Maria/Ĉapitro XXV

El Vikifontaro
Jump to navigation Jump to search
Ĉapitro XXIV Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXV
Ĉapitro XXVI
Tradukata ekde 2005.


XXV

Despertóme al amanecer el cuchicheo de los niños, que en vano se estimulaban a respetar mi sueño. ¡Las palomas cogidas en esos días, y que alicortadas obligaban ellos a permanecer en baúles vacíos, gemían espiando los primeros rayos de luz que penetraban en el aposento por las rendijas.

Vekigis min la susurparolo de la infanoj, kiuj vane stimulis sin respekti main sonĝon. La kolombjoj kaptitaj tiujn tagojn, kaj kiujn flugiltranĉitaj devigis ilin resti en vajuaj skatoloj, ĝemis gvatantaj la unuajn sunradiojn kiuj penetris en la ĉambron tra la fendetoj.

—No abras —decía Felipe— no abras, que mi hermano está dormido, y se salen las cuncunas.

—Ne malfermu —diris Felipe— ne malfermu, ke ia frato dormas, kaj elirtas la cuncunas******.

—Pero si María nos llamó ya —replicó el chiquito.

—Sed se Maria jam vokis nin —kontraŭdiria la malgranda.

—No hay tal: yo estoy despierto hace rato, y no ha llamado.

—Tio ne okazis: mi vekiĝis delonge, kaj ŝi ne vokis.

—Sí, ya sé lo que quieres: irte corriendo primero que yo a la quebrada para decir luego que sólo en tus anzuelos han caído negros.

—Jes, mi jam scias kion vi volas: iri kurante unue lo mi al la rivereto por diri poste ke nur en viaj hokoj falis nigrojn.

—Como a mí me cuesta mi trabajo ponerlos bien... —le interrumpió Felipe.

—Kiel al mi kostas mian laboron meti ilin bone… —interrompis al li Felipe.

—¡Vea que gracia! Si es Juan Angel el que te los pone en los charcos buenos.

—Vidu tiun gracion!**** Se estas Johano Anĝelo kiu metas ilin por vi ernla bonaj marĉoj.

E insistía en abrir.

Kaj li insistis malfermi.

—¡No abras! —replicó Felipe enfadado ya—: aguárdate veo si Efraín está dormido.

—Ne malfermu! —kontraŭdiris Felipe ĉaĝenita jam—: atendu mi vidu scu Efrain’ dormas.

Y diciendo esto, se acercó de puntillas a mi cama.

Kaj dirinte tion ĉi, li alproksimiĝis pierpunte al mia lito.

Tomélo entonces por el brazo, diciéndole:

Mi prenis tiam lin de la brako, dirante:

—¡Ah bribón!, conque le quitas los pescados al chiquito.

—Ha, fripono! Ke vi ŝtelas la fiŝojn al la malgranda.

Riéronse ambos y se acercaron a poner la demanda respetuosamente. Quedó todo arreglado con la promesa que les hice de que por la tarde iría yo a presenciar la postura de los anzuelos. Levantéme y dejándolos atareados en encarcelar las palomas que aleteaban buscando salida al pie de la puerta, atravesé el jardín.

Ambaŭ ridis kaj alproksimiĝis starigi la pledon respekte. Ĉio restis aranĝita kun la promeso kiun mi faris al ili ke posttagmeze mi irus ĉeesti la instaladon de la hokoj. Mi leviĝis kaj lasinte ilin en la tasko enkarcerigi*** la kolombopjn kiuj batante la flugilojn serĉis eliron ĉe la pordo, mi trairis la ĝardenon.

Los azahares, albahacas y rosas daban al viento sus delicados aromas, al recibir las caricias de los primeros rayos de sol, que se asomaban ya sobre la cumbre de Morrillos, esparciendo hasta el cenit azul pequeñas nubes de rosa y oro.

La oranĝfloroj, albahacas**** kaj rozoj donis al la vento siajn delikatajn aromojn, ricevinte la karesoj de la unuaj sunradioj, kiu ekmontriĝis sur la verto de Morrillos***, disverŝante ĝis al blua zenito bluaj malgrandaj nuboj de koloroj roza kaj oro****.

Al pasar por frente a la ventana de Emma, oí que hablaban ella y María, interrumpiéndose para reír. Producían sus voces, con especialidad la de María, por el incomparable susurro de sus eses, algo parecido al ruido que formaban las palomas y azulejos al despertarse en los follajes de los naranjos y madroños del huerto.

Pasante fronte de la fenestro de Emma, mi aŭdis ke parolis ŝi kaj Maria, interrompanta sin por ridi. Produktis ŝiaj voĉoj, speciale tiu de Maria, pro la nekomparebla murmuro de iliaj soj, ion similan al la bruo kiun formas la kolomboj kaj azulejos***** kial ili vekiĝas en la foliaroj de la oranĝarboj kaj madronoj**** de la fruktogrardeno.

Conversaban bajo don Jerónimo y Carlos, paseándose por el corredor de sus cuartos, cuando salté el vallado del huerto para caer al patio exterior.

Konversaciis malmlaŭre don Jeronimo kaj Carlos, promenantaj en la koridoroj de la ĉambroj, kiam mi saltis la barilon de la fruktoĝcardeno por fali*** en la ekstera korto.

—¡Opa! —dijo el señor de M...— madruga usted como un buen hacendado. Yo creía que era tan dormiloncito como su amigo cuando vino de Bogotá; pero los que viven conmigo tienen que acostumbrarse a mañanear.

—Ej!*** — diris sinjoro de M…—vi leviĝas frumatene kiel bona fazendisto. MI pensis ke vi estis tiel dormemeta kiel via amiko kiam venis de Bogoto; sed kiuj loĝas kun mi devas alkutimiĝi leviĝi frue.***

Siguió haciendo una larga enumeración de las ventajas que proporciona el dormir poco; a todo lo cual podría habérsele contestado que lo que él llamaba dormir poco no era otra cosa que dormir mucho empezando temprano; pues confesaba que tenía por hábito acostarse a las siete u ocho de la noche, para evitar la jaqueca.

Li daŭrigis farante longan ennumeracion***** de la avantaĝoj de la malmulta dormado; al ĉio tio oni povus respondi ke tio kion li nomis dormi malmulte ne estis alia afero lo multe dormi komencinte frue; ĉar li konfesis ke li havis la kutimon enlitiĝi je la sepa aŭ oka nokte, por eviti la kapdoloron.

La llegada de Braulio, a quien Juan Angel había ido a llamar a la madrugada, cumpliendo la orden que le di por la noche, nos impidió disfrutar el final del discurso del señor de M...

La alveni de Braulio, kiun Johano Anĝelo vokis frumatene, prlenuminta la ordonon kiun mi donis al li la pasintan nokton, malpermesis al ni ĝui la finon de la paroladon de sinjoro de M…

Traía Braulio un par de perros, en los cuales no habría sido fácil a otro menos conocedor de ellos que yo, reconocer los héroes de nuestra cacería del día anterior. Mayo gruñó al verlos y vino a esconderse tras de mí con muestras de antipatía invencible: él, con su blanca piel, todavía hermosa, las orejas caídas y el ceño y mirar severos, dábase ante los lajeros del montañés un aire de imponderable aristocracia.

Kunportis Braulio paron de hundoj, en kiuj ne estus malfacile al alia malpli konanta de ili lo mi, rekoni kla heroojn de nia ĉasado dela pasinta tago. Majo gruntis kiam li vidis nin kaj venis kaŝiĝi malantaŭ mi kun montroj de nevenkebla malsimpatio: ĝi, kun sia blanka haŭto, ankoraŭ bela, la falintaj oreloj kaj la frunto kaj rigardo severaj, donis al si antaŭ la lajeros**** de la montarano aeron de nelaŭdega aristokratio.***

Braulio saludó humildemente y se acercó a preguntarme por la familia a tiempo que yo le tendía la mano con afecto. Sus perros me hicieron agasajos en prueba de que les era más simpático que Mayo.

Braulio salutis humile kaj alproksimiĝis por demandi pri mia familio samtempe ke mi etendis la manon al li kun korinklino.*** Siaj hundoj faris al mi regalojn en pruvo ke mi estis al ili pli simpatia lo Majo.

—Tendremos ocasión de ensayar tu escopeta —dije a Carlos—. He mandado pedir dos perros muy buenos a Santa Elena, y aquí tiene un compañero con el cual no gastan burlas los venados, y dos cachorros muy diestros.

—Ni havos okazon pruvi vian ĉaspafilon —ni diris al Carlos—. Mi ordonis peti du hundojn tre bonajn al Sankta Elena, kaj ĉi tie vi havas kunulon kiun ne mistifikas la cerboj, kaj du hundidojn tre lertaj.

—¿Esos? —preguntó desdeñosamente Carlos.

—Ĉu tiuj? — demandis malŝate Carlos.

—¿Con tales chandosos? —agregó don Jerónimo.

—Kun tiaj skabiaj hundoj? —aldonis don Jeronimo.

—Sí, señor, con los mismos.

—Jes, sinjkoro, kun la samaj.

—Lo veré y no lo creeré —contestó el señor de M... emprendiendo de nuevo sus paseos por el corredor.

—Mi vidos ĝin kaj mi ne kredos ĝin —respondis sinjoro de M… ekpaxante denove en la koridoro.

Acababan de traernos el café, y obligué a Braulio a que aceptase la taza destinada para mí. Carlos y su padre no disimularon bien la extrañeza que les causó mi cortesía para con el montañés.

Oni ĵus alportis al ni la kafon, kaj mi devigis Braulion akcepti tason destinitan por mi. Carlos kaj sia patro ne kaŝis bone la miron kiu kaŭzis al ili mia ĝentileco al montarano.

Poco después, el señor de M... y mi padre montaron para ir a visitar los trabajos de la hacienda. Braulio, Carlos y yo, nos dedicamos a preparar las escopetas y a graduar carga a la que mi amigo quería ensayar.

Iom poste***, sinjoro de M… kaj mia patro surĉevaliĝis por iri viziti la laborojn de la fazendo. Braulio, Carlos kaj mi, nin dediĉis prepari la ĉaspafilojn kaj alĝustigi ŝarĝon al tiu kiun mia amiko volis uzi.

Estábamos en ello cuando mi madre me hizo saber disimuladamente que quería hablarme. Me esperaba en su costurero. María y mi hermana estaban en el baño. Haciéndome sentar cerca de ella, me dijo:

Ni estgis en tio kiam ma patrino sciigis duonkaŝe al mi ke ŝi volis alporoli min. Ŝi atendis min en la kudrejo. Maria kaj mi stis en la banejo. Igante sidi min proksime de ŝi, diris al mi.

—Tu padre insiste en que se dé cuenta a María de la pretensión de Carlos. ¿Crees tú también que debe hacerse así?

—Via patro insistas ke oni devas oficialigi al Maria la pretendon de Carlos. Ĉu vi ankaŭ pensas ke oni devas fariĝi tiel?

—Creo debe hacerse lo que mi padre disponga.

—Mi kredas ke devas fariĝi kion mia patro aranĝu.

—Se me figura que opinas de esa manera por obedecerle, no porque deje de impresionarte el que se tome tal resolución.

—Ŝajnas al mi ke vi opinias tiumaniere por obei lin, ne ĉar ni ne impresiĝas pro tio ke li havas tiun decidon.

—He ofrecido observar esa conducta. Por otra parte, María no es aún mi prometida y se halla en libertad para decidir lo que le parezca. Ofrecí no decirle nada de lo acordado con ustedes; y he cumplido.

—Mi ofertis observi tiun konduton. Aliflanke, Maria ankoraŭ ne estas mia fianĉino kaj ŝi estas en libero decidi kion ŝi volu. Mi ofertis niri nenion pri tio interkonsentita kun vi; kaj mi plenumis.***

—Yo temo que la emoción que va a causarle a María el imaginarse que tu padre y yo estamos lejos de aprobar lo que pasa entre vosotros, le haga mucho mal. No ha querido tu padre hablar al señor de M... de la enfermedad de María, temerosos de que se estime eso como un pretexto de repulsa; y como él y su hijo saben que ella posee una dote... lo demás no quiero decirlo, pero tú lo comprendes. ¿Qué debemos hacer, pues, dilo tú, para que María no piense ni remotamente que nosotros nos oponemos a que sea tu esposa; sin dejar yo de cumplir al mismo tiempo con lo prevenido últimamente por tu padre?

—Mi timas ke la emocio kiu kaŭzos al Maria imagi ke via patro kaj mi estas malproksimaj aprobi kio okazas inter vi, igos al ŝi multan malbonon. Ne volis via patro paroli kun sinjoro de M… pri la malsano de Maria, timantaj ke oni estimu tion kiel prteteksto de malkcepto***; kaj kiel li kaj lia filo scias ke ŝi havas doton… la ceteron mi ne volas diri, sed vi komprenas ĝin. Kion ni devas fari, do, diru vi, por ke Maria ne pensu nek demalproksime****ke ni ne kontraŭtaras ke ŝi estu via edzino; sen ke i lasu plenumi santempe kun tio interkonsentita**** lastatempe kun via patro?

—Tan sólo hay un medio.

—Estas nur unu maniero.

—¿Cuál?

—Kiu?

—Voy a decírselo a usted; y me prometo que lo aprobará; le suplico desde ahora que lo apruebe. Revelémosle a María el secreto que mi padre ha impuesto sobre el consentimiento que me tiene dado de ver en ella a la que debe ser mi esposa. Yo le ofrezco a usted que seré prudente y que nada dejaremos notar a mi padre que pueda hacerle comprender esta infidencia necesaria. ¿Podré yo seguir guardando esa conducta que él exige, sin ocasionar a María penas que le harán mayor daño que confesárselo todo? Confíe usted en mí: ¿No es verdad que hay imposibilidad para hacer lo que mi padre desea? Usted lo ve: ¿No lo cree así?

—MI diros tion al vi; kaj mi promesas al mi ke vi aprovos ĝon’ mi petegas al vi de nun ke vi aprobu ĝin. Ni malkaŝu al Maria la sekreton kiun mia patro trudis pri la permeso kiuj li donis al mi vidi en ŝi tiun kiu estos mia edzino. Mi ofertas al vi ke mi estos prudenta ke ne nenion ni lasos noti al mi patro kiu povas komprenigi al li tiun ĉi necesan infidencia*****. Ĉu mi povos daŭre kjonservi tiun kondukon kiun li postulas, sen olkazigi al Maria malĝojojn kiuj faros pli granda la malbonon lo konfesi al ŝi ĉion? Fidu vi je mi: Ĉu ne estas vero ke estas neeble por fari kion mi a patro deziras? Vi vidas ĝin: Ĉu vi ne kredas tion tiel?****

Mi madre guardó silencio unos instantes, y luego, sonriendo de la manera más cariñosa, dijo:

Mia patrino restis silenta dummomente, ka poste, ridetanta en la maniero plej afabla***, diris:

—Bueno; pero con tal que no olvides que no debes prometerle sino aquello que puedas cumplir. ¿Y cómo le hablaré de la propuesta de Carlos?

—Bone; sed kondiĉe ke vi ne forgesu ke vi devas promesi al ŝi nur kion vi povos plenumi. Kaj kiel mi parolos al ŝi pri la propono de Carlos?

—Como hablaría a Emma en idéntico caso; y diciéndole después lo que me ha prometido manifestarle. Si no estoy engañado, las primeras palabras de usted le harán experimentar una impresión dolorosa, pues que ellas le darán motivo para temer que usted y mi padre se opongan decididamente a nuestro enlace. Ella oyó lo que hablaron en cierta ocasión sobre su enfermedad, y sólo el trato afable que usted ha seguido dándole y la conversación habida ayer entre ella y yo, la han tranquilizado. Olvídese de mí al hacerle las reflexiones indispensables sobre la propuesta de Carlos. Yo estaré escuchando lo que hablen, tras de los bastidores de esa puerta.

—Kiel vi parous al Emma en identa kazo; kaj dirante al ŝi poste kion vi promesis al mi manifesti al ŝi. Se mi ne estas en trompo, la unuaj vortoj viaj igos al ŝi eksperimenti dolorigan** impreson, ĉar ili donos motivon por ke ŝi timu ke vi kaj mia patro kontraŭstaru decide nian engaĝiĝon***. Ŝia aŭdis iam kion vi parolis pri sia malsano, kaj nur la afabla trato*** kiun vi daure donis al ŝi kaj la konversacio okazinta inter ŝi kaj mi, trankviliĝis ŝin. Forgesu ke mi faros al ŝi la pripensojn pri la propono de Carlos. Mi aŭskultos kion vi diros, malantaŭ la framoj*** kulisoj** de tiu pordo.

Era ésta la del oratorio de mi madre.

Estis ĝi tiu de la hejmkapelo de mia patrino,***

—¿Tú? —me preguntó admirada.

—Ĉu vi? —demandis ŝi al mi mirigita.

—Sí, señora, yo.

—Jes, sinjorino, mi.

—¿Y para qué valerte de ese engaño?

—Kaj kial sin apogi en tiu trompo?

—María se complacerá en que así lo hayamos hecho, en vista de los resultados.

—maria ĝojos ke ni faros ĝi tiel, vidinte la rezultojn.

—¿Cuál resultado te prometes, pues?

—Kiun rezulton vi promesas, do?

—Saber todo lo que ella es capaz de hacer por mí.

—Scii ĉion kion ŝi estas kapabla fari por mi.

—Pero ¿no será mejor, si es que quieres oír lo que va a decirme, que ignore siempre ella que tú lo oíste y yo lo consentí?

—Sed, ĉu ne estos pli bone, se estas ke vi volas aŭdi kion ŝi diros al mi, ke ŝi sciu neniam ke vi aŭdis ĝin kaj ke mi ĝin akceptis?***

—Así será, si usted lo desea.

—Tiel estos, se vi ĝin deziras.

—Mala cara tienes tú de cumplir eso.

—Malbona vizaĝo havas vi plenumi tion.*****

—Yo le ruego a usted no se oponga.

—Mi petegas al vi ke vi ne kontraxustaru.

—Pero ¿no estás viendo que hacer lo que pretendes, si ella llega a saberlo, es como prometerle yo una cosa que por desgracia no sé si pueda cumplirle, puesto que en caso de aparecer nuevamente la enfermedad, tu padre se opondrá a vuestro matrimonio, y tendría yo que hacer lo mismo?

—Sed ĉu vi ne vidas ke fari kion vi celas, se ŝi eksciiĝas pri tio, estas kvazaŭ mi promesus al ŝi ion kion mi bedaŭrinde ne scias ĉu mi povas plenumi, ĉar denove aperinte la malsano, via patro kontraŭstaros vian geedziĝon, kaj mi devus fari la samon?

—Ella lo sabe; ella no consentirá nunca en ser mi esposa, si ese mal reaparece. Mas ¿ha olvidado usted lo que dijo el médico?

—Ŝi scias ĝin; ŝi neniam konsentus esti mia edzino, se la malsano reaperas. Sed ĉu vi forgesis kion diris la kuracisto?

—Haz, pues, lo que quieras.

—Faru, do, kion vi volu?

—Oiga usted su voz; ya están aquí. Cuide de que a Emma no vaya ocurrírsele entrar al oratorio.

—Aŭdu vi iliajn voĉojn; ili estas ĉi tie. Gardu ke Emma ne ekpensu eniri en la hejmkapelo.

María entró sonrosada y riendo aún de lo que había venido conversando con Emma. Atravesó con paso leve y casi infantil el aposento de mi madre, a quien no descubrió sino cuando iba a entrar al suyo.

Maria eniris rozkolora kaj ridanta ankoraŭ pro tio kion ŝi eestis konversacianta kun Emma. Ŝi trairis kun paŝo leĝera kaj preskaŭ infana la ĉambro de mia patrino, kiun ŝi malkovris nur kiam ŝi estis enoronta en sia.

—¡Ah! —exclamó—; ¿Aquí estaba usted? —Y acercándose a ella—: ¡Pero qué pálida está! Se siente mal de la cabeza, ¿no?. Si usted hubiera tomado un baño... la mejora eso tanto...

—Ha! —ŝi ekkriis—; Ĉu ĉi tie estis vi? — Kaj alproksimiĝanta al ŝi—: Sed kiom kala vi estas! Vi sentas vin malsana de la kapo, ĉu ne? Se vi estus baninta vin… tio plibonigas vin tiom…

—No, no; estoy buena. Te esperaba para hablarte a solas; y como se trata de una cosa muy grave, temo que todo ello pueda producirte una mala impresión.

—Ne, ne; mi estas bona. Mi atendis vin por paroli al vi private; kaj kiel temas pri afero tre grava, mi timas ke ĉio tio povas okazigi al vi malbona impreson.

—¿Qué será? ¿Qué es?...

—Kio povas esti? Kio estas?…

—Siéntate aquí —le dijo mi madre señalándole un taburetico que tenía a los pies.

—Sidiĝu ĉi tie — diris al ŝi mia patrino signalanta tabureteton*** kiun ŝi havis ĉepiede.

Sentóse, y,esforzándose inútilmente por sonreír, su rostro tomó una expresión de gravedad encantadora.

Sidiĝis ŝi, kaj, senutile penante rideti, sia vizaĝo havigis al si esprimon*** de ĉarma graveco.

—Diga usted ya —dijo como tratando de dominar la emoción, pasándose entrambas manos por la frente, y asegurando en seguida con ellas el peine de carey dorado que sostenía sus cabellos en forma de un grueso y luciente cordón que le ceñía las sienes.

—Diru vi jam —diris ŝi klopondate regi la emocion, pasanta ambaŭ manojn por*** la frunto, kaj tuj asegurande**** kun ili la kombilon de Carej**** orkolora kiu subtenis siajn hararojn en formo de dika kaj brila laĉo kiu ĉirkaŭligis la tempiojn.

—Voy a hablarte de la manera misma que hablaría a Emma en igual circunstancia.

—Mi parolos al vi sammaniere kiel mi parolus al Emma en egala cirkunstanco.

—Sí, señora: ya oigo.

—Jes, sinjorino: mi jam aŭdas.

—Tu papá me ha encargado te diga... que el señor de M... ha pedido tu mano para su hijo Carlos...

—Via patro komisiis al mi ke mi diru al vi… ke la sinoro de M… petis vian manon por sia filo Carlos…

—¡Yo! —exclamó asombrada y haciendo un movimiento involuntario para ponerse en pie; pero volviendo a caer en su asiento, se cubrió el rostro con las manos, y oí que sollozaba.

—Mi! —ekkriis ŝi mirigita kaj farinta nevolan movon por stari; sed ŝi denove falis en sia seĝo, kovris la vizaĝon kun la manoj, kaj mi aŭdis ke ŝi ploretis.

—¿Qué debo decirle, María?

—Kion mi devas diri al li, Maria?

—¿El le ha mandado a usted que me lo diga? —le preguntó con voz ahogada.

—Ĉu li komisiis al vi ke vi diru ĝin al mi? —ŝi demandis al ŝi per senaera voĉo****.

—Sí, hija; y ha cumplido con su deber haciéndotelo saber.

—Jes, filino; kaj li plenumis sian devon sciigante ĝin al vi.

—Pero ¿usted por qué me lo dice?—¿Y qué querías que yo hiciera?

—Sed kial vi diras ĝin al mi? — kaj kion vi volus ke mi faru?

—¡Ah! Decirle que yo no... que yo no puedo... que no.

—Ha! Diri al li ke mi ne … ke mi ne volas… ne ne.

Después de un instante, alzando a mirar a mi madre, que sin poderlo evitar lloraba con ella, le dijo:

Post momento, levante la rigardon al mia patrino, kiu sen povi ĝin eviti ploris kun ŝi, disis al ŝi:

—Todos lo saben, ¿no es verdad?, todos han querido que usted me lo diga.

—Ĉiuj scias ĝin ĉu en vere?, ĉiuj volis ke vi diru ĝin al mi.

—Sí; todos lo saben, menos Emma.

—Jes; ĉiuj scias ĝin, krom Emma.

—Solamente ella... ¡Dios mío! ¡Dios mío! —añadió ocultando la cabeza en los brazos que apoyaba sobre las rodillas de mi madre; y permaneció así unos momentos.

—Nur ŝi… Mia Dio! Mia Dio! — aldonis ŝi kaŝanta la kapon en la brakoj kiujn ŝi apogis sur la genuoj de mia patrino, kaj ŝi restis tiel dum iuj momentoj****.

Levantando luego pálido el rostro y rociado por una lluvia de lágrimas:

Levante poste pala la vizaĝon kaj verŝigita de pluvo de larmoj:

—Bueno —dijo—: ya usted cumplió; todo lo sé ya.

—Bone —ŝi diris—:vi jam plenumis; ĉion mi scias jam.

—Pero María —le interrumpió dulcemente mi madre— ¿es, pues, tanta desgracia que Carlos quiera ser tu esposo? ¿No es...?

—Sed Maria —interrompis al ŝi dolĉe mia patrino— ĉu estas, do, tiom da malĝojo ke Carlos volu esti via edzo? Ĉu ne estas…?

—Yo le ruego... yo no quiero; yo no necesito saber más. ¿Conque han dejado que usted me lo proponga?... ¡Todos, todos lo han consentido! Pues yo digo —agregó con voz enérgica a pesar de sus sollozos— digo que antes que consentir en eso me moriré. ¡Ah! ¿ese señor no sabe que yo tengo la misma enfermedad que mató a mi madre, siendo todavía ella muy joven?... ¡Ay! ¿Qué haré yo ahora sin ella?

—Mi petegas al vi… mi ne volas; mi ne bezonas scii pli. Ke oni lasis ke vi proponu ĝin al mi?… Ĉiuj, ĉiuj kunsentis ĝin! Ja mi diras —ŝi aldonis kun energia viĉo malgraŭ la ploretoj— mi diras ke antaŭ lo kunsenti tionn mi mortos. Ha! Ĉu tiu sinjoro ne scias ke mi havas la saman malsanon kiu mortigis mian patrinon, estante ŝi tre juna?… Aj! Kion mi faros nun sen ŝi?

—¿Y no estoy yo aquí? ¿No te quiero con toda mi alma?...

—kaj ĉu ne estas mi ĉi tie? Ĉu ne amas min tutanime?

Mi madre era menos fuerte que lo que ella pensaba.

Mia patrino estis malpli forta lo ŝi pensis.

Por mis mejillas rodaron lágrimas que sentía gotear ardientes sobre mis manos, apoyadas en uno de los botones de la puerta que me ocultaba.

—Por*** miaj vangoj rulis larmoj kiujn mi sentis guti ardaj sur miaj manoj, apogataj een unu el la butonoj*** de la pordo kiu okultis min.

María respondió a mi madre:

Maria respondis al mia patrino:

—Pero entonces ¿por qué me propone usted esto?

—Sed tiam kial vi proponas al mi tion ĉi?

—Porque era necesario que ese «no» saliera de tus labios, aunque me supusiera yo que lo darías.

—Ĉar estis necese ke tiu «no» eliru el viaj lipoj, kavankan mi supozus ke vi ĝin dirus.

—Y solamente usted se supuso que lo daría yo, ¿no es así?

—Kaj nur vi supozis ke mi dirus ĝin, ĉu ne estas tiel?

—Tal vez algún otro lo supuso también. ¡Si supieras cuánto dolor, cuántos desvelos le ha causado este asunto al que tú juzgas más culpable!...

—Eble iu alia supozis ĝin ankaŭ. Se vi scius kiom da doloro, kiom da sendormoj kaŭzis tiu ĉi afero al tiu kiun vi juĝas kulpa!

—¿A papá? —dijo menos pálida ya.

—Paĉjon? —diris ŝi jam malpli pala.

—No; a Efraín.

—Ne; Efreinon.

María exhaló un débil grito, y dejando caer la cabeza sobre el regazo de mi madre, se quedó inmóvil.

Maria elspiris malfortan krion, kaj lasinte fali la kapon sur la sino de mia patrino, restis senmova.

Esta abría los labios para llamarme, cuando María volvió a enderezarse lentamente; púsose en pie y dijo casi sonriente, volviendo a asegurarse los cabellos con las manos temblorosas.

Tiu ĉi malfermis al lipojn por voki min, kiam Maria rerektiĝis malrapide; ŝi stariĝis kaj diris preskaŭ ridete, denove asegurando**** la hararon kun la tremantaj manoj.

—He hecho mal en llorar así, ¿no es cierto? Yo creí...

—Mi faris malbone ploranta tiel, ĉu ne certe? Mi kredis…

—Cálmate y enjuga esas lágrimas: yo quiero volver a verte tan contenta como estabas. Debes estimar la caballerosidad de su conducta...

—Trankviliĝu kaj sekigu viajn larmojn: mi volas vidi vin denove kontenta kiel vi estis. Vi devas estimi la gdentilecon de lia konduto…

—Sí, señora. Que no sepa él que he llorado ¿no? —decía enjugándose con el pañuelo de mi madre. —Jes, sinjorino. Ke li ne sciu ke mi ploris, ĉu ne? — ŝi diris sekigante sin per la naztuko de mia patrino.

—¿No ha hecho bien Efraín en consentir que te lo dijera todo?

—Ĉu ne faris bone kunsentanta ke mi dirus al vi ĉion?

—Tal vez... cómo no.

—Eble… kiel ne.

—Pero lo dices de un modo... Tu papá le puso por condición, aunque no era necesario, que te dejara decidir libremente en este caso.

Sed vi diras tion en maniero… Via patro postulis al li la kondiĉon, kvankam ne estis necese, ke li** lasu decidi libere en tiu ĉi kazo.

—¿Condición? ¿Condición para qué?

—Kondiĉon? Kondiĉon por kio?

—Le exigió que no te dijese nunca que sabíamos y consentíamos lo que entre vosotros pasa.

—Li postulis ke ni neniam diru al vi ke ni sciis kaj kunsentis*** pri kio inter vi okazas.

Las mejillas de María se tiñeron, al oír esto, del más suave encarnado. Sus ojos estaban clavados en el suelo.

—La vangoj de Maria tikturiĝis, aŭdinte tion ĉi, de la plej milda rozkoloro. Ŝij okuloj estis alnajlitaj al la planko.

—¿Por qué le exigía eso? —dijo al fin con voz que apenas alcanzaba a oír yo—. ¿Acaso tengo yo la culpa?... ¿Hago mal, pues?...

—Kial li postulis tion? —diris ŝi fine kun voĉo kiu apenaŭ sukcesis aŭdi mi—. Ĉu havas mi la kulpon?… Ĉu mi agas malbone, do?…

—No, hija; pero tu papá creyó que tu enfermedad necesitaba precauciones...

—Ne, filino, sed va patro pensis ke via malsano bezonis antaŭzorgojn…

—¿Precauciones?... ¿No estoy yo buena ya? ¿No creen que no volveré a sufrir nada? ¿Cómo puede Efraín ser causa de mi mal?

—Antaŭzorgojn?… Ĉu ne estas mi sana jam? Ĉu vi ne kredas ke mi denove ne superos plu? Kiel povas Efrain’esti kaŭzo de mia malsano?

—Sería imposible... queriéndote tanto, y quizá más que tú a él.

—Estus neeble… li amanta vin tiom, eble pli lo vi lin.

María movió la cabeza de un lado a otro, como respondiéndose a sí misma, y sacudiéndola en seguida con la ligereza con que solía hacerlo de niña para alejar un recuerdo miedoso, preguntó:

Maria movis la kapon flank-al-flanke, kvazaŭ resppondanta al si mem, kaj skuinte ĝin tuj poste kun leĝereco kiun kutime faras infanino por malproksimigi timiga rememoro, ŝi demandis:

—¿Qué debo hacer? Yo hago ya todo cuanto quieran.

—Kion mi devas fari? Mi faras jam kion ajn vi volu.*****

—Carlos tendría hoy ocasión de hablarte de sus pretensiones.

—Carlos havos hodiaŭ okazon paroli al vi pri siaj pretendoj.

—¿A mí?

—Ĉu al mi?

—Sí; oye: le dirás, conservando por supuesto toda la serenidad que te sea posible, que no puedes aceptar su oferta, aunque mucho te honra, porque eres muy niña, dejándole conocer que te causa verdadera pena dar esa negativa...

—Jes, aŭdu: vi diros al li, konservanta kompreneble la tutan serenecon al vi ebla, ke vi nepovas akcepti sian oferton, kvankam ĝi multe honorigas vin, ĉar vi estas tre juna, lasinte al li oni ke kaŭzas al vi vera malĝojo doni tiun neoadon…

—Pero eso será cuando estemos reunidos todos.

—Sed tio estos kiam ni estos ĉiuj kune.

—Sí —le respondió mi madre, complacida del candor que revelaban su voz y sus miradas—. Creo que sí merezco seas muy condescendiente para conmigo.

—Jes —rspondis al ŝi mia patrino, komprezigita*** de la ĉarmeco kiun revelkis ŝia voĉo kaj ŝiaj rigardoj—. Mi kredas ke mi meritas ke vi estu tre condescendiente**** kal mi.

A lo cual nada repuso. Acercando con el brazo derecho la cabeza de mi madre a la suya, permaneció así unos instantes mostrando en la expresión de su rostro la más acendrada ternura. Cruzó apresuradamente el aposento y desapareció tras las cortinas de la puerta que conducía a su habitación.

Al kio ŝi nenion respondis. Alproksimiĝante per la dekstra brako la kapon de mia patrino al sia, ŝi restis tiel kelkajn momemtojn ŝia vizaĝo en la plej acendrada **** tenero. Ŝi trairis haste la ĉambron kaj malaperis malantaŭ la kurtenoj de la pordo kiu kondukis al sia ĉambro.