kiam Carlos finis sian trovon***, li petegis al mia fratino kaj Maria ke ili ankaŭ kantu. Tiu ĉi ŝajnes ne aŭdi pri kio temis.

¿Habrá Carlos descubierto mi amor, me decía yo, y complacídose por eso en hablar así? Me convencí después de que lo había juzgado mal, de que si él era capaz de una ligereza, nunca lo sería de una malignidad.

Ĉu Carlos malkovris mian amon, diris mi al mi, kaj kontenta pro tio li paroligis min tiel? Mi konvinkiĝis poste ke mi misjuĝis lin, ke se li estis kapabla fari leĝeraĵoj, li neniam farus malicaĵon.

Emma estaba pronta. Acercándose a María, le dijo:

Emma estis preta. Alproksimiĝante al Maria, diris al ŝi:

—¿Cantamos?

—Ĉu ni kantu?

—¿Pero qué puedo yo cantar? —le respondió.

—Sed kion mi povas kanti? — ŝi respondis

Me aproximé a María para decirle a media voz:

Mi alproksimiĝis al Maria por diri al ŝi mezlaŭte:

—¿No hay nada que te guste cantar, nada?

—Ĉu estas nenio kion vi volas kanti, nenio?

Miróme entonces como lo hacía siempre al decirle yo algo en el tono con que pronuncié aquellas palabras: y jugó un instante en sus labios una sonrisa semejante a la de una linda niña que se despierta acariciada por los besos de su madre.

Ŝi tiam rigardis min kiel ŝi ĉiam faris kiam mi diris al ŝi ion en la tono kiel mi elparolis tiujn vortojn: kaj ludis dummomento en ŝiaj lipoj rideto simila al tiu de bela infanino kiu vekiĝas karesata de la kisoj de sia patrino.

—Sí, las Hadas —contestó.

—Jes, la Feinoj — ŝi respondis.

Los versos de esta canción habían sido compuestos por mí. Emma, que los había encontrado en mi escritorio, les adaptó la música de otros que estaban de moda.

La versoj de la kanzono estis verkitaj de mi. Emma, kiu trovis ilin en mia skribotablo, adoptis la muzikon de aliaj kiuj estis laŭmodaj****.

En una de aquellas noches de verano en que los vientos parecen convidarse al silencio para escuchar vagos rumores y lejanos ecos; en que la luna tarda o no aparece, temiendo que su luz importune; en que el alma, como una amante adorada que por unos momentos nos deja, se deshace de nosotros poco a poco y sonriendo, para tornar más que nunca amorosa; en una noche así, María, Emma y yo estábamos en el corredor del lado del valle, y después de haber arrancado la última a la guitarra algunos acordes melancólicos, concertaron ellas sus voces incultas pero vírgenes como la naturaleza que cantaban. Sorprendíme, y me parecieron bellas y sentidas mis malas estrofas. Terminada la última, María apoyó la frente en el hombro de Emma, y cuando la levantó, entusiasmado murmuré a su oído el último verso. ¡Ah! Ellos parecen conservar aún de María no sé si un aroma; algo como la humedad de sus lágrimas. Helos aquí:

En iu el tiuj noktoj de somero eb kiu la ventoj ŝajnas inviti la silento por aŭskulti vagos** murmuroj kaj malproksimaj eĥoj; en kiu la luno prokrastiĝas aŭ ne aperas, timante ke la lumo estu neoportuna; en kiu la animo, kiel adorata amantino kiu dum kelkaj momentoj lasas nin, forlasas nin iom post iom kaj ridetante, por reveni pli lo, neniam amema; en nokto tia, Maria, Emma kaj mi estis en la koridoro de la flonko de la valao, kaj post eltiri la lasta al la gitaro kelkajn melodiajn agordojn, kunigis ili siajn voĉojn nekultivitaj sed virgaj kiel la naturo kiun ili prikantis. Mi surprizis in, kaj ŝajnis al mi belaj kaj sentoplenaj miaj malbonaj strofoj. Finintye la lastan, Maria apogis la frunton en la ŝultro de Emma, kaj iam ŝi levis ĝin, entuziasmigita mi murmuris al ŝia orelo la lastan verson. Ha! Ili ŝajnas konservi ankoraŭ de Maria mi ne scias ĉu aromon; ion kiel la humuideco de siaj larmoj. Jen ili:

Soñé vagar por bosques de palmeras Cuyos blondos plumajes, al hundir Su disco el sol en las lejanas sierras, Cruzaban resplandores de rubí.

Mi sonĝis vagi en arbaroj de palmoj Kies blondaj plumaroj, ĉe l’ sinkiĝ’ de l’ suna disko en la foraj montaroj, trapasis ekbrilegoj de ruben’

Del terso lago se tiñó de rosa La superficie límpida y azul, Y a sus orillas garzas y palomas Posábanse en los sauces y bambús.

De la freŝa lag’ tinkturiĝis de roz’ La surfaco purega kaj bua, Kaj ĉe la bord’ ardeoj kaj kolomboj Haltis en saŭcoj kaj bambuoj.

Muda la tarde, ante la noche muda Las gasas de su manto recogió: Del indo mar dormido en las espumas La luna hallóla y a sus pies el sol.

Muta l’ vesper’, antaŭ la nokto muta La gazoj de mantel’ ĝia kolektis: De l’ hinda mar’ dormanta ja en la ŝaŭmoj trovis ĝin lun’ kaj ĉe l’ pied’ de l’ sun’.

Ven conmigo a vagar bajo las selvas Donde las Hadas templan mi laúd; Ellas me han dicho que conmigo sueñas, Que me harán inmortal si me amas tú.

Venu kun mi vagadi en la arbaroj Kie Feinoj agorgas mian liuton Ili diris al mi ke pri mi vi sonĝas Ke ili igos min senmorta se vi amas min.

Mi padre y el señor de M... entraron al salón a tiempo que la canción terminaba. El primero, que sólo tarareaba entre dientes algún aire de su país, en los momentos en que la apacibilidad de su ánimo era completa, tenía afición a la música y la había tenido al baile en su juventud.

Mia patro kaj l;a sinjoro de M… eniris en la salono kiam la kanzono finiĝis. La unua, kiu nur tarareaba*** inter dentoj iun kanzonon de sia lando, en la momentoj en ke la paco de sia animo estis kompleta, havis inklinon al muziko kaj havis al danco dum sia juneco.

Don Jerónimo, después de sentarse tan cómodamente como pudo en un mullido sofá, bostezó de seguida dos veces.

Don Jeronimo, post sidiĝi tiel komforte kiel li povis en la pufa sofo, oscedis dufoje sinsekve.

—No había oído esa música con esos versos —observó Carlos a mi hermana.

—Mi ne stis aŭdinta tiun muzikon kun tiuj versoj —observis Carlos al mia fratino.

—Ella los leyó en un periódico —le contesté— y le puso la música con que se cantan otros. Los creo malos —agregué—: ¡publican tantas insulseces de esta laya en los periódicos! Son de un poeta habanero; y se conoce que Cuba tiene una naturaleza semejante a la del Cauca.

—Ŝi legis ilin en ĵurnalo —mi respondis al li— kaj aldonis la muzikon per kiu oni kantas aliajn. Mi kredas ke ili estas malbonaj —mi aldonis—: oni publikigas tiom da tiaj sengustaĵoj en la ĵurnaloj! Ili estas de habana poeto; kaj oni konas ke Kubo havas naturon similan al tiu de Kaŭko.

María, mi madre y mi hermana se miraron unas a otras con extrañeza, sorprendidas de la frescura con que engañaba yo a Carlos; mas era porque no estaban al corriente del examen que él había hecho por la tarde de los libros de mi estante, examen en que tan mal parados dejó a mis autores predilectos; y acordándome con cierto rencor de lo que sobre el Quijote había dicho, añadí:

Maria, mia patrino kaj i fratino ridardis unuj al la aliajn kun miro, surprizigitaj de la trankvileco per kiu mi trompis Carlos-on; sed tio okazis ĉar ili ne sciis pri la ekzameno kiun li faris posttagmeze a la libroj de mia breto, ezkzameno en kiu tiel malbone starantaj li lasis miajn preferatajn aŭtorojn; kaj rememorante kun certa rankoro de tio kion pri Quijote li diris, mi aldonis:

—Tú debes de haber visto esos versos en El Día, y es que no te acuerdas; creo que están firmados por un tal Almendárez.

—Vi devis vidi tiujn versojn en La Tago, kaj okazas ke vi ne memoras; mi kredas ke ili estas signitaj de iu Almendarez.

—Como que no —dijo—; tengo para eso tan mala memoria... Si son los que le he oído recitar a mi prima... francamente, me parecen mejores cantados por estas señoritas. Tenga usted la bondad de decirlos —agregó dirigiéndose a María.

—Ŝajnas ke ne —li diris—; mi havas por tio malbonan memoron… Se ili estas kiujn mi aŭdis deklami al mia kuzino… sincere, ŝajnas ili al mi pli bone kantataj de tiuj ĉi fraŭlinoj. Bonvolu diri ilin —aldonis li direktante sin al Maria.

Esta, sonriendo, preguntó a Emma.

Tiu ĉi, ridetanta, demandis al Emma.

—¿Cómo empieza el primero?... Si a mí se me olvidan. Dilos tú, que los sabes bien.

—Kile komencas la unua?… Mi forgesas ilin. Diru ilin vi, kiuj bone scias ilin.

—Pero usted acaba de cantarlos —le observó Carlos— y recitarlos es más fácil; por malos que fueran, dichos por usted serían buenos.

—Sed vi ĵus kantis ilin —observis al ŝi Carlos— kaj deklami ilin estas pli facile; por malbonaj ke ili estus****, diritaj de vi ili estus bonaj.

María los repitió; mas al llegar a la última estrofa su voz era casi trémula.

Maria ripetis ilin; sed atinginte la lastan strofon ŝia voĉo estis preskaŭ trema.

Carlos le dio las gracias, agregando:

Carlos dankis ŝin, aldonante:

—Ahora sí estoy casi seguro de haberlos oído antes.

—Nun i esta preskaŭ certa ke mi aŭdis ilin antaŭe.

¡Bah!, me decía yo: de lo que Carlos está cierto es de haber visto todos los días lo que mis malos versos pintan; pero sin darse cuenta de ello, como ve su reloj.

Ba!*** Mi diris al mi: pri kio Carlos estas certa estas vidi ĉiutage kion miaj malbonaj versoj pentras; sed sen sciiĝi pri tio, kiel li vidas sian horloĝon.