Maria/Ĉapitro XXVIII

El Vikifontaro
Iri al: navigado, serĉi
Ĉapitro XXVII Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXVIII
Ĉapitro XXIX
Tradukata ekde 2005.


XXVIII


Aquella tarde, antes de que se levantasen las señoras a preparar el café, como lo hacían siempre que había extraños en casa, traje a conversación las pescas de los niños y referí la causa por la cual les había ofrecido presenciar aquel día la colocación de los anzuelos en la quebrada. Se aceptó mi pro­puesta de elegir tal sitio para paseo. Solamente María me miró como diciéndome: "¿conque no hay remedio?".

Tiun posttagmezon, antaŭ ol la virinoj leviĝu por prepari la kafon, kiel ili faradis ĉiufoje kiam estis fremduloj en la hejmo, mi portis al konversado la fiŝ-kaptadojn de la infanoj kaj priskribis la motivon pro kiu mi estis proponinta al ili ĉeesti tiutage la lokadon de la hokoj en la rojon. Oni akceptis mian proponon elekti tiun lokon por la promenado. Nur Maria rigardis mi kvazaŭ dirante: “Nu, ĉu ne estas alia rimedo?”

Atravesábamos ya el huerto. Fue necesario esperar a María y también a mi hermana, quien había ido a averiguar la causa de su demora. Daba yo el brazo a mi madre. Emma rehusó cortésmente apoyarse en el de Carlos, so pretexto de llevar de la mano a uno de los niños: María lo aceptó casi temblando, y al poner la mano en él, se detuvo a esperarme; apenas fue po­sible significarle que era necesario no vacilar.

Ni jam estis trairantaj la ĝardenon. Necesis atendi Maria-n kaj ankaŭ mian fratinon, kiu estis irinta enketi pri la kaŭzo de ŝia prokrasto. Mia patrino sin estis apoganta sur mian brakon. Emma ĝentile rifuzis apogi sin sur tiun de Karlo, sub la preteksto porti je la mano unu el la infanoj: Maria akceptis ĝin preskaŭ tremante, kaj metante sian manon sur ĝin, ŝi haltis por atendi min; apenaŭ eblis indiki al ŝi ke estas necesa ne heziti.

Habíamos llegado al punto de la ribera donde en la hoya de la vega, alfombrada de fina grama, sobresalen de trecho en trecho piedras negras manchadas de musgos blancos.

Ni estis alvenintaj al la punkto de la riverbordo kie sur la depresio de la valo, tapiŝita per fajna herbo, elstaras interspacige nigraj ŝtonoj makulitaj de blankaj muskoj.

La voz de Carlos tomaba un tono confidencial: hasta entonces había estado sin duda cobrando ánimo y empezaba a dar un rodeo para tomar buen viento. María intentó detenerse otra vez: en sus miradas a mi madre y a mí había casi una súplica; y no me quedó otro recurso que procurar no encon­trarlas. Vio en mi semblante algo que le mostró el tormento a que estaba yo sujeto, pues en su rostro ya pálido noté un ceño de resolución extraño en ella. Por el continente de Carlos me persuadí de que era llegado el mo­mento en que deseaba yo escuchar. Ella empezaba a responderle, y como su voz, aunque trémula, era más clara de lo que él parecía desear, llegaron a mis oídos estas frases interrumpidas:

La voĉo de Karlo iom post iom prenis konfidencan tonon: ĝis tiam li estis sendube retrovanta sian kuraĝon kaj provadis ĉirkaŭparoli por akiri puŝan venton. Maria pliafoje provis halti: en ŝiaj rigardoj al mia patino kaj al mi videblis preskaŭ petego; kaj ne restis al mi alia rimedo ol klopodi ne renkonti ilin: ŝi vidis en mia mieno ion kio montris al ŝi la turmenton regantan min, ĉar sur ŝia vizaĝo jam pala mi rimarkis rezolutecan aspekton fremdan al ŝi. Pro la teniĝo de Karlo mi konvinkiĝis ke estis alveninta la momento en kiu mi deziradis aŭskulti. Ŝi ekrespondadis, kaj ĉar ŝia voĉo, kvankam trema, estis pli klara ol li ŝajnis deziri, atingis miajn orelojn tiuj ĉi frazoj interrompitaj:

—Habría sido mejor que usted hablase solamente con ellos... Sé estimar el honor que usted... Esta negativa...

Estintus pli konvena ke via moŝto parolu nur kun ili... Mi scias estimi la honoron kiun via moŝto... Ĉi tiu malakcepto...

Carlos estaba desconcertado: María se había soltado de su brazo, y aca­bando de hablar jugaba con los cabellos de Juan, quien asiéndola de la falda le mostraba un racimo de adorotes1 colgante del árbol inmediato.

Karlo estis perturbita: Maria delasintis lian brakon, kaj finparolante ludadis per la hararo de Johano, kiu tenante ŝin ĉe la jupo montradis al ŝi grapolon de adorotes2 pendantan de la proksima arbo.

Dudo que la escena que acabo de describir con la exactitud que me es posible, fuera estimada en lo que valía por don Jerónimo, el cual con las manos dentro de las faltriqueras de su chupa azul, se acercaba en aquel mo­mento con mi padre; para éste todo pasó como si lo hubiese oído.

Mi dubas ke la sceno kiun mi ĵus priskribis kiel eble plej ekzakte estu taksata kiom ĝi valoris fare de don Jeronimo, kiu kun la manoj en la poŝoj de sia blua bluzo, proksimiĝadis tiumomente kun mia patro; por ĉi lasta ĉio okazis kvazaŭ li estus aŭdinta tion.

María se agregó mañosamente a nuestro grupo con pretexto de ayudarle a Juan a coger unas moras que él no alcanzaba. Como yo había tomado ya las frutas para dárselas al niño, ella me dijo al recibírmelas:

Maria ruze aliĝis al nia grupo kun la preteksto helpi Johanon deŝiri kelkajn morusojn ekster lia atingo. Ĉar mi estis jam preninta la fruktojn por ilin doni al la infano, ricevante ilin ŝi diris al mi:

—¿Qué hago para no volver con ese señor?

̶Kion mi povas fari por ne reveni kun tiu sinjoro?

—Es inevitable —le respondí.

―Tio neeviteblas ―mi respondis.

Y me acerqué a Carlos convidándolo a bajar un poco más por la vega para que viésemos un bello remanso, y le instaba con la mayor naturalidad que me era posible fingir, que viniésemos a bañarnos en él la mañana si­guiente. Era pintoresco el sitio; pero, decididamente, Carlos veía en éste, menos que en cualesquiera otros, la hermosura de los árboles y los bejucos florecidos que se bañaban en las espumas, como guirnaldas desatadas por el viento.

Kaj mi alproksimiĝis al Karlo invitante lin malsupreniri iom pli laŭ la deklivo por vidi belan fludormejon, kaj mi insistadis al li kun la plej granda natureco kiun eblis al mi ŝajnigi, por ke ni venu baniĝi la postan matenon. La loko estis pentrinda; sed, absolute sendube, Karlo vidadis en ĝi, malpli ol en iuj ajn aliajn, la belecon de la arboj kaj la florantajn lianojn kiuj baniĝadis en la ŝaŭmoj, kiaj girlandoj malligataj de la vento.

El sol al acabar de ocultarse teñía las colinas, los bosques y las corrien­tes con resplandores color de topacio; con la luz apacible y misteriosa que llaman los campesinos "el sol de los venados", sin duda porque a tal hora salen esos habitantes de las espesuras a buscar pastos en los pajonales de las altas cuchillas o al pie de los magueyes que crecen entre las grietas de los peñascos.

La finkaŝiĝanta suno makuladis la montetojn, la arbarojn kaj la fluojn per topazo-koloraj splendoj; per la lumo milda kaj mistera kiun la kamparanoj nomas “la suno de la cervoj”, sendube ĉar je tiu horo tiuj loĝantoj eliras el la veprejoj serĉe de nutraĵo en la esparto-kampoj de la altaj monto-krestoj aŭ piede de la agavoj kreskantaj inter la rok-fendoj.

Al unirnos Carlos y yo al grupo que formaban los demás, ya iban a tomar el camino de la casa, y mi padre con una oportunidad perfectamente expli­cable, dijo a don Jerónimo:

Kiam Karlo kaj mi aliĝis al la grupo konsistigita de la ceteraj, tiuj estis prenontaj la vojon al la domo, kaj mia patro, kun oportuneco perfekte klarigebla, diris al don Jeronomo:

—Nosotros no debemos pasar desde ahora por valetudinarios; regrese­mos acompañados.

―Ek de nun ni ne ŝajnigu nin malsanemulojn; revenu ni kune.

Dicho esto, tomó la mano de María para ponerla en su brazo, dejando al señor de M*** llevar a mi madre y a Emma.

Dirinte tion ĉi, li prenis la manon de Maria por ĝin meti sur sian brakon, lasante sinjoron M*** akompani mian patrinon kaj Emma-n.

—Han estado más galantes que nosotros —dije a Carlos, señalándole a mi padre y al suyo.

―Ili kondutis pli galante ol ni ―mi diris al Karlo, indikante al li mian patron kaj la lian.

Y los seguimos, llevando yo en los brazos a Juan, quien abriendo los suyos se me había presentado diciéndome:

Kaj ni sekvis ilin, dum mi portadis surbrake Johanon, kiu malfermante la siajn sin estis prezentinta al mi dirante:

—Que me alces, porque hay espinas y estoy cansado.

―Bonvolu levi min, ĉar ĉi tie estas dornoj kaj krome mi estas laca.

Refirióme después María que mi padre le había preguntado, cuando em­pezaban a vencer la cuestecilla de la vega, qué le había dicho Carlos; y como insistiese afablemente en que le contara, porque ella guardaba silencio, se resolvió al fin, animada así, a decirle lo que le había respondido a Carlos.

Poste Maria raportis al mi ke mia patro, eksuprenirante la mildajn deklivojn de la valo, demandis al ŝi kion Karlo estis dirinta al ŝi; kaj ĉar li, antaŭ ŝia silentado, ĝentile insistis ke ŝi rakontu al li, tiele kuraĝigita ŝi fine decidis rakonti kion ŝi estis respondinta al Karlo.

—¿Es decir —le preguntó mi padre casi riendo, oída la trabajosa rela­ción que ella acababa de hacerle—, es decir que no quieres casarte nunca?

―Tio signifas ―demandis al ŝi mia patro preskaŭ ridante, aŭskultinte la penigan rakonton kiun ŝi ĵus estis farinta al li―, tio signifas ke vi neniam emos edziniĝi?

Respondióle meneando la cabeza en señal negativa, sin atreverse a verlo.

Ŝi respondis al li movante la kapon en nea signo, sen kuraĝo rigardi lin.

—Hija, ¿si tendrás ya visto algún novio? —continuó mi padre; ¿no dices que no?

―Mia kara, vi certe konis iun amaton. ―daŭrigis mia patro; vi ne neas, ĉu?

—Sí digo —contestóle María muy asustada.

―Mi jesas ―respondis al li Maria timo-plene

—¿Será mejor que ese buen mozo que has desdeñado? —Y al decirle esto, mi padre le pasó la mano derecha por la frente para conseguir que lo mirase—. ¿Crees que eres muy linda?

―Ĉu li ne estas pli bela ol tiu knabo kiun vi rifuzis? ― kaj tion dirante al ŝi, mia patro pasigis sian dekstran manon tra ŝian frunton celante ke ŝi rigardu lin―. Ĉu vi taksas vin tre bela?

—¿Yo? no, señor.

―Ĉu mi? Ne, sinjoro.

―Sí; y te lo habrá dicho alguno muchas veces. Cuéntame cómo es ese afortunado.

―Jes; kaj sendube kelkiu tion diris al vi multajn fojojn. Diru al mi kia estas tiu bonsortulo.

María temblaba sin atreverse a responder una palabra más, cuando mi padre continuó, diciéndole:

Maria tremadis ne kuraĝante respondi unu plian vorton, kiam mia patro daŭrigis, dirante al ŝi:

—El te acabará de merecer; tú querrás que sea un hombre de prove­cho... Vamos, confiésamelo; ¿no te ha dicho que me lo ha contado todo?

―Li fine indigos vin je si; vi certe volas ke li estu utila homo... Do, koncedu tion al mi; ĉu li ne diris al vi ke li rakontis ĉion al mi?

—Pero si no hay qué contar.

―Sed... se estas nenio por rakonti!

—¿Conque tienes secretos para tu papá? —le dijo mirándola cariñosa­mente y en tono de queja; lo cual animó a María a responderle:

―Ĉu vi do havas sekretojn al via paĉjo? ―li diris rigardante ŝin afable kaj per plenda tono, kio kuraĝigis Maria-n respondi:

—¿Pues no dice usted que se lo han contado todo?

―Do, ĉu vi ne asertas ke oni rakontis ĉion al vi?

Mi padre guardó silencio por un rato. Parecía que lo apesaraba algún recuerdo. Subían las gradas del corredor del huerto cuando ella le oyó decir:

Mia patro restis silenta dum tempeto. Ŝajne afliktadis lin iu memoro. Dum ili supreniradis la ŝtupojn de la ĝardena koridoro ŝi aŭdis lin diri:

— ¡Pobre Salomón!

―Povra Salomono!

Y pasaba al mismo tiempo una de sus manos por la cabellera de la hija de su amigo.

Kaj samtempe li pasadis unu el siaj manoj tra la hararo de la filino de sia amiko.

Aquella noche en la cena, las miradas de María al encontrarlas yo, em­pezaron a revelarme lo que entre mi padre y ella había pasado. Se quedaba a veces pensativa, y creí notar que sus labios pronunciaban en silencio algu­nas palabras, como distraída solía hacerlo con los versos que le agradaban.

Tiuvespere dum la vespermanĝo, kiam mi krucadis ilin, la rigardoj de Maria ekmalkovris tion kio estis okazinta inter mia patro kaj ŝi. Fojfoje ŝi restadis enpensa, kaj ŝajnis al mi rimarki ke ŝiaj lipoj silente prononcas iujn vortojn, kiel preteratente ŝi kutimis fari per versoj ŝatataj.

Mi padre trató, en cuanto le fue posible, de hacer menos difícil la situa­ción del señor de M*** y de su hijo, quien, por lo que se notaba, había hablado con don Jerónimo sobre lo sucedido en la tarde: todo esfuerzo fue inútil. Habiendo dicho desde por la mañana el señor de M*** que madru­garía al día siguiente, insistió en que le era preciso estar muy temprano en su hacienda, y se retiró con Carlos a las nueve de la noche, después de ha­berse despedido de la familia en el salón.

Mia patro klopodis kiom eble fari malpli malfacila la situacion de sinjoro M*** kaj de lia filo kiu, laŭ tio rimarkebla, estis parolinta kun don Jeronimo pri la okazintaĵoj de la posttagmezo: ĉiu strebo rezultis vana. Dirinte ek de la mateno ke li frue leviĝus la postan tagon, sinjoro M*** insistis ke estas al li necesa troviĝi fruege en sia bieno, kaj li retiriĝis kun Karlo je la naŭa vespere, post kiam li adiaŭis la familion en la salono.

Acompañé a mi amigo a su cuarto. Todo mi afecto hacia él había revi­vido en esas últimas horas de su permanencia en casa: la hidalguía de su carácter, esa hidalguía de que tantas pruebas me dio durante nuestra vida de estudiantes, lo magnificaba de nuevo ante mí. Casi me parecía vitupera­ble la reserva que me había visto forzado a usar para con él. Si cuando tuve noticia de sus pretensiones, me decía yo, le hubiese confiado mi amor por María, y lo que en aquellos meses había llegado a ser ella para mí, él, incapaz de arrostrar las fatales predicciones hechas por el médico, hubiera desis­tido de su intento; y yo, menos inconsecuente y más leal, nada tendría que echarme en cara. Muy pronto, si no las comprende ya, tendrá que conocer las causas de mi reserva, en ocasión en que esa reserva tanto mal pudo ha­berle hecho. Estas reflexiones me apenaban. Las indicaciones recibidas de mi padre para manejar ese asunto eran tales, que bien podía sincerarme con ellas. Pero no: lo que en realidad había pasado, lo que tenía que suceder y sucedió, fue que ese amor, adueñado de mi alma para siempre, la había hecho insensible a todo otro sentimiento, ciega a cuanto no viniese de María.

Mi akompanis mian amikon al lia ĉambro. Mia tuta amemo al li estis revivinta dum tiuj lastaj horoj de lia restado en mia hejmo: lia nobleco, tiu nobleco kiun tiomfoje li pruvis al mi dum nia studenta kunvivado, regrandigadis lin antaŭ mi. Ŝajnis al mi preskaŭ kritikinda la rezerviĝemo kiun mi estis devinta uzi al li. Se kiam mi eksciis pri liaj pretendoj, mi diradis al mi mem, mi estus informinta lin pri mia amo al Maria, kaj pri tio kio dum tiuj monatoj ŝi estis fariĝinta por mi, li, ne kapabla alfronti la fatalajn prognozojn de la kuracisto, estus rezigninta sian intencon; kaj mi, malpli nekonsekvenca kaj pli lojala, havus nenion por riproĉi al mi mem. Tre baldaŭ, se li jam ne komprenas ilin, li devos koni la motivojn de mia rezerviĝemo, konsiderante ke tiu rezerviĝemo estus povinta fari al li tiom da malbono. Tiuj ĉi pripensoj afliktadis min. La sugestoj ricevitaj de mia patro por regi tiun aferon estis tiaj, ke per ili mi povis tute senkulpigi min. Sed ne: kio vere estis okazinta, kio devis okazi kaj fakte okazis, estis ke tiu amo, por ĉiam alpropriginte al si mian animon, ĝin estis farinta nesentema al ĉiu alia sento, blinda al ĉio ne rilatanta al Maria.

Tan luego como estuvimos solos en mi cuarto, me dijo, tomando todo el aire de franqueza estudiantil, sin que en su fisonomía desapareciera por com­pleto la contrariedad que denunciaba:

Tuj kiam ni estis solaj en mia ĉambro, li diris al mi, prenante la perfektan aspekton de studenta familiareco, sen ke tute malaperu el lia vizaĝo la ĉagreno kiun ĝi estis montranta.

—Tengo que disculparme para contigo de una falta de confianza en tu lealtad.

―Mi devas peti vian pardonon pro iu manko de konfido je via lojaleco.

Yo deseaba oírle ya la confidencia, tan temible para mí un día antes.

Mi deziradis tuj aŭdi la konfidencon, tiom timindan al mi unu tagon antaŭe.

—¿De qué falta? —le respondí—: no la he notado.

―Pro kia manko? ―mi respondis―: mi ĝin ne rimarkis.

—¿Que no la has notado?

―Ĉu vere vi ne rimarkis ĝin?

—No.

―Ne.

—¿No sabes el objeto con que mi padre y yo vinimos?

―Ĉu vi ne scias kiucele venis mia patro kaj mi?

—Sí.

―Jes.

—¿Estás al corriente del resultado de mi propuesta?

―Ĉu vi estas informita pri la rezultato de mia propono?

—No bien, pero...

―Ne bone, sed...

—Pero lo adivinas.

―Sed vi komprenas ĝin.

—Es verdad.

―Tio estas vero.

—Bueno. Entonces ¿por qué no hablé contigo sobre lo que pretendía, antes de hacerlo con cualquiera otro, antes de consultárselo a mi padre?

―Bone. Nu, kial mi ne parolis kun vi pri miaj pretendoj, antaŭ ol paroli kun iu ajn alia, antaŭ ol konsulti mian patron?

—Una delicadeza exagerada de tu parte...

―Troa delikateco viaflanke...

—No hay tal delicadeza: lo que hubo fue torpeza, imprevisión, olvido de... lo que quieras; pero eso no se llama como lo has llamado. ―Ne ekzistas tia delikateco: nur temas pri stulteco, manko de antaŭvido, neglekto de... kion vi preferas; sed ties nomo ne estas tiu, kiun vi uzis por ĝi.

Se paseó por el cuarto; y deteniéndose luego delante del sillón que yo ocupaba:

Li promenadis tra la ĉambro; kaj poste haltante antaŭ la fotelo kiun mi estis okupanta:

—Oye —dijo—, y admírate de mi candidez. ¡Cáspita!, yo no sé para qué diablos le sirve a uno haber vivido veinticuatro años. Hace poco más de un año que me separé de ti para venirme al Cauca, y ojalá te hubiera es­perado como tanto lo deseaste. Desde mi llegada a casa fui objeto de las más obsequiosas atenciones de tu padre y de tu familia toda: ellos veían en mí a un amigo tuyo, porque acaso les habías hecho saber la clase de amis­tad que nos unía. Antes de que vinieras, vi dos o tres veces a la señorita María y a tu hermana, ya de visita en casa, ya aquí. Hace un mes que me habló mi padre del placer que le daría yo tomando por esposa a una de las dos. Tu prima había extinguido en mí, sin saberlo ella, todos aquellos re­cuerdos de Bogotá que tanto me atormentaban, como te lo decían mis pri­meras cartas. Convine con mi padre en que pidiera él para mí la mano de la señorita María. ¿Por qué no procuré verte antes? Bien es verdad que la prolongada enfermedad de mi madre me retuvo en la ciudad; pero ¿por qué no te escribí? ¿Sabes por qué?... Creía que el hacerte la confidencia de mis pretensiones era como exigirte algo a mi favor, y el orgullo me lo impidió. Olvidé que eras mi amigo: tú tendrías derecho —lo tienes— para olvidarlo también. ¿Pero si tu prima me hubiese amado; si lo que no era otra cosa que las consideraciones a que tu amistad me daba derecho, hubiera sido amor, tú habrías consentido en que ella fuera mi mujer sin...? ¡Vaya!, yo soy un tonto en preguntártelo, y tú muy cuerdo en no responderme.

―Aŭdu ― li diris―, kaj miru je mia naivo. Damne!, komprenu la diablo por kio utilas esti vivinta dudekkvar jarojn: antaŭ iom pli ol unu jaro mi disiĝis de vi por reveni al Kaŭka, kaj volu Dio ke mi estu atendinta vin kiel vi tiom deziris tion. Ek de mia alveno hejmen mi estis objekto de la plej komplezemaj ĝentilaĵoj fare de via patro kaj de via tuta familio: ili vidadis en mi amikon vian, ĉar verŝajne vi estis sciiginta al ili la specon de amikeco kiu ligas nin. Antaŭ ol vi venu, mi vidis du aŭ tri fojojn fraŭlinon Maria-n kaj vian fratinon, ĉu okaze de vizito miahejme, ĉu ĉi tie. Antaŭ unu monato mia patro parolis kun mi pri la plezuro kiun mi farus al li edziĝante al unu el ili. Via kuzino estis estinginta en mi, nescie, ĉiujn tiujn Bogotajn rememorojn kiuj tiom torturadis min, kiel tion sciigadis al vi miaj unuaj leteroj. Mi interkonsentis kun mia patro ke mianome li petus la manon de fraŭlino Maria. Kial mi ne provis vidi vin antaŭe? Estas vero ke la long-daŭra malsano de mia patrino retenis min en la urbo; sed kial mi ne skribis al vi? Ĉu vi scias kial?... Mi opiniis ke konfidi al vi miajn pretendojn signifas kvazaŭ postuli de vi ion favore al mi, kaj la orgojlo tion malpermesis al mi. Mi forgesis ke vi estas mia amiko; ankaŭ vi rajtus ―rajtas― tion forgesi. Sed se via kuzino estus aminta min; se estintus amo kio estis nenio pli ol la konsideroj pri kiuj via amikeco rajtigadis min, ĉu vi estus permesinta ke ŝi fariĝu mia edzino sen... Nu!, mi estas stulta demandante vin pri tio, kaj vi tre saĝa ne respondante al mi.

—Mira —agregó después de un instante en que estuvo acodado en la ventana—: tú sabes que yo no soy hombre de los que se echan a morir por estas cosas: recordarás que siempre me reí de la fe con que creías en las grandes pasiones de aquellos dramas franceses que me hacían dormir cuando tú me los leías en las noches de invierno. Lo que hay es otra cosa: yo tengo que casarme; y me halagaba la idea de entrar a tu casa, de ser casi tu her­mano. No ha sucedido así; pero en cambio buscaré una mujer que me ame sin hacerme merecedor de tu odio, y...

―Vidu ― li aldonis post unu momento dum kiu li restis kubute apogata sur la fenestro―: vi scias ke mi ne estas unu el tiuj uloj kiuj ekmortas pro ĉi aferoj… vi certe rememoras ke mi ĉiam priridis la fidon per kiu vi kredadis je la grandaj pasioj de tiuj francaj dramoj kiuj dormigadis min kiam vi ilin legadis al mi la vintrajn noktojn.. Nun temas pri alia afero: mi devas edziĝi; kaj plaĉis al mi la ideo eniri en vian hejmon, esti kvazaŭ via frato. Tio ne okazis; sed anstataŭe mi devos serĉi virinon kiu amu min sen ke mi meritu vian malamon, kaj...

―¡De mi odio! —exclamé interrumpiéndole.

―Mian malamon! ―mi ekkriis interrompante lin.

—Sí; dispensa mi franqueza. ¡Qué niñería; no; qué imprudencia habría sido ponerme en semejante situación! Bello resultado: pesadumbres para tu familia, remordimiento para mí, y la pérdida de tu amistad.

―Jes; pardonu mian sinceron. Kia infanaĵo; ne: kia senprudenteco estintus meti min en tian situacion! Bela rezulto: afliktoj al via familio, rimorso al mi, kaj la perdo de via amikeco.

—Mucho debes de amarla —continuó después de una pausa—; mucho, puesto que pocas horas me han bastado para conocerlo, a pesar de lo que has procurado ocultármelo. ¿No es verdad que la amas así como creíste lle­gar a amar cuando tenías dieciocho años?

―Vi certe multe amas ŝin ―li daŭrigis post paŭzo―; multe, ĉar sufiĉis al mi malmulte da horoj por tion kompreni, kvankam vi klopodis ĝin kaŝi al mi. Ĉu ne estas vero ke vi amas ŝin same kiel vi kredis povi ami kiam vi estis dekok-jara?

—Sí —le respondí seducido por su noble franqueza.

―Jes ―mi respondis delogita de lia nobla sincereco.

—¿Y tu padre lo ignora?

―Kaj ĉu via patro ne scias tion?

—No.

―Jes, li scias.

—¿No? —preguntó admirado.

―Ĉu jes? ―li demandis surprizita.

Entonces le referí la conferencia que había tenido días antes con mi padre.

Tiam mi rakontis al li mian interparoladon de antaŭ kelkaj tagoj kun mia patro.

—¿Conque todo, todo lo arrostras? —me interrogó maravillado, apenas hube concluido mi relación.—¿Y esa enfermedad que probablemente es la de su madre? ¿Y vas a pasar quizá la mitad de tu vida sentado sobre una tumba...?

―Do ĉion, ĉion vi frontas? ―li demandis al mi mirige, tuj post kiam mi finis mian rakonton.― Kaj kio pri tiu malsano kiu verŝajne estas tiu sama di ŝia patrino? Kaj eble vi pasigos duone vian vivon sidante sur tombo...?

Estas últimas palabras me hicieron estremecer de dolor: ellas, pronun­ciadas por boca de un hombre a quien no otra cosa que su afecto por mí podía dictárselas; por Carlos, a quien ninguna alucinación engañaba, tenían una solemnidad terrible, más terrible aún que el sí con el cual acababa yo de contestarlas.

Ĉi lastaj vortoj tremigis min de angoro: tiuj vortoj, parolitaj de la buŝo de viro al kiu nenio krom lia amo al mi povis sugesti ilin; diritaj de Karlo, kiun trompis neniu fascino, enhavis teruran solenon, eĉ pli teruran ol la jeso per kiu mi ĵus estis respondinta ilin.

Púseme en pie, y al ofrecerle mis brazos a Carlos, me estrechó casi con ternura entre los suyos. Me separé de él abrumado de tristeza, pero libre ya del remordimiento que me humillaba cuando nuestra conferencia empezó.

Mi ekstaris, kaj kiam mi etendis miajn brakojn al li, Karlo premis min kvazaŭ kun tenereco inter la siajn. Mi apartiĝis de li, sufokata de tristeco sed fine libera de la rimorso kiu estis hontiganta min ĉe la komenco de nia interparolado.

Volví al salón. Mientras mi hermana ensayaba en la guitarra un valse nuevo, María me refirió la conversación que al regreso de paseo había tenido con mi padre. Nunca se había mostrado tan expansiva conmigo: recordando ese diálogo, el pudor le velaba frecuentemente los ojos y el placer le jugaba en los labios.

Mi revenis al la salono. Dum mia fratino prov-ludadis per la gitaro novan valson, Maria rakontis al mi sian konversacion kun mia patro dum la reveno de la promenado. Neniam antaŭe ŝi estis montrinta sin tiom elverŝiĝema kun mi: rememorante tiun dialogon, la embaraso ofte vualadis ŝiajn okulojn kaj la plezuro ludadis sur ŝiaj lipoj.