Maria/Ĉapitro XXVI

El Vikifontaro
Jump to navigation Jump to search
Ĉapitro XXV Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXVI
Ĉapitro XXVII
Tradukata ekde 2005.


XXVI

Impuesta mi madre de nuestro proyecto de caza, hizo que se nos sirviera temprano el almuerzo a Carlos, a Braulio y a mí.

Mia patrino, eksciinte pri nia ĉasprojekto, servigis frue la tagmanĝon al Carlos, al Braulio kaj al mi.

No sin dificultad logré que el montañés se resolviera a sentarse a la mesa, de la cual ocupó la extremidad opuesta a la en que estábamos Carlos y yo.

Ne sen malfacilaĵoj mi sukcesis ke la montarano decidu sidiĝi ĉe la tablo, en kiu li okupis la kontraŭan ekstremon al tiu, kie estis Carlos kaj mi.

Como era natural, hablamos de la partida que teníamos entre manos. Carlos decía:

Kiel estis nature, ni parolis pri la ĉasado kiun ni estis komenconta. Carlos diris:

—Braulio responde de que la carga de mi escopeta está perfectamente graduada; pero continúa ranchado en que no es tan buena como la tuya, a pesar de que son de una misma fábrica, y de haber disparado él mismo con la mía sobre una cidra, logrando introducirle cuatro postas. ¿No es así, mi amigo? —terminó dirigiéndose al montañés.

—Braulio respondecas pri tio ke la ŝarĝo de mia ĉaspafilo estu pefekte gradigita; sed li daŭre obstinas en tio ke ĝi ne estas tiel bona kiel via, malgraŭ tio ke ili estas de la sama fabrikejo, kaj ke li mem pafis per la mia sur cedrat-arbo, sukcese enmetinte en ĝi kvar kuglojn. Ĉu ne estas tiel, mia amiko? —finis li direktanta sin al la montarano.

—Yo respondo —contestó éste— de que el patrón matará a setenta pasos un pellar con esa escopeta.

—Mi respondecas —respondis tiu ĉi— pri tio ke mia mastro mortigos je sesdek paŝoj vanelon per sia ĉaspafilo.

—Pues veremos si yo mato un venado. ¿Cómo dispones la cacería? —agregó dirigiéndose a mí.

—Ni vidis do se mi mortigas cervon. Kiel vi aranĝas la ĉasadon? —aldonis li direktanta sin al mi.

—Eso es sabido; como se dispone siempre que se quiere hacer terminar la faena cerca de la casa:

—Tio estas sciata; kiel oni disponas ĉiam ke oni volas fini la faena*??* proksime de la domo:

Braulio sube hasta el pie del derrumbo con sus perros de levante: Juan Angel queda apostado dentro de la quebrada de la Honda con dos de los cuatro perros que he mandado traer de Santa Elena; tu paje con los otros dos esperará en la orilla del río para evitar que se nos escape el venado a la Novillera; tú y yo estaremos listos para acudir al punto que convenga.

Braulio supreniras ĝis la piedo de la derrumbo**** kun la hundoj de levante***: Juan Anĝelo restas postenanta ene de la rivereto Honda kun du el la kvar hundoj kiujn li ordonis alporti de Sankta Elena; via servisto kun la aliaj du hundoj atendos en la bordo de la rivero por eviti ke la cervo eskapu al Novillera; vi kaj mi estos pretaj ekiri al la punkto kiu konvenos.

El plan pareció bueno a Braulio, quien después de ensillarnos los caballos ayudado por Juan Angel, se puso en marcha con éste para desempeñar la parte que le tocaba en la batida. La plano ŝajnis bona al Braulio, kiu post enseligi al ni la ĉevalojn helpata de Johano Anĝelo, ekiris kun tiu ĉi por disvolvigi la parton kiu al ili korespondis en la batida******.

El caballo retinto que yo montaba, golpeaba el empedrado cuando íbamos a salir ya, impaciente por lucir sus habilidades; arqueado el cuello fino y lustroso como el raso negro, sacudía sus crespas crines estornudando. Carlos iba caballero en un quiteño castaño coral que el general Flores había enviado de regalo en esos meses a mi padre.

La retinta*** ĉevalo kiun i surrajdis, frapis al ŝtonvojon kiam ni estis jam elirontaj, senpacianca briligi siajn lertecojn; arkigita ĝia fajna kaj brila kolo kiel nigra razo****, ĝi skuis siajn krispajn kolharojn ternante. Carlos surrajdis kitanon*** koral-brunan kiun generalo Flores sendis kiel donaco en tiuj monatoj al mia patro.

Recomendada al señor de M... la mayor atención, por si el venado venía al huerto como nos lo prometíamos, salimos del patio para emprender el ascenso de la falda, cuyo plano inclinado terminaba a treinta cuadras hacia el oriente, al pie de las montañas.

Rekomendita de sinjoro de M… la plej grandan atenton, por si**** la cervo venis al nia fruktoĝarfdeno kiel ni promesis al ni, eliris ni de la korto por eksupreiniri la deklivon, kies klinita plano**** finis tridek cuadras**** orienten, ĉ la piedo de la montoj.

Al pasar dando vuelta a la casa por frente a los balcones del departamento de Emma, María estaba apoyada en el barandaje de uno de ellos: parecía hallarse en uno de aquellos momentos de completa distracción a que con frecuencia se abandonaba. Eloísa, que se hallaba a su lado, jugaba con los bucles destrenzados y espesos de la cabellera de su prima.

—Kiam ni pasis ĉirkaŭirantaj la domon antaŭ la balkonoj de la apartamento de Emma, Maria esrtis apogata en la apoglatoj de unu el ili: ŝi ŝajnis esti en unu el tiuj momentoj de kompleta distriĝo al kiuj sixi ofte sin forlasis. Eloisa, kiu estis apud ŝi, ludis kun la deplektigitaj kaj densaj bukloj de la hararo de la kuzino.****

El ruido de nuestros caballos y los ladridos de los perros sacaron a María de su enajenamiento, a tiempo que yo la saludaba ?por señas y que Carlos me imitaba. Noté que ella permanecía en la misma posición y sitio hasta que nos internamos en la cañada de la Honda.

La bruo de niaj ĉevaloj kaj la bojado de la hundoj eligis Marian de sia enfermiĝo*****, samtempe kiam mi salutis per signaloj kaj kiujn Carlos imitis al mi. Mi notis ke ŝi restis en la sama pozicio kaj loko ĝias kiam ni interniĝis en la canada** de Honda***.

Mayo nos acompañó hasta el primer torrente que vadeamos; allí deteniéndose como a reflexionar, regresó a galope corto hacia la casa.

Mayo akompanis nin ĝis la unua kurento** kiun ni vadis, tie ĝi haltis kavzaŭ pripensanta, ĝi revenis per mallonga trotado al la domo*****.

—Oye —le dije a Carlos, luego que se pasó una media hora, durante la cual le referí sin descansar los más importantes episodios de las cacerías de venados que los montañeses y yo habíamos hecho—; oye: los gritos de Braulio y ese ladrido de los perros prueban que han levantado.

—Aŭdu —mi diris al Carlos, post duonhoro, dum kiu mi senlace rakontis al li la plej gravajn epizodojn pri ĉasado kiuj la montaranoj kaj mi faris—; aŭdu: la krioj de Braulio kaj la bojado de la hubdoj pruvas ke ili trafis****.

Las montañas los repetían; y si se acallaban por ratos, empezaban de nuevo con mayor fuerza y a menor distancia.

La montoj ripetis ilin; kaj silentis momente, ili rekomenciĝis pli forte kaj malpli distance. Poco después descendió Braulio por la orilla limpia del bosque de la cañada. No bien estuvo al lado de Juan Angel, soltó los dos perros que éste llevaba de cabestro y los detuvo por unos momentos asiéndolos del pestorejo, hasta que se persuadió que la presa estaba cerca del paso en que nos hallábamos: animólos con repetidos gritos, y desaparecieron veloces.

Iom poste*** Braulio malsupreniris laŭ la pura bordo de la canada****. Tuj kiam li estis apud Johano Anĝelo, li liberigis** la du hundojn kiujn tiu ĉi portis de cabestro**** kaj haltigids ilin dummomente prenanta ilin de la partorejo****: li animis ilin per reaj krioj, kaj ili malaperis rapidaj.

Carlos, Juan Angel y yo nos desplegamos en la falda. A poco vimos que empezaba a atravesarla, seguido de cerca por uno de los perros de José, el venado, que bajó por la cañada menos de lo que nos habíamos supuesto.

Carlos, Johano Anĝelo kaj mi disiris en la deklivo. Malmulte poste*** ni vidis ke komencis trairi ĝin, sekvata deproksime de unu el la hundoj de Jozefo, la cervo, malsupreniranta laŭ la canada**** malpli** lo ni supozis.

A Juan Angel le blanqueaban los ojos y al reír dejaba ver hasta las muelas de su fina dentadura. Sin embargo, de haberle ordenado que permaneciera en la cañada, por si el venado volvía a ella, atravesó con Braulio, y casi a par de nuestros caballos, los pajonales y ramblas que nos separaban del río. Al caer a la vega de éste el venado, los perros perdieron el rastro, y él subió en vez de bajar.

Al Johano Anĝelo blankiĝis la okuloj kaj la rido lasis vidi ĝis la mueloj de sia fajna dentaro.

Tamen, de ordoni al li ke restu en la canada*****, por se la cervo revenus al ĝi, li trairis kun Braulio, kaj preskaŭ samrapide kiel la ĉevaloj, la pajonales kaj ramblas**** kiuj apartigis nin de la rivero.******

Carlos y yo echamos pie a tierra para poder ayudar a Braulio en el fondo de la vega.

Carlos kaj mi elĉevaliĝis por povi helpi Braulion en la fundo de la vega***.

Perdida más de una hora en idas y venidas, oímos al fin los ladridos de un perro, los cuales nos dieron esperanza de que se hubiera hallado de nuevo la pista. Pero Carlos juraba al salir de un bejucal en que se había metido sin saber cómo ni cuándo, que el bruto de su negro había dejado ir la pieza río abajo.

Perdinte pli lo unu horo en iroj kaj revenoj, ni aŭdis fine la bojadon de hundo, kiuj donis al ni esperon ke oni retrovis la spuron. Sed Carlos ĵuris elirinte el bambuaro kie li enmetiĝis sen scii kiel kaj kiam, ke la stulta nigro sia lasis iri la ĉasaĵon rivermalsupren.

Braulio, a quien habíamos perdido de vista hacía rato, gritó con voz tal que a pesar de la distancia pudimos oírla:

Braulio, kiun ni ne vidis de iom da tempo, kriis kun voĉo tia ke malgraŭ la distanco ni povis aŭdi ĝin:

—¡Allá va, allá va! Dejen uno con escopeta allííí; sálganse a lo liiimpio, porque el venado se vuelve a la Hooonda.

—Tie ĝi iras, tie ĝi iras! Lasu unu kun ĉaspafilo tiiiie; vi eliru al la senherbaaaaĵo, ĉar la cervo reiras al Hoooonda.

Quedó el paje de Carlos en su puesto, y éste y yo fuimos a tomar nuestros caballos.

Restis al paĝio de Carlos en sia deĵorejo, kaj tiu ĉi kaj mi iris preni niajn ĉevalojn*****.

La pieza salía a ese tiempo de la vega, a gran distancia de los perros, y descendía hacia la casa.

La ĉasotaĵo eliris en tiu momento de la vega****, je granda distanco de la hundoj, kaj malsupreiniris al la domo.

—Apéate —grité a Carlos— espéralo sobre el cerco.

—Deĉevaliĝu —mi kriis al Carlos— atendu ĝin apud la barilo.***

Hízolo así, y cuando el venado se esforzaba, fatigado ya, por brincar el vallado del huerto, disparó sobre él: el venado siguió; Carlos se quedó atónito.

Li faris tion tiel, kaj kiam la cervo penadis, laca jam, salti la barilon de la fruktoĝardeno, li pafis sur lin: la cervo daŭris; Carlos restis atonito***.

Braulio llegó en ese momento, y yo salté del caballo, botándole las bridas a Juan Angel.

Braulio alvenis en tiu momento, kaj mi saltis de la ĉevalo, ĵetante la bridojn al Johano Anĝelo.

De la casa veían todo lo que estaba pasando. Don Jerónimo salvó, escopeta en mano, la baranda del corredor, y al ir a disparar sobre el animal, se enredó los pies dichosamente en las plantas de una era, lo cual iba haciéndolo caer a tiempo que mi padre le decía:

De la domo oni vidis ĉion kio okazis. Don Jeronimo transsaltis, ĉaspafilo en mano***, la apoglato de la koridoro,

—¡Cuidado, cuidado! Mire usted que por ahí vienen todos.

—Estu singarda! Estu singarda! Vidu vi ke ĉirkaŭ tie*** venas ĉiuj.

Braulio siguió de cerca al venadito, evitando así que los perros lo despedazasen.

Braulio sekvis deproksime la cerrveton, evitanta tiel ke la hungoj dispecigu ĝin.

El animal entró al corredor desatentado y tembloroso, y se acostó casi ahogado debajo de uno de los sofás, de donde lo sacaba Braulio cuando Carlos y yo llegábamos ya a buen paso. La partida había sido divertida para mí; pero él procuraba en balde ocultar la impaciencia que le había causado errar tan bello tiro.

La besto eniris en la koridoro neatenta kaj trema, kaj kuŝiĝis preskaŭ senspira sub unu el la sofoj, de kie eltiris ĝin Braulio kiam Carlos kaj mi alvenis rapidpaŝe. La ĉasado estis amuziga al mi; sed li klopodis vane okulti la senpaciencon kiu kaŭzis al li erari tiun belan pafon.

Emma y María se aproximaron tímidamente a tocar el venadito, suplicando que no lo matásemos: él parecía entender que lo defendían, pues las miró con ojos húmedos y asombrados, bramando quedo, como acaso lo solía hacer para llamar a su madre. Quedó absuelto, y Braulio se encargó de atramojarlo y ponerlo en sitio conveniente.

Emma kaj Maria alproksimiĝis time tuŝi la cerveton, petegante ke ni ne mortigu ĝin: ĝi ŝajnis kompreni ke oni defendis ĝin, ĉar ĝi rigardis ilin kun malsekaj kaj miraj okuloj, muĝante mallaŭte, kiel eble ĝi kutime faris por voki sian patrinon. Ĝi restis senkulpa****, kaj Braulio nepre volis montri ĝin kaj meti ĝin en konvena loko.

Pasado todo, Mayo se acercó al prisionero, lo olió a la distancia que la prudencia exigía, y volviendo a tenderse en el salón, apoyó la cabeza sobre las manos con la mayor tranquilidad, sin que bastase tan exótica conducta a privarle de un cariño mío.

Ĉio pasinte, Majo alproksimiĝis al la malliberulo, ĝi flaris ĝin je la distanco kiu l aprudento postulis, kaj tendiendos ede nuevo** en la salono, apogis la kapon sur la manoj kun la plej granda trankvilo, sen ke esu sufiĉa tiu ekzotika konduto por senigi ĝin de mia korinklino.

Poco después, al despedirse Braulio de mí para volver a la montaña, me dijo:

Nelonge poste, kiam Braulio ĝisis min por reiri al la monto, li diris al mi:

—Su amigo está furioso, y yo lo he puesto así para vengarme de la chacota que hizo de mis perros esta mañana.

—Via amiko estas furioza, kaj mi igis lin tia por privenĝi la chacota** kiun li faris de miaj hundoj tiun ĉin matenon.

Yo le pedí me explicase lo que decía.

Mi petis al; li ke li klarigu kion li diris.

—Me supuse —continuó Braulio— que usted le cedería el mejor tiro, y por eso dejé la escopeta de don Carlos sin municiones cuando me la dio a cargar.

—Mi supozis —daŭrigis Braulio— ke vi cedus*** al li la plej bonan pafon, kaj pro tio mi lasis la ĉaspafilon de don Carlos senmunicia*** kiam li donis ĝin al mi por ke mi ŝarĝu ĝin.

—Has hecho muy mal —le observé.

—Vi faris tre malbone —mi observis al li.

—No lo volveré a hacer, y menos con él, porque se me pone que no cazará más con nosotros... ¡Ah! La señorita María me ha dado mil recados para Tránsito: le agradezco tanto que esté gustosa de ser nuestra madrina... y no sé qué hacer para que lo sepa: usted debe decírselo.

—Mi ne faros tion denove, kaj malpli kun li, ĉar mi supozas ke li ne plu ĉasos kun ni… Ha! La fraŭlino Maria donis al mi mil depeŝojn por Transito: mi dankas al ŝi tiom ke ŝi volonte akceptis esti nia madrina*****… kaj mi ne scias kon fari por ke ŝi sciu ĝin: vi devas diri ĝin al ŝi.

—Lo haré así; pierde cuidado.

—Mi faros ĝin tiel; estu senzorga.

—Adiós —dijo tendiéndome francamente la mano, sin dejar por eso de tocarse el ala del sombrero con la otra—; hasta el domingo.

—Adiaŭ —diris li etendanta al mi sincere la manon, sen lasi pro tio tuŝi la alon*** de la ĉapelo kun la alia—; ĝis dimanĉo.

Salió del patio llamando sus perros con el silbido agudo que producía en tales casos, oprimiendo con el índice y el pulgar el labio inferior.

Li eliris de la korto vokanta siajn hundojn per akuta** fajfo kiun li produktis ewn tiuj kazoj, premanta per la montrofingo kaj la polekso la suban lipon.****