Maria/Ĉapitro XXXVI

El Vikifontaro
Iri al: navigado, serĉi
Ĉapitro XXXV Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXXVI
Ĉapitro XXXVII
Tradukata ekde 2005.


XXXVI


Habíamos llegado. Extrañé ver cerradas las ventanas del aposento de mi madre. Le había ayudado a ella a apearse y estaba haciendo lo mismo con María a tiempo que Eloísa salió a recibirnos, insinuándonos por señas que no hiciésemos ruido.

Ni estis alvenintaj. Surprizis min vidi malfermitaj la fenestroj de la ĉambro de mia patrino. Mi estis helpinta ŝin deseliĝi kaj estis farinta la samon kun Maria kiam Eloisa eliris por akcepti nin, indikante per signoj ke ni ne faru bruon.

—Papá —dijo— se ha vuelto a acostar, porque está enfermo.

―Paĉjo ―ŝi diris ― re-enlitiĝis, ĉar li ne fartas bone.

Solamente María y yo podíamos suponer la causa, y nuestras miradas se encontraron para decírsela. Ella y mi madre entraron al instante a ver a mi padre; yo las seguí. Como él conoció que nos habíamos preocupado, nos dijo en voz balbuciente por el calofrío:

Nur Maria kaj mi povis imagi la kaǔzon, kaj niaj rigardoj renkontiĝis por diri ĝin. Ŝi kaj mia patrino eniris senprokraste por vidi mian patron; mi postiris ilin. Kiam li eksciis ke ni estis zorgintaj, li diris al ni kun voĉo balbuta pro la frido-tremo:

—No es nada: tal vez me levanté sin precaución, y me he resfriado.

―Tio estas nenio: verŝajne mi leviĝis senprudente, kaj malvarmumis.

Tenía las manos y los pies yertos, y calenturienta la frente.

Li havis la manojn kaj la piedojn rigidaj kaj la frunton arda.

A la media hora, María y mi madre se hallaban ya en traje de casa. Se sirvió el almuerzo, pero ellas no asistieron al comedor. Al levantarme de la mesa, llegó Emma a decirme que mi padre me llamaba.

Duonhoron poste, Maria kaj mia patrino jam portis negliĝon. Oni servis la tag-manĝon, sed ili ne ĉeestis en la manĝo-ĉambro. Kiam mi estis leviĝanta el la tablo, Emma alvenis diri ke mia patro atendas min.

La fiebre había tomado incremento. María estaba en pie y recostada contra una de las columnas de la cama: Emma a su lado y mi madre a la cabecera.

La febro estis leviĝinta. Maria staris, apogita al unu el la kolonoj de la lito: Emma ŝiaflanke kaj mia patrino ĉe la lit-kapo.

—Apaguen algunas de esas luces —decía mi padre a tiempo que yo en traba.

―Estingu kelkajn el tiuj lumiloj ―diris mia patro ĝuste kiam mi eniris.

Sólo una había, y estaba en la mesa que le ocultaban las cortinas.

Nur unu estis lumanta, kaj situis sur la tablo kiun al li kaŝadis la kurtenoj.

—Aquí está ya Efraín —le dijo mi madre.

―Jam Efraino estas ĉi tie ― mia patrino diris al li.

Nos pareció que no había oído. Pasado un momento, dijo como para sí:

Ŝajnis al ni ke li ne estis aǔdinta. Post unu momento, li diris kvazaǔ por si:

—Esto no tiene sino un remedio. ¿Por qué no viene Efraín para despa char de una vez todo?― Le hice notar que estaba presente.

―Ekzistas nur unu rimedo al ĉi tio. Kial ne venas Efraino por fini ĉion per unu fojon kaj por ĉiam?― Mi rimarkigis al li mian ĉeeston.

—Bueno —continuó—; tráelas para firmarlas.

―Bone ―li daǔrigis―; alportu ilin por la subskribo.

Mi madre apoyaba la frente sobre una de las manos. María y Emma trataban de saber, mirándome, si existían realmente tales cartas.

Mia patrino tenis la frunton apogita sur unu el la manoj. Maria kaj Emma klopodadis scii, rigardante min, ĉu vere ekzistas tiuj leteroj.

—Así que usted esté más reposado se despachará todo mejor.

―Kiam vi estos pli mallaca oni plenumos ĉion pli bone.

―¡Qué hombre!, ¡qué hombre! —murmuró; y se quedó en seguida aletargado.

―Kia ulo!, kia ulo! ―li murmuris; kaj tuj restis duon-dormita.

Llamóme mi madre al salón y me dijo:

Mia patrino vokis min al la salono kaj diris:

—Me parece que debemos llamar al doctor: ¿qué dices?

―Ŝajnas al mi ke ni devas voki la kuraciston: Kion vi opinias?

—Creo que debe llamársele; porque aunque la fiebre pase, nada se pierde con hacer que venga, y si...

―Mi kredas ke oni devas voki lin; ĉar kvankam la febro ĉesu, oni perdas nenion venigante lin, kaj se...

—No, no —interrumpió ella—:siempre que alguna enfermedad le empieza así, es grave.

―Ne, ne ― interrompis ŝi―: ĉiufoje kiam iu malsano trafas lin ĉimaniere, ĝi estas serioza.

Luego que despaché un paje en busca del médico, volví al lado de mi padre, quien me llamaba otra vez.

Sendinte dungiton serĉi la kuraciston, mi revenis flanken al mia patro, kiu pliafoje estis vokanta min.

—¿A qué hora volvieron? —me preguntó.

―Je kiu horo vi revenis? ―li demandis al mi.

—Hace más de una hora.

―Antaǔ pli ol unu horo.

—¿Dónde está tu madre?

―Kie estas via patrino?

—Voy a llamarla.

―Mi iros voki ŝin.

—Que no sepa nada.

―Ŝi sciu nenion.

—Sí, señor; esté usted tranquilo.

―Jes, sinjoro; trankviliĝu.

—¿Pusiste esa posdata a la carta?

―Ĉu vi metis tiun postskribon al la letero?

—Sí, señor.

―Jes, sinjoro.

—¿Sacaste del armario aquella correspondencia y los recibos?

―Ĉu vi eligis el la ŝranko tiun korespondaĵon kaj la ricev-atestojn?

Lo dominaba de seguro la idea de remediar la pérdida que había sufrido. Había oído mi madre este último diálogo, y como él pareciese quedarse dormido, me preguntó:

Lin certe regadis la ideo ripari la perdon kiun li estis suferinta. Mia patrino estis aǔdinta tiun ĉi lastan dialogon, kaj kiam li ŝajnis ekdormi, ŝi demandis al mi:

—¿Ha tenido tu padre alguna molestia en estos días? ¿Ha recibido alguna mala noticia? ¿Qué es lo que no quiere que yo sepa?

―Ĉu via patro ricevis iun nekonvenaĵon dum ĉi tagoj? Ĉu li ricevis iun malbonan novaĵon? Kion li ne volas ke mi sciu?

—Nada ha sucedido, nada que se le oculte a usted —le respondí fingiendo la mayor naturalidad que me fue posible.

―Okazis nenio, nenion oni kaŝas al vi ―mi respondis, ŝajnante la plej grandan naturecon kiun mi kapablis montri.

—Entonces ¿qué significa ese delirio? ¿Quién es el hombre de quien parece quejarse?... ¿De qué cartas habla tanto?

Nu bone, kion signifas tiu deliro? Kiu estas la individuo pri kiu li ŝajnas plendi?... Pri kiu letero li tiom parolas?

—No puedo adivinarlo, señora.

―Mi ne povas diveni tion, sinjorino.

Ella no quedó satisfecha de mis contestaciones; pero yo no debía darle otras.

Ŝi ne kontentiĝis per miaj respondoj; sed mi ne devis doni al ŝi aliajn.

A las cuatro de la tarde llegó el médico. La fiebre no había cedido, y el enfermo continuaba delirando en unos ratos, aletargado en otros. Todos los remedios caseros que para el supuesto resfriado se le aplicaban, habían sido hasta entonces ineficaces.

Je la kvara posttagmeze alvenis la kuracisto. La febro ne estis cedinta, kaj la malsanulo daǔrigadis deliri kelkajn tempetojn, kaj duondormi kelkajn aliajn. Ĉiuj hejmaj remedoj kiujn oni aplikis al li por la supozita malvarmumo, rezultis ĝis tiam ne efikaj.

Habiendo el doctor dispuesto que se preparase un baño de tina y lo ne cesario para aplicarle a mi padre unas ventosas, fue conmigo a mi cuarto. Mientras confeccionaba una poción, traté de saber su concepto sobre la en fermedad.

Ordoninte prepari tino-banujon kaj ĉion necesan por apliki al mia patro iujn kupojn, la kuracisto iris kun mi al mia ĉambro. Dum li preparadis pocion, mi klopodis koni lian opinion pri la malsano.

—Es probablemente una fiebre cerebral —me dijo.

―Temas probable pri cerba febro ― li diris al mi.

—¿Y ese dolor de que se queja en la región del hígado?

―Kaj tiu doloro pri kiu li plendas, en la hepata regiono?

—No tiene que ver con lo otro, pero no es despreciable.

―Ĝi neniel rilatiĝas al la cetero, sed ne estas nekonsiderinda.

—¿Le parece a usted muy grave el mal?

―Ĉu la malsano ŝajnas al vi tre serioza?

—Así suelen empezar estas fiebres, pero si se atacan en tiempo, se logra muchas veces vencerlas. ¿Se ha fatigado mucho su padre en estos días?

―Tiamaniere kutime komenciĝas ĉi tiuj febroj, sed se oni pritraktas ilin ĝustatempe, multfoje oni sukcesas superi ilin. Ĉu via patro multe laciĝis dum ĉi tagoj?

—Sí, señor: estuvimos hasta ayer en las haciendas de abajo, y tuvo mu cho que hacer.

―Jes, sinjoro: ni restis ĝis hieraǔ en la malsupraj bienoj, kaj li havis multon por fari.

—¿Ha tenido alguna contrariedad, algún disgusto serio?

―Ĉu trafis lin iu ajn kontraǔaĵo, iu ĉagreno?

—Creo que debo hablar a usted con la franqueza que exigen las circunstancias. Hace tres días recibió la noticia de que un negocio con cuyo buen éxito necesitaba contar, se había desgraciado.

―Mi kredas ke mi devas paroli al vi kun la klareco kiun postulas la cirkonstancoj. Antaǔ tri tagoj li ricevis la sciigon ke iu negoco sur kies favora sukceso li bezonis kalkuli, estis fiaskinta.

—¿Y le hizo aquello mucha impresión? Discúlpeme usted si le hablo de esta manera; creo indispensable hacerlo. Ocasiones tendrá usted durante sus estudios, y más frecuentemente en la práctica, para convencerse de que existen enfermedades que proviniendo de sufrimientos del ánimo, se disfra zan con los síntomas de otras, o se complican con las más conocidas por la ciencia.

―Kaj ĉu tio faris sur lin granda impreso? Pardonu min se mi parolas al vi ĉimaniere; mi taksas nepre necesa fari tion. Vi havos okazojn dum viaj studoj, kaj pli ofte dum la praktikado, por konvinkiĝi ke ekzistas malsanoj kiuj originante el anim-suferoj, ŝajnigas la simptomojn de aliaj, aǔ komplikiĝas per tiuj plej konataj de la scienco.

—Puede estar usted casi seguro de que esa desgracia de que le he ha blado, ha sido la causa principal de la enfermedad. Es sí indispensable ad vertir a usted que mi madre ignora lo ocurrido, porque mi padre así lo ha querido para evitarle el pesar que era consiguiente.

―Vi povas esti preskaǔ certa ke tiu fiasko pri kiu mi parolis al vi, estis la ĉefa kaǔzo de la malsano. Tamen estas necesa informi vin ke mia patrino ignoras la okazintaĵon, ĉar mia patro tion ordonis por eviti al ŝi la rezultantan aflikton.

—Está bien: ha hecho usted perfectamente en hablarme de ese modo: esté cierto de que yo sabré aprovecharme prudentemente del secreto. ¡Cuán to siento todo eso! Ahora iremos por camino más conocido. Vamos —agregó poniéndose en pie, y tomando la copa en que había mezclado las drogas—: creo que esto hará muy buen efecto.

―Do bone: vi agis perfekte parolante al mi tiamaniere: estu certa ke mi scios prudente utiligi la sekreton. Mi tre bedaǔras ĉion tion! Ek de nun ni paŝos laǔ irejo pli konata. Iru ni ― li aldonis ekstarante, kaj prenante la pokalon en kiu li estis miksinta la drogojn―: mi kredas ke tio efikos tre bone.

Eran ya las dos de la mañana. La fiebre no había cedido un punto.

Estis jam la dua frumatene. La febro estis cedinta eĉ ne unu punkton.

El doctor, después de velar hasta esa hora, se retiró suplicando lo llamá semos si se presentaba algún síntoma alarmante.

Maldorminte ĝis tiu horo, la kuracisto foriris, varme petante ke oni voku lin se prezentiĝus iu alarma simptomo.

La estancia, alumbrada escasamente, estaba en profundo silencio.

En la ĉambro, preskaǔ senluma, reĝis profunda silento.

Permanecía mi madre en una butaca cerca de la cabecera: por el movi miento de sus labios y por la dirección de sus miradas, fijas en un Ecce-Homo, colgado sobre la puerta que daba entrada del salón al aposento, podía conocerse que oraba. Ya, por las palabras que del delirio de mi padre había anudado, nada de lo ocurrido se le ocultaba. A los pies de la cama, arro dillada sobre un sofá y medio oculta por las cortinas, procuraba María volver el calor a los pies del enfermo, que se había quejado nuevamente de frío. Acerquéme a ella para decirle muy quedo:

Mia patrino daǔre sidadis sur brak-seĝo apud la lit-kapo: el la movado de ŝiaj lipoj kaj el la direkto de ŝiaj rigardoj, fiksaj sur unu Ecce Homo pendanta super la pordo kiu el la salono enirigis al la ĉambro, oni povis konkludi ke ŝi estas preĝanta. Pro la vortoj kiujn el la deliro de mia patro ŝi estis kombininta, jam nenio el la okazintaĵo estis al ŝi kaŝita. Piede de la lito, surgenue sur iu sofo kaj duon-kaŝita de la kurtenoj, Maria klopodadis redoni varmon al la piedoj de la malsanulo, kiu denove estis plendinta pro malvarmo. Mi alproksimiĝis por diri al ŝi tre malllaǔte:

—Retírate a descansar un rato.

―Iru ripozi tempeton.

—¿Por qué? —me respondió levantando la cabeza, que tenía apoyada en uno de los brazos: cabeza tan bella en el desaliño de la velada como cuando estaba adornada primorosamente en el paseo de la mañana anterior.

―Kial? ―ŝi respondis levante la kapon, kiun ŝi tenis apoganta sur unu el la brakoj: kapon tiel belan ĉe la neglekto de la maldormo samkiel kiam ĝi sin prezentis delikate ornamita ĉe la promenado de la antaǔa mateno.

—Porque te va a hacer mal pasar toda la noche en vela.

―Ĉar estos nekonvena al vi pasigi la tutan nokton maldorme.

—No lo creas; ¿qué hora es?

―Ne kredu tion; kioma horo estas?

—Van a ser las tres.

―Estas preskaǔ la tria.

—Yo no estoy cansada: pronto amanecerá; duerme tú mientras tanto, y si fuere necesario te haré llamar.

―Mi ne estas laca; baldaǔ ektagiĝos; dormu vi, dume, kaj se estus necesa mi vokigos vin.

—¿Cómo están los pies?

―Kiel estas la piedoj?

―¡Ay!, muy fríos.

―Ha!, tre malvarmaj.

—Deja que te reemplace ahí algún rato, y después me retiraré.

―Permesu ke mi anstataǔu vin tie kelkajn momentojn, kaj poste mi iros dormi.

―Está bien —respondió levantándose con tiento para no hacer el menor ruido.

―Bone ― ŝi respondis leviĝante kun prudento por ne fari la minimuman bruon.

Me entregó el cepillo, sonriendo al enseñarme cómo debía tomarlo para frotar las plantas. Luego que hube tomado su puesto, me dijo:

Ŝi donis al mi la broson, ridete montrante al mi kiel mi devis man-teni ĝin por froti la plandojn. Post kiam mi okupis ŝian lokon, ŝi diris al mi:

—No es sino por un momento, mientras voy a ver qué tiene Juan y vuelvo.

―Tio daǔros nur unu momenton, dum mi iros vidi kio okazas al Johano kaj mi revenos.

El chiquito había despertado y la llamaba, extrañando no verla cerca. Se oyó después la voz acallada de María que decía ternezas a Juan, para lograr que no se levantase, y el ruido de los besos con que lo acariciaba. No tardó el reloj en dar las tres: María tornó a reclamarme su asiento.

La infano estis vekiĝinta kaj vokadis ŝin, surprizita ne vidante ŝin apude. Aǔdiĝis poste la voĉo mallaǔta de Maria kiu diradis karesajn vortojn al Johano por konvinki lin ne ellitiĝi, kaj la brueto de la kisoj per kiuj ŝi karesadis lin. Baldaǔ la horloĝo indikis la trian; Maria revenis kaj postulis sian sidlokon.

—¿Es tiempo de la bebida? —le pregunté.

―Ĉu jam estas tempo por la pocio? ―mi demandis al ŝi.

—Creo que sí.

―Mi opinias ke jes.

—Pregúntale a mi madre.

―Demandu al mia patrino.

Llevando ésta la poción y yo la luz, nos acercamos al lecho. A nuestros llamamientos abrió mi padre los ojos, notablemente inyectados, y procuró hacerles sombra con una mano, molestado por la luz. Se le instó para que tomase la bebida. Incorporóse volviendo a quejarse del dolor en el costado derecho; y después de examinar con mirada incierta cuanto le rodeaba, dijo algunas palabras en las cuales se oyó "sed' .

Dum ĉi lasta portadis la pocion kaj mi la lumilon, ni alproksimiĝis al la lito. Ĉe niaj vokoj mia patro malfermis la okulojn, rimarkinde ruĝajn, kaj klopodis ombri ilin per unu mano, ĝenigite de la lumo. Oni petis al li trinki la pocion. Li leviĝis plendante denove pro la doloro ĉe la dekstra flanko; kaj observinte per nefirma rigardo tion kio ĉirkaǔis lin, li diris kelkajn vortojn inter kiuj oni aǔdis “soifo”.

—Esto la calmará —le observó mi madre presentándole el vaso.

―Tio ĉi kvietigos ĝin ― diris mia patrino prezentante al li la pokalon.

El se dejó caer sobre las almohadas, diciendo al llevarse entrambas manos al cerebro:

Li lasis sin fali sur la kusenojn, dirante, dum li portadis ambaǔ manojn al la cerbo:

―¡Aquí!

―Ĉi tie!

Logramos de nuevo que hiciera un esfuerzo para levantarse; pero inútilmente.

Pliafoje ni sukcesis ke li streĉu sian forton por leviĝi; sed vane.

El semblante de mi madre dejaba conocer lo que aquella postración la acobardaba.

La aspekto de mia patrino lasis koni kiom tiu malvigleco senkuraĝigas ŝin.

Sentándose María al borde de la cama y apoyada en las almohadas, dijo al enfermo con su voz más cariñosa:

Eksidante sur la bordo de la lito kaj sin apogante sur la kusenoj, Maria diris al la malsanulo per sia plej karesa voĉo:

—Papá, procure levantarse para tomar esto; yo voy a ayudarle.

―Paĉjo, klopodu leviĝi por trinki tion ĉi; mi helpos vin.

—Veamos, hija —contestó con voz débil.

―Ni provu, karulino ―li respondis per febla voĉo.

Ella consiguió recostarlo en su pecho, mientras lo sostenía por la espalda con el brazo izquierdo. Las negras trenzas de María sombrearon aquella ca beza cana y venerable a que tan tiernamente ofrecía ella su seno por cojín.

Ŝi sukcesis apogi lin sur sian sinon, dum ŝi subtenadis lin ĉe la dorso per la maldekstra brako. La nigraj plektoj de Maria ombris tiun blankan kaj respektindan kapon al kiu tiom tenere ŝi donadis sian sinon kiel kusenon.

Una vez tomada la poción, mi madre me entregó el vaso y María volvió a colocar suavemente a mi padre sobre las almohadas.

Tuj post kiam li trinkis la pocion, mia patrino enmanigis al mi la pokalon kaj Maria denove situis delikate mian patron sur la kusenojn.

―¡Ay! ¡Jesús!, ¡cómo se ha postrado! —me dijo ésta en voz muy baja, luego que estuvimos cerca de la mesa donde colocaba ella la luz.

―Ha, mia Dio!, kiel li malfortiĝis! ―ŝi diris al mi per tre mallaǔta voĉo, kiam poste ni estis apud la tablo sur kiun ŝi estis situanta la lumilon.

—Esa bebida es narcótica —le indiqué por tranquilizarla.

―Tiu pocio estas narkota ―mi indikis al ŝi por ŝin trankviligi.

—Pero el delirio no es tan constante ya. ¿Qué te ha dicho el doctor?

―Sed la deliro jam ne estas tiel persista. Kion diris al vi la kuracisto?

—Que es necesario esperar un poco para hacer remedios más enérgicos.

―Ke necesas atendi tempeton por prepari rimedojn pli fortajn.

—Vete a acostar, que con nosotras hay ya: oye, son las tres y media. Yo despertaré a Emma para que me acompañe, y tú conseguirás que mamá des canse también un rato.

―Iru kuŝiĝi, ĉar ni estas sufiĉaj: aǔskultu, estas la tria kaj duono. Mi vekos Emma-n por ke ŝi akompanu min, kaj vi sukcesos iom ripozigi ankaǔ panjon.

—Te has puesto pálida; esto va a hacerte muchísimo daño.

―Vi paliĝis: tio treege nocos al vi.

Ella estaba frente al espejo del tocador de mi madre, y se miró en él pasándose las manos por las sienes para medio arreglarse los cabellos al responderme:

Ŝi staris fronte al la spegulo de la tualeto-tablo de mia patrino, kaj sin rigardis pasante la manojn sur la tempiojn por duon-aranĝi la hararon, samtempe respondante al mi:

—No tanto: verás cómo nada se me nota.

―Ne tiom: vi vidos ke oni rimarkos nenion al mi.

—Si descansas un rato ahora, puede ser; te haré llamar cuando sea de día.

―Eblas, se vi nun ripozos iomete; mi vokigos vin kiam estos tage.

Conseguí que las tres me dejaran solo, y me senté a la cabecera.

Mi sukcesis ke ili tri lasu min sola, kaj mi eksidis ĉe la lit-kapo.

El sueño del enfermo continuó intranquilo, y a veces se le percibían pa labras mal articuladas del delirio.

La dormo de la malsanulo daǔrigis malkvieta, kaj kelkfoje oni perceptis malbone elbuŝitajn vortojn en lia deliro.

Durante una hora desfilaron en mi imaginación todos los cuadros horro rosos que vendrían en pos de una desgracia, en la cual no podía detenerme a pensar sin que se contrajera mi corazón dolorosamente.

Dum unu horo defilis en mia fantazio ĉiuj hororaj scenoj kiuj postvenus iun sorto-baton, pri kiu mi ne kapablis plupensi sen ke mia koro kuntiriĝu dolorige.

Empezaba a amanecer: algunas líneas luminosas entraban por las ren dijas de las puertas y ventanas; la luz de la lámpara fue haciéndose más y más pálida: se oían ya los cantos de los coclíes y los de las aves domésticas.

Jam ekmateniĝadis: kelkaj lumaj linioj eniradis tra la fendoj de la pordoj kaj fenestroj; la lumo de la lampo pli kaj pli paliĝadis: oni jam aǔdis la kantojn de la insekto-manĝaj birdoj kaj tiujn de la korto-birdoj.

Entró el doctor.

Eniris la kuracisto.

—¿Lo han llamado a usted? —le pregunté.

―Ĉu oni vokis vin?

—No; es que necesito estar aquí ahora. ¿Cómo ha continuado?

―Ne; sed mi bezonas esti ĉi tie nun. Kiel li teniĝis?

Le indiqué lo que había yo observado; tomó el pulso, mirando al mis mo tiempo su reloj.

Mi indikis al li kion mi estis observinta; li palpis la pulson, samtempe rigardante sian horloĝon. —Absolutamente nada —dijo como para sí—. ¿La bebida? —añadió.

―Absolute nenio ―li diris kvazaǔ al si mem―. Kaj la pocio?

—La ha tomado una vez más.

Li ĝin trinkis unu plian fojon.

—Démosle otra toma; y para no incomodarlo de nuevo, le pondremos ahora los cáusticos.

―Donu ni al li plian dozon; kaj por ne ĝeni lin denove, ni nun aplikos al li la kaǔstikaĵojn.

Hicímoslo todo ayudados por Emma.

Ni faris ĉion kun la helpo de Emma.

El médico estaba visiblemente preocupado.

La kuracisto estis videble maltrankvila.