Maria/Ĉapitro XXXV

El Vikifontaro
Iri al: navigado, serĉi
Ĉapitro XXXIV Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXXV
Ĉapitro XXXVI
Tradukata ekde 2005.


XXXV


El día siguiente, doce de diciembre, debía verificarse el matrimonio de Tránsito. Después de nuestra llegada se mandó decir a José que estaríamos entre siete y ocho en la Parroquia. Habíase resuelto que mi madre, María, Felipe y yo seríamos los del paseo, porque mi hermana debía quedarse arre glando no sé qué regalos que debían enviarse muy de mañana a la montaña, para que los encontrasen allí los novios a su regreso.

La postan tagon, la dek duan de Decembro, estis okazonta la edziniĝo de Transito. Post nia alveno oni sendis diri al Jozefo ke ni troviĝus inter la sepa kaj la oka en la Paroĥestrejo. Oni estis decidinta ke mia patrino, Filipo kaj mi partoprenus en la sekvantaro, ĉar mia fratino devis resti por aranĝi mi ne scias kiujn donacojn kiuj estis sendendaj je fruega mateno al la montaro, por ke ilin trovu tie la nov-geedzoj je sia reveno.

Aquella noche, pasada la cena, mi hermana tocaba guitarra sentada en uno de los sofás del corredor de mi cuarto, y María y yo conversábamos reclinados en el barandaje.

Tiun vesperon, post la vespermanĝo, mia fratino estis ludanta la gitaron sidante sur unu el la sofoj de la koridoro de mia dormoĉambro, kaj Maria kaj mi konversadis apoge kliniĝintaj sur la balustrado.

—Tienes —me decía— algo que te molesta, y no puedo adivinar.

Estas io ―ŝi diris― kiu vin ĝenas, kaj kiun mi ne kapablas diveni.

—Pero ¿qué puede ser?, ¿no me has visto contento?, ¿no he estado como esperabas que estaría al volver a tu lado?

Sed kio povas esti? Ĉu vi ne vidis min kontenta? Ĉu mi ne aspektis kiel vi esperis ke mi estu revenante viaflanken?

—No; has hecho esfuerzos para mostrarte así; y sin embargo yo he descubierto lo que nunca en ti: que fingías.

―Ne; vi penadis por aspekti tiel; kaj tamen mi malkovris kion mi neniam suspektis en vi: ke vi estis ŝajniganta.

—¿Pero contigo?

―Sed kun vi?

—Sí.

―Jes.

—Tienes razón, me veo precisado a vivir fingiendo.

―Vi pravas. Mi vidas min en la neceso vivi ŝajnigante.

—No, señor, yo no digo que siempre, sino que esta noche.

―Ne, sinjoro, mi ne diras ĉiam, sed ĉivespere.

—Siempre.

―Ĉiam.

—No; ha sido hoy.

―Ne; tio okazis hodiaǔ.

—Va para cuatro meses que vivo engañando...

Ĉi lastajn kvar monatojn mi vivis mensogante...

—¿A mí también?... ¿a mí?, ¿engañarme tú a mí? Y trataba de verme los ojos para confirmar por ellos lo que temía; mas como yo me riese de su afán, dijo como avergonzada de él;

―Ĉu ankaǔ al mi?...al mi, vi mensogis al mi?― Kaj ŝi penadis vidi miajn okulojn por konfirmi per ili kion ŝi timis; sed ĉar mi priridis ŝian penadon, ŝi diris kvazaǔ hontigita pro ĝi:

—Explícame eso.

―Klarigu al mi tion.

—Si no tiene explicación.

―Nu, tio ne havas klarigon.

—Por Dios, por... por lo que más quieras, explícamelo.

―Je Dio, je...kio, kion vi pleje amas, klarigu al mi.

—Todo es cierto.

―Ĉio estas vera.

―¡No es!

―Ne!

—Pero déjame concluir: para vengarme de lo que acabas de pensar, no te lo diré si no me lo ruegas por lo que sabes tú que yo más quiero.

―Sed lasu min fini: por venĝi min pro tio kion vi ĵus pensis, mi ne diros ĝin al vi se vi ne petegos al mi je tio kion vi scias ke mi pleje amas.

—Yo no sé qué será.

―Mi ne scias kio ĝi povus esti.

—Pues entonces, convéncete de que te he engañado.

―Do, konvinkiĝu ke mi trompis vin.

—No, no; ya voy a decirte; ¿pero cómo te lo puedo decir?

―Ne, ne; mi tuj diros al vi; sed kiamaniere mi povas ĝin diri al vi?

—Piensa.

―Pripensu.

—Ya pensé —dijo María después de un momento de pausa.

―Mi jam pensis ―diris Maria post unumomenta paǔzo.

—Di, pues.

―Do, diru.

—Por lo que quieras más, después de Dios y de tu... que yo deseo que sea a mí.

―Je tio kion vi pleje amas, post Dio kaj via...kion mi deziras ke estu por mi.

—No; así no es.

―Ne; ne estas tiel.

—¿Y cómo entonces?, ah!, es que lo que dices es cierto.

―Kaj kiel, do?, ha, tio kion vi diras esta vera.

—Di de otro modo.

―Diru alimaniere.

—Voy a ver; mas si no quieres esta vez...

―Mi vidos; sed se vi ne volas ĉifoje...

—¿Qué?

―Kion?

—Nada; oye: no me mires.

―Nenion; aǔdu:ne rigardu min.

—No te miro.

Mi ne rigardos vin.

Entonces se resolvió a decir en voz muy baja:

Tiam ŝi decidis diri tre mallaǔte:

—Por María que te...

―Je Maria kiu vin...

—Ama tanto —concluí yo, tomando entre mis manos las suyas que con su ademán confirmaban su inocente súplica.

―Amas tiom multe ―findiris mi, prenante inter miajn manojn la ŝiajn kiuj kune kun ŝia mieno konfirmis ŝian naivan petegon.

—Dime ya —insistió.

―Fine diru al mi―ŝi insistis.

—He estado engañándote, porque no me he atrevido a confesarte cuánto te amo en realidad.

―Mi mensogadis al vi, ĉar mi ne kuraĝis konfesi al vi kiom vere mi amas vin.

―¡Más todavía!, ¿y por qué no lo has dicho?

―Eĉ pli!, kaj kial vi ne diris tion?

—Porque he tenido temor...

―Ĉar mi havis timon...

—¿Temor de qué?

―Timon je kio?

—De que tú me ames menos, menos que yo.

―Ke vi amu min malpli ol mi amas vin.

—¿Por eso? Entonces el engañado eres tú.

―Pro tio? Do la trompito estas vi.

—Si yo te lo hubiera dicho...

―Se mi tion estus dirinta al vi...

—¿Y los ojos no dicen esas cosas sin que uno quiera?

―Kaj ĉu la okuloj ne diras tiujn aferojn eĉ se oni ne volas?

—¿Lo crees así?

―Ĉu vi tion kredas?

—Porque los tuyos me lo han enseñado. Dime ahora la causa porque has estado así esta noche. ¿Has visto al doctor en estos días?

―Ĉar viaj okuloj tion montris al mi. Nun diru al mi kial vi kondutis tiamaniere ĉivespere. Ĉu vi vidis la kuraciston dum tiuj ĉi tagoj?

—Sí.

―Jes.

—¿Qué te ha dicho de mí?

―Kion li diris al vi pri mi?

―Lo mismo que antes: que no volverás a tener novedad; no hables de eso.

―Same kiel antaǔe: ke ne okazos al vi io nova: ne parolu pri tio.

—Una palabra y no más: ¿qué otra cosa ha dicho? El cree que mi en fermedad es la misma de mi madre... y acaso tenga razón.

―Unu vorton kaj sufiĉe: kion pli li diris? Li opinias ke la mia estas la sama malsano de mia patrino...kaj eble li pravas.

―¡Oh! no: nunca lo ha dicho. ¿Y no estás, pues, buena ya?

―Ho! Ne: li neniam diris tion. Kaj ĉu vi jam ne fartas bone?

—Sí; y a pesar de ello muchas veces... muchas veces he pensado con horror en ese mal. Pero tengo fe en que Dios me ha oído: le he pedido con tanto fervor que no me vuelva a dar...

―Jes; kaj spite al tio multfoje...multfoje mi pensis kun teruro pri tiu malsano. Sed mi konfidas ke Dio aǔdis min: mi petegis al li tiom fervore ke ne plu ataku min la malsano...

—Quizá no con tanto como yo.

―Eble ne tiom kiel mi.

—Pídele siempre.

―Petegu al Li ĉiam.

—Siempre, María. Mira: sí es cierto que hay una causa para que te haya parecido que me esforzaba esta noche por estar sereno; pero ya ves que me la has hecho olvidar hace largo rato.

―Ĉiam, Maria. Aǔdu: jes, vere estas motivo por ke ŝajnu al vi ke ĉivespere mi penadis esti serena; sed kiel vi povas konstati, vi ĝin forgesigis al mi jam de longe.

Le referí la noticia que habíamos recibido hacía dos días.

Mi rakontis al ŝi la novaĵon kiun ni estis ricevintaj du tagojn antaǔe.

―¡Y esa ave negra! —dijo luego que concluí; y volvía con terror la vista hacia mi cuarto.

―Kaj tiu nigra birdo! ―ŝi diris post kiam mi finis rakonti; kaj ŝi turnis la rigardon al mia ĉambro.

—¿Cómo puedes preocuparte tanto con una casualidad?

―Kiel vi povas tiel maltrankviliĝi pro iu simpla hazardo?

—Lo que soñé esa noche es lo que me preocupa.

―Zorgigas min tio kion mi sonĝis tiun nokton.

—¿Persistes en no contarme?

―Vi persistas ne rakonti al mi?

―Hoy no; algún día. Conversemos un rato con Emma antes de irte: es tan buena con nosotros...

―Hodiaǔ ne; iam. Ni babilu iomete kun Emma antaǔ ol vi retiriĝu: ŝi kondutas tiel bone kun ni...

A la media hora nos separamos prometiéndonos madrugar mucho para emprender nuestro viaje a la parroquia.

Post duonhoro ni disiĝis reciproke promesante fruege leviĝi por ekiradi al la paroko.

Antes de las cinco llamó Juan Angel a mi puerta. Felipe y él hicieron tal ruido en el corredor previniendo arreos de montar y asegurando caballos, que antes de lo que esperaban acudí en su ayuda.

Antaǔ ol la kvina Johano Anĝelo vokis ĉe mia pordo. Filipo kaj li faris tiel grandan bruon en la koridoro pretigante jungilaron kaj kontrolante ĉevalojn, ke pli frue ol ili pensis mi alvenis por helpi ilin.

Preparado todo, abrió María la puerta del salón: presentándome una taza de café, de dos que llevaba Estefana, me dio los buenos días, y llamó en seguida a Felipe para que recibiese la otra.

Pretiginte ĉion, Maria malfermis la pordon de la salono: prezentante al mi unu tason da kafo, el du kiujn portis Stefana, ŝi diris al mi bonan matenon, kaj tuj vokis Filipon por ke li ricevu la alian.

—Hoy sí —dijo éste sonriendo maliciosamente—. Lo que es el miedo; y Retinto está furioso.

―Hodiaǔ jes ― li diris ridetante malice―. Kia estas la timo; kaj Retinto estas furioza.

Ella estaba tan hechicera como mis ojos debieron de decírselo: un gra cioso sombrero de terciopelo negro, adornado con cintas escocesas y abro chado bajo la barba con otras iguales, que en el ala dejaba ver, medio oculta por el velillo azul, una rosa salpicada aún de rocío, descansaba sobre las gruesas y lucientes trenzas cuyas extremidades ocultaba; arregazaba con una de las manos la falda negra, que ceñía bajo un corpiño del mismo color un cinturón azul con broche de brillantes, y una ancha capa se le desprendía de los hombros en numerosos pliegues.

Ŝi estis tiel sorĉa kiel miaj okuloj sendube tion diris al ŝi; ĉarma ĉapelo el nigra veluro, garnita per skotaj rubandoj kaj laĉita sub la mentono per aliaj samspecaj, kiu sur la rando lasis vidi, duon-kaŝita de la blua vualo, rozon ankoraǔ aspergitan de roso, kuŝis sur la dikaj kaj brilaj har-plektaĵoj kies ekstremaĵojn ĝi kaŝadis; ŝi levetadis per unu mano la nigran jupon, kiun sub korsaĵo je la sama koloro striktis blua zono kun broĉo el briliantoj, kaj larĝa mantelo falis el ŝiaj ŝultroj en multnombrajn plisojn.

—¿En cuál caballo quieres ir? —le pregunté.

―Sur kiu ĉevalo vi volas rajdi? ―mi demandis al ŝi.

—En Retinto.

―Sur Retinto.

―¡Pero eso no puede ser! —respondí sorprendido.

―Sed tio ne povas esti! ―mi respondis surprizita:

—¿Por qué?, ¿temes que me bote?

―Kial?, ĉu vi timas ke ĝi elseligos min?

—Por supuesto.

―Kompreneble.

—Si yo he montado otra vez en él. ¿Acaso soy yo como antes? Pre gúntale a Emma si no es verdad que soy más guapa que ella. Verás qué man sito es Retinto conmigo.

―Sed mi jam rajdis sur ĝi en alia okazo! Ĉu do mi estas kia antaǔe? Demandu al Emma ĉu ne estas vero ke mi estas pli kuraĝa ol ŝi. Vi vidos kiel milda estas Retinto kun mi.

—Pero si no permite que se le toque; y haciendo tanto tiempo que no lo montas, puede espantarse con la falda.

―Sed ĝi ne permesas ke oni eĉ tuŝu ĝin! Kaj pro tio ke de post tiom longe vi ne rajdis sur ĝi, eblas ke ĝi fortimiĝu kaǔze de la jupo.

—Prometo no mostrarle siquiera el fuete.

―Mi promesas ke mi eĉ ne montros la vipon al ĝi.

Felipe, caballero ya en el Chibo, que tal era el nombre de su caballito castaño, lo atosigaba con sus espolines nuevos, recorriendo el patio.

Filipo, jam rajdanta sur Ĉibo, kio estis la nomo de lia kaŝtan-kolora ĉevalo, senpacientigadis ĝin per siaj novaj spronetoj, trairante la korton.

Mi madre estaba también apercibida para partir: la coloqué en su rosillo predilecto, único que según ella, no era una fiera. No estaba yo muy tran quilo cuando hice montar en el retinto a María: ella, antes de saltar de la gradilla al galápago, le acarició el cuello al caballo, inquieto hasta entonces: éste se quedó inmóvil esperando su carga, y mordió el freno, atento hasta al más leve ruido del ropaje.

Ankaǔ mia patrino estis preta por ekiri: mi sidigis ŝin sur ŝian preferatan ruanan ĉevalon, la nuran kiu, ŝiaopinie, ne estis sovaĝa. Mi ne estis tre trankvila kiam mi surigis Maria-n sur Retinton: antaǔ ol salti de la ŝtupareto sur la virin-selon, ŝi karesis la kolon al la ĉevalo, malkvieta ĝis tiam; ĉi tiu restis senmova atendante sian ŝarĝon, kaj mordis la bridaĵon, atenta je la minimuma bruo de la vestaro.

-—¿Ves? —me dijo María ya sobre el animal—; él me conoce: cuando papá lo compró para ti, tenía enferma esta mano, y yo hacía que Juan An gel lo curara bien todas las tardes.

―Ĉu vi vidas? ―diris Maria jam sur la besto―; ĝi konas min: kiam paĉjo ĝin aĉetis por vi, ĝi havis tiun ĉi hufon malsana, kaj mi igis Johanon Anĝelon ĝin trakti akurate ĉiujn posttagmezojn.

El caballo estornudaba desasosegado otra vez, porque seguramente co nocía aquella voz acariciadora.

La ĉevalo ternadis denove nervoza, ĉar certe ĝi konis tiun voĉon kareseman.

Partimos, y Juan Angel nos siguió conduciendo sobre la cabeza de la silla el lío que contenía los vestidos que necesitaban en el pueblo las señoras.

Ni ekiris, kaj Johano Anĝelo sekvis nin portante sur la kapo de la selo la ligaĵon entenantan la vestojn kiujn bezonos la damoj en la vilaĝo.

La cabalgadura de María, ufana con su peso, parecía querer lucir el paso más blando y airoso: sus crines de azabache temblaban sobre el cuello arqueado, y cayendo por medio de las orejas breves e inquietas, le velaban importunas los brillantes ojos. María iba en él con el mismo aire de natural abandono que cuando descansaba sobre una mullida poltrona.

La rajd-besto de Maria, fiera je sia pezo, ŝajnis voli elmontri la paŝadon plej delikatan kaj elegantan: ĝiaj gagatnigraj krinoj tremadis sur la kurba kolo, kaj pendante tra la oreloj mallongaj kaj malkvietaj, ĝene vualis al ĝi la brilajn okulojn. Maria rajdis sur ĝi kun la sama teniĝo je natura senzorgo kiel kiam ŝi ripozadis sur mola fotelo.

Después de haber andado algunas cuadras, pareció haberle perdido com pletamente el miedo al caballo; y notando que yo iba intranquilo por el brío del animal, me decía de modo que mi madre no alcanzase a oírla:

Post kelkcentmetra irado, ŝajne ŝi estis komplete perdinta la timon al la ĉevalo; kaj rimarkante ke mi estis maltrankvila pro la vervo de la besto, ŝi diris al mi tiamaniere ke mia patrino ne sukcesu aǔdi ŝin:

—Voy a darle un fuetazo, uno sólo.

―Mi donos al ĝi unu vipo-baton, nur unu.

—Cuidado con hacerlo.

―Ne faru tion.

—Es uno solamente, para que veas que nada hace. Tú eres ingrato con Retinto, pues quieres más a ese rucio en que vas.

―Estos nur unu, por ke vi vidu ke ĝi faros nenion. Vi estas sendanka al Retinto, ĉar vi ŝatas pli tiun griz-beston sur kiu vi rajdas.

—Ahora que ése te conoce tanto, no será así.

―Ĉar nun tiu konas vin tiom bone, jam ne estos plu tiel.

—En éste ibas la noche que fuiste a llamar al doctor.

―Sur tiu ĉi vi rajdis la nokton kiam vi iris voki la kuraciston.

¡Ah!, sí; es un excelente animal.

―Ha!, jes; ĝi estas bonega besto.

—Y después de todo, no lo estimas en lo que merece.

―Kaj finfine, vi ne taksas ĝin kiom ĝi meritas.

—Tú menos, pues quieres mortificarlo inútilmente.

―Vi eĉ malpli, ĉar vi volas vane turmenti ĝin.

—Vas a ver que no hace nada.

―Vi jam vidos ke ĝi faros nenion.

¡Cuidado, cuidado!, María. Hazme el favor de darme el fuete.

―Atentu, atentu, Maria! Donu al mi la vipon, mi petas.

—Lo dejaremos para después, cuando lleguemos a los llanos.

―Ni lasos tion por poste, kiam ni estos alvenintaj al la ebenaĵoj.

Y se reía de la zozobra en que con tal amenaza me ponía.

Kaj ŝi ridadis pri la angoro en kiun per tiu minaco ŝi metis min.

—¿Qué es? —preguntó mi madre, que iba ya a nuestro lado, pues yo había acortado el paso con tal fin.

―Kio okazas? ―demandis mia patrino, kiu jam rajdadis niaflanke, ĉar tiucele mi estis malrapidiginta la paŝadon.

—Nada, señora —respondió María—; que Efraín va persuadido de que el caballo me va a botar.

―Nenio, sinjorino ― respondis Maria―; nur ke Efraino estas konvinkita ke la ĉevalo elseligos min.

—Pero si tú... —empecé a contestarle, y ella, poniéndose disimuladamente el mango del fuetecito sobre los labios en ademán de que callase, me lo entregó en seguida.

―Sed se vi... ―mi ekrespondis al ŝi, kaj metante nerimarkate la tenilon sur siajn lipojn en signo ke mi silentu, ŝi tuj transdonis la vipeton al mi.

—¿Y por qué vas tan valiente hoy? —le preguntó mi madre—. La otra vez que montaste en ese caballo, le tuviste miedo.

―Kaj kial vi kondutas tiel kuraĝe hodiaǔ? ― demandis al ŝi mia patrino. La antaǔan fojon kiam vi rajdis sur tiu ĉevalo, vi timis ĝin.

—Y hubo que cambiártelo —agregó Felipe.

―Kaj necesis ŝanĝi ĝin al vi ―aldonis Filipo.

—Ustedes me están haciendo quedar malísimamente —contestó María mirándome sonrojada—; el señor estaba convencido ya de que yo era guapísima.

―Vi farigas al mi ege malbonan impreson ―respondis Maria rigardante min honto-ruĝa―; tiu ĉi sinjoro jam estis konvinkita ke mi estas tre kuraĝa.

—¿Conque no tienes miedo hoy? —insistió mi madre.

―Ĉu vi do ne timas hodiaǔ? ―insistis mia patrino.

—Sí tengo —respondióle—; pero no tanto, porque el caballo se ha aman sado; y como hay quien lo regañe si se alborota...

―Jes, mi timas ―respondis ŝi―;sed ne tiom multe, ĉar la ĉevalo malsovaĝiĝis; kaj ĉar estas iu kiu skoldus ĝin se ĝi ekscitiĝus...

Cuando llegamos a las pampas, el sol, rasgadas ya las nieblas que entol daban las montañas a nuestra espalda, envolvía en resplandores metálicos los bosques que en fajas tortuosas o en grupos aislados interrumpían a distancias la llanura: las linfas de los riachuelos que vadeábamos, abrillantadas por aquella luz, corrían a perderse en las sombras, y las lejanas revueltas del Sabaletas parecían de plata líquida y orladas por florestas azules.


Kiam ni alvenis al la pampoj la suno, jam ŝirinte la nebulojn kiuj tegmentadis la montojn niadorse, envolvis en metalajn brilegojn la arbarojn kiuj laǔ sinuaj strioj aǔ laǔ izolitaj grupoj malproksime interrompadis la ebenaĵon; la limfoj de la riveretoj kiujn ni travadadis, briligataj de tiu lumo, kure perdiĝadis en la ombrojn, kaj la malproksimaj kurbiĝoj de la Rivero Sabanetas aspektis likv-arĝentaj aǔ borde ornamitaj per bluaj boskoj.

María dejó entonces caer el velillo sobre su rostro, y al través de la in quieta gasa de color de cielo, buscaba algunas veces mis ojos con los suyos, ante los cuales todo el esplendor de la naturaleza que nos rodeaba, me era casi indiferente.

Tiam Maria lasis fali la vualon sur la vizaĝon, kaj tra la moviĝanta gazo ĉiel-kolora, ŝi serĉadis kelkfoje miajn okulojn per la siaj, antaǔ kiuj la tuta brilego de la naturo ĉirkaǔi ni, estis al mi preskaǔ indiferenta.

Al internarnos en los grandes bosques, atravesada la llanura, hacía largo rato que María y yo guardábamos silencio; solamente Felipe no había in terrumpido su charla haciendo mil preguntas a mi madre sobre cuanto veía.

Post la trairado de la ebenaĵo, kiam ni enprofundiĝis en la vastajn arbarojn, ekde longe Maria kaj mi silentadis; nur Filipo ne estis interrompinta sian babiladon farante mil demandojn al mia patrino pri tio, kion li estis vidanta.

En un momento en que María estuvo cerca de mí, me dijo:

Certamomente kiam Maria estis apud mi, ŝi diris:

—¿En qué piensas tanto? Vuelves a estar como anoche, y hace un rato que no era así. ¿Es pues tan grande esa desgracia que ha sucedido?

Pri kio vi tiom pensas? Vi denove vin tenas kiel hieraǔ vespere, kaj iom antaǔe vi ne aspektis tia. Ĉu do estas tiom serioza la malfeliĉo kiu okazis?

—No pensaba en ella; tú me haces olvidarla.

Mi ne estis pensanta pri ĝi; vi forgesigas ĝin al mi

—¿Es tan irremediable esta pérdida?

―Ĉu estas tiom neriparebla tiu ĉi perdo?

—Tal vez no. En lo que he estado pensando es en la felicidad de Braulio.

―Eble ne. Vere mi estis pensanta pri la feliĉo de Braǔljo.

—¿En la de él solamente?

―Ĉu nur pri la lia?

—Me es más fácil imaginarme la de Braulio. El va a ser desde hoy com pletamente dichoso; y yo voy a ausentarme, yo voy a dejarte por muchos años.

―Rezultas al mi pli facila imagi tiun de Braǔljo. Ek de hodiaǔ li estos komplete kontenta; male mi estas forironta, mi estas lasonta vin por multaj jaroj.

Ella me había escuchado sin mirarme, y levantando al fin los ojos, en los cuales no se había apagado el brillo de felicidad que en aquella mañana los iluminaba, respondió alzando el velillo:

Ŝi estis aǔskultanta min sen rigardi min, kaj fine levante la okulojn, en kiuj ne estis estingiĝinta la brilo de feliĉo kiu tiun matenon lumigadis ilin, ŝi respondis levante la vualon:

—¿Esa pérdida no es pues muy grande?

―Ĉu do tiu perdo ne estas tre granda?

—¿Y por qué insistes en hablar de ella?

―Kaj kial vi insistas parolante pri ĝi?

—¿No lo adivinas? Solamente yo he pensado así, y esto me convence de que no debo confiarte mi pensamiento. Prefiero que no estés contento por haberme visto alegre hoy después de lo que me contaste anoche.

Ĉu vi ne divenas? Nur mi pensis tiel, kaj tio konvinkas min ke mi ne devas konfidi al vi miajn pensojn. Mi preferas ke vi ne estu kontenta pro tio ke vi vidis min gaja post tio kion vi rakontis al mi lastvespere.

—¿Y esa noticia te causó alegría?

―Kaj ĉu tiu novaĵo estigis en vi gajon?

—Tristeza cuando me la diste; pero más tarde...

―Malgajon kiam vi sciigis ĝin al mi; sed iom poste...

—¿Más tarde qué?

―Iom poste kion?

—Pensé de otro modo.

―Mi pensis alimaniere.

—Lo cual te hizo pasar de la tristeza a la alegría.

―Kio transigis vin de la malgajo al la gajo.

—No tanto, pero...

―Ne tiom, sed...

—Estar como estás hoy.

―Esti kia vi estas hodiaǔ.

—¿No digo? Yo sabía que no te podía gustar verme así, y no quiero que me creas capaz de una tontería.

―Nekredeble! Mi sciis ke ne povis plaĉi al vi vidi min tiel, kaj mi ne volas ke vi kredu min kapabla je sensencaĵo.

—¿A ti?, ¿y te imaginas que eso puede llegar a suceder?

―Ĉu vin?, kaj ĉu vi imagas ke tio iel povus okazi?

—¿Por qué no? Yo soy una muchacha capaz, como cualquiera otra, de no ver las cosas serias como deben verse.

―Kial ne? Mi estas junulino kapabla, kiel iu ajn alia, ne vidi la aferojn seriozajn tiel kiel oni devas ili taksi.

—No; tú no eres así.

―Ne; vi ne estas tia.

—Sí, señor, sí; por lo menos hasta que me disculpe. Pero hablemos un rato con mamá, no sea que extrañe que converses mucho conmigo, y mientras tanto yo me resolveré a contártelo todo.

―Jes, sinjoro, jes; almenaǔ ĝis kiam mi pardonigos min. Sed parolu ni iomete kun panjo, por ke ne surprizu ŝin ke vi konversas longe kun mi, kaj dume mi decidos rakonti ĉion al vi.

Así lo hicimos; mas después de un cuarto de hora, mi caballo y el de María volvieron a aparearse. Salíamos de nuevo a la campaña y veíamos blan quear la torrecilla de la parroquia y colorear los techos de las casas en me dio de los follajes de los huertos.

Tiel ni faris; sed post unu kvarono da horo, mia ĉevalo kaj tiu de Maria denove apudiĝis. Ni ree elirantis al la kamparo kaj ni ekvidis la blankan kampanilon de la paroka preĝejo kaj la ruĝajn tegmentojn de la domoj meze de la foliaro de la hortoj.

—Di, María —le dije entonces.

―Diru, Maria ―mi tiam diris al ŝi.

—Ya ves que estás deseoso tú mismo de disculparme. ¿Y si el motivo que te voy a decir no es suficiente? Mejor hubiera sido no estar contenta; pero como no has querido enseñarme a fingir...

―Konfesu ke vi mem deziras senkulpigi min. Kaj se ne sufiĉas la motivo kiun mi estas ofertonta al vi ? Plej bone estintus ne esti kontenta; sed finfine vi ne volis lernigi min simuli...

—¿Cómo enseñarte lo que no sé?

―Kiamaniere lernigi al vi kion mi ne scias?

―¡Qué buena memoria! ¿Has olvidado lo que me decías anoche? Voy a aprovecharme de esa lección.

―Kian bonan memoron! Ĉu vi forgesis kion vi diris al mi hieraǔ vespere? Mi utiligos tiun lecionon.

—¿Desde hoy?

―Ĉu ekde hodiaǔ?

—Desde ahora no —respondió sonriéndose de la misma gravedad que trataba de aparentar—Oye, pues: yo no he podido prescindir de estar contenta hoy, porque luego que nos separamos anoche, pensé que de esa pérdida sufrida por papá, puede resultar... Y ¿qué pensaría él de mí si supiera esto?

―Ekde nun ne ―ŝi respondis ridetante pri la seriozeco mem kiun ŝi klopodadis ŝajnigi―. Do, aǔdu: mi ne povis ne esti kontenta hodiaǔ, ĉar post kiam ni disiĝis hieraǔ vespere, mi pensis ke el tiu perdo kiu trafis paĉjon povas rezulti... Kaj kion li opinius pri mi se li scius tion?

—Explícate y yo te diré qué pensaría.

―Donu vian klarigon kaj mi diros al vi kion li opinius.

—Si esa suma que se ha perdido es tanta —se resolvió a decirme entonces, peinando las crines del caballo con el mango del fuete, que ya le había devuelto—, papá necesitará más de ti... él consentirá en que le ayudes desde ahora...

―Se tiu sumo kiu estas perdita estas tiom granda ―ŝi tiam decidis diri, kombante la krinojn de la ĉevalo per la tenilo de la vipo, kiun mi jam estis redonanta al ŝi―, paĉjo bezonos vin plimulte... li permesos ke vi helpu lin nuntempe...

—Sí, sí —le respondí dominado por su mirada tímida y anhelosa al con fesarme lo que tanto recelaba la pudiera mostrar culpable.

―Jes, jes ―mi respondis al ŝi, regita de ŝia rigardo timida kaj zorgoplena ke, kiam ŝi konfesis al mi kion ŝi tiom timadis, tio povu montri ŝin kulpa.

—¿Conque es verdad que sí?

―Do estas vero ke jes?

—Relevaré a mi padre de la promesa que me tiene hecha de enviarme a Europa a terminar mis estudios; le prometeré luchar a su lado hasta el fin por salvar su crédito; y él consentirá; debe consentir... Así no nos separa remos tú y yo nunca... no nos separarán. Y entonces pronto...

―Mi sendevigos mian patron de la promeso sendi min al Eǔropo por kompletigi miajn studojn; mi promesos al li lukti liaflanke ĝis la fino por savi lian reputacion; kaj li konsentos; li devas konsenti... Tiamaniere vi kaj mi neniam disiĝos... oni ne disigos nin. Kaj do baldaǔ...

Sin levantar los ojos me significó que sí; y al través de su velillo, con el cual jugaba la brisa, su pudor era el pudor de un ángel.

Sen levi la okulojn ŝi indikis jese; kaj tra ŝia vualo, kun kiu ludadis la brizo, ŝia pudoro estis la pudoro de anĝelo.

Cuando hubimos llegado al pueblo, vino Braulio a saludarnos y a de cirnos que el cura nos estaba esperando. Mi madre y María se habían cam biado los vestidos, y salimos.

Post nia alveno al la vilaĝo, Braǔljo venis saluti nin kaj diri ke la pastro estis atendanta nin. Mia patrino kaj Maria estis ŝanĝintaj siajn robojn, kaj ni ekiris.

El anciano cura, al vernos acercar a su casita situada al lado de la iglesia, nos salió al encuentro, invitándonos a almorzar con él, de lo cual nos excusamos cuan finamente pudimos.

La aĝa pastro, vidante nin alproksimiĝi al lia dometo situanta flanke de la preĝejo, venis renkonte al ni, invitante nin tagmanĝi kun li, pri kio ni ekskuzis nin kiel eble plej delikate.

Al empezarse la ceremonia, el rostro de Braulio, aunque algún tanto pá lido, denunciaba su felicidad: Tránsito miraba tenazmente al suelo, y con testó con voz alterada al llegarle el turno: José, colocado al lado del cura, empuñaba con mano poco firme uno de los cirios; y sus ojos, que pasaban constantemente del rostro del sacerdote al de su hija, si no se podía decir que estaban llorosos, sí que habían llorado.

Ĉe la komenco de la ceremonio, la vizaĝo de Braǔljo, kvankam iomete pala, montradis lian feliĉon; Transito rigardadis obstine la plankon, kaj respondis per voĉo nervoza kiam venis ŝia vico: Jozefo, starante flanke de la pastro, tenadis per mano malfirmeta unu el la kandeloj; kaj se oni ne povis diri ke liaj okuloj, kiuj iradis konstante de la vizaĝo de la pastro al tiu de lia filino, estis larmo-havaj, oni povis aserti ke ili estis plorintaj.

A tiempo que el ministro bendecía las manos enlazadas de los novios, Tránsito se atrevió a mirar a su marido: en aquella mirada había amor, hu mildad e inocencia; era la promesa única que podía hacer al hombre que amaba, después de la que acababa de pronunciar ante Dios.

Dum la ministro benadis la kunigitajn manojn de la paro, Transito kuraĝis rigardi sian edzon: en tiu rigardo troviĝis amo, humilo kaj naiveco; tio estis la unika promeso kiun ŝi povis fari al la viro amata, post la promeso kiun ŝi ĵus estis eldirinta antaǔ Dio.

Oímos todos la misa, y al salir de la iglesia nos dijo Braulio que mientras montábamos saldrían ellos del pueblo; pero que no los alcanzaríamos muy lejos.

Ni ĉiuj ĉeestis la meson, kaj ĉe la eliro el la preĝejo Braǔljo diris al ni ke dum ni surĉevaliĝos ili elirus el la vilaĝo; sed ni ne atingus ili tre malproksime.

A la media hora dimos alcance a la linda pareja y a José, quien llevaba por delante la vieja mula rucia en que había conducido con los regalos para el cura, legumbres para el mercado y la ropa de gala de los muchachos. Trán sito iba ya solamente con su vestido de domingo; y el de novia no le sen taba mejor: sombrerito de jipijapa, por debajo del cual caían las trenzas so bre el pañolón negro de guardilla morada; la falda de zaraza rosada con muchos boleros y ligeramente recogida para librarla del rocío de los gramales, dejaba ver a veces sus lindos pies, y el embozo, al descuidarse, la camisa blanca bordada de seda negra y roja.

Post duonhoro ni atingis la ĉarman paron kaj Jozefon, kiu antaǔ si kondukadis la maljunan mulinon grizan sur kiu li estis portinta, kune kun la donacoj por la pastro, legomojn por la merkato kaj la festo-vestojn de la gejunuloj. Transito jam surhavis nur la dimanĉan robon; kaj la edziniĝa kostumo ne sidis al ŝi pli bele: kun Panama ĉapeleto, el sub kiu faladis la har-plektaĵoj sur la nigran ŝalon el viol-kolora pasamento, kaj kun la jupo el roz-kolora indieno je multaj franĝoj kaj iomete supren-faldita por eviti al ĝi la roson de la herbejoj, ŝi montradis kelkfoje siajn belajn piedojn, kaj la mantel-kolumo, ĉe ia ŝia malatento, lasis ekvidi la blankan ĉemizon broditan per silko nigra kaj ruĝa.

Acortamos el paso para ir con ellos un rato y esperar a mi madre. Trán sito iba al lado de María, quitándole del faldón las pelusas que había reco gido en los pajonales: hablaba poco, y en su porte y rostro se descubría un conjunto tal de modestia, reconocimiento y placer que es difícil imaginar.

Ni malrapidigis la paŝadon por iri kune kun ili iun tempon kaj atendi mian patrinon. Transito piediris flanke de Maria, forigante de ŝia jupo la lanugojn kiujn ĝi estis kolektinta en la herbejoj: ŝi paroladis malmulte, kaj en sia teniĝo kaj vizaĝo oni observadis tian kombinon de modesto, dankemo kaj plezuro ke malfacilas imagi ĝin.

Al despedirnos de ellos prometiéndoles ir aquella tarde a la montaña, Tránsito sonrió a María con una dulzura casi hermanal: ésta retuvo entre las suyas la mano que le ofrecía tímidamente su ahijada, diciéndole:

Kiam ni adiaǔis ilin kun la promeso ke ni irus tiun posttagmezon al la montaro, Transito ridetis kun dolĉeco kvazaǔ frata al Maria: ĉi lasta retenis inter la siaj la manon kiun al ŝi timide etendadis ŝia edziĝ-filino, dirante al ŝi:

—Me da mucha pena el pensar que vas a hacer todo el camino a pie.

―Kaǔzas al mi grandan aflikton pensi ke vi piediros la tutan vojon.

—¿Por qué, señorita?

―Kial, fraŭlino?

—¿Señorita?

―Fraŭlino?

—Madrina, ¿no?

―Edziĝ-patrino, ĉu ne?

—Sí, sí.

―Jes, jes.

—Bueno. Nos iremos poco a poco; ¿verdad? —dijo dirigiéndose a los montañeses.

―Bone. Ni paŝos iom post iom; ĉu ne? ―ŝi diris sin direktante al la montaranoj.

—Sí —respondió Braulio—; y si no te avergüenzas hoy también de apo yarte en mí para subir los repechos, no llegarás tan cansada.

―Jes ―respondis Braǔljo; kaj se vi ne hontos eĉ hodiaǔ apogi vin sur min por supreniri la deklivojn, vi ne atingos la domon tiel laca.

Mi madre, que con Felipe nos dio alcance en ese momento, instó a José para que al día siguiente llevase la familia a comer con nosotros, y él quedó comprometido a empeñarse para que así fuese.

Mia patrino, kiu kun Filipo atingis nin tiumomente, insistis al Jozefo ke la postan tagon li portu la familion kaj tagmanĝu kun ni,kaj li kompromitiĝis klopodi por ke tio fariĝu.

La conversación se hizo general durante el regreso, lo que María y yo procuramos para que se distrajese mi madre, quien se quejaba de cansan cio, como siempre que andaba a caballo. Solamente al acercarnos a la casa me dijo María en voz que sólo yo podía oír:

La babilado fariĝis ĝenerala dum la reveno, kion Maria kaj mi favoris por malatentigi mian patrinon, kiu plendadis pro laciĝo, kiel ĉiufoje kiam ŝi rajdadis. Nur kiam ni estis proksimiĝantaj al la domo Maria diris al mi kun voĉo kiun nur mi povis aǔdi:

—¿Vas a decir eso hoy a papá?

―Ĉu hodiaǔ vi diros tion al Paĉjo?

—Sí.

―Jes.

—No se lo digas hoy.

―Ne diru tion al li hodiaǔ.

—¿Por qué?

―Kial?

—Porque no.

―Ĉar ne.

—¿Cuándo quieres que se lo diga?

―Kiam vi volas ke mi diru tion al li?

—Si pasados estos ocho días no te habla nada de viaje, busca ocasión para decírselo. ¿Y sabes cuál será la mejor? Un día después de que hayáis trabajado mucho juntos: se le conoce entonces a él que está muy agradecido por lo que le ayudas.

―Se post ĉi ok tagoj li parolos nenion pri la vojaĝo, serĉu okazon por tion diri al li. Kaj ĉu vi scias kiu estos la plej bona okazo? Unu tagon post kiam vi estos multe laborintaj kune: oni ja scias ke tiam li estas tre dankema pro via granda helpo.

—Pero mientras tanto no podré soportar la impaciencia en que me tendrá el no saber si acepta.

―Sed dume mi ne povos elteni la senpaciencon en kiu tenos min ne scii ĉu li akceptos.

—¿Y si él no conviene?

―Kaj se li ne konsentos?

—¿Lo temes?

―Ĉu vi timas tion?

—Sí.

―Jes.

—¿Y qué haremos entonces?

―Kaj kion ni faros, do?

—Tú, obedecerle.

―Vi, obei al li.

—¿Y tú?

―Kaj vi?

―¡Ay!, quién sabe.

―Ha! Kiu scias?

—Debes creer que aceptará, María.

―Vi devas kredi ke li akceptos, Maria.

—No, no; porque si me engañara, sé que ese engaño me haría un mal muy grande. Pero hazlo como te digo: así puede ser que todo salga bien.

―Ne, ne; ĉar se mi erarus, mi scias ke tiu eraro farus al mi domaĝon tre grandan. Sed agu kiel mi diras al vi: tiel povas esti ke ĉio rezultu kontentiga.