Maria/Ĉapitro XXXVII

El Vikifontaro
Jump to navigation Jump to search
Ĉapitro XXXVI Indekso : Maria
de Jorge Isaacs
Tradukita de Andrés Turrisi, Detlef Karthaus kaj Ruben' Torres
Ĉapitro XXXVII
Ĉapitro XXXVIII
Tradukata ekde 2005.


XXXVII


Después de tres días, la fiebre resistía aún a todos los esfuerzos del mé dico para combatirla: los síntomas eran tan alarmantes que ni a él mismo le era posible ocultar en ciertos momentos la angustia que lo dominaba.

Tri tagojn poste, la febro ankoraǔ rezistis ĉiujn klopodojn de la kuracisto por venki ĝin; la simptomoj estis tiel alarmaj ke eĉ al li mem ne eblis kaŝi en kelkaj momentoj la angoron kiu lin regadis.

Eran los doce de la noche. El doctor me llamó disimuladamente al salón para decirme:

Estis noktomezo. Nerimarkate la doktoro vokis min al la salono por diri al mi:

—Usted no desconoce el peligro en que se halla su padre: no me queda ya otra esperanza que la que tengo en los efectos de una copiosa sangría que voy a darle, para lo cual está preparado convenientemente. Si ella y los medicamentos que ha tomado esta tarde, no producen de aquí al amanecer una excitación y un delirio crecientes, es difícil conseguir ya una crisis. Es tiempo de manifestar a usted —continuó después de alguna pausa—, que si al venir el día no se hubiere presentado esa crisis, nada me resta por hacer. Por ahora haga usted que la señora se retire, porque, suceda o no lo que deseo, ella no debe estar en la habitación: es más de media noche, y ése es un buen pretexto para suplicarle tome algún descanso. Si usted lo juzga conveniente, ruegue también a las señoritas que nos dejen solos.

―Vi konscias pri la danĝero en kiu troviĝas via patro: al mi jam ne restas alia espero ol tiu kiun mi havas koncerne la efikojn de abunda sang-eltiro kiun mi praktikos al li, por kio li estas konvene preparita. Se ĝi kaj la medikamentoj kiujn li prenis ĉi posttagmezon ne estigos de nun ĝis la ektagiĝo unu eksciton kaj unu deliron kreskantajn, jam estos malfacila atingi iun krizon. Estas tempo sciigi al vi ―li daǔrigis post ioman paǔzon―, ke se je la tagiĝo ne estos okazinta tia krizo, nenio restos al mi por fari. Nune, klopodu ke la sinjorino retiriĝu ĉar, okazu aǔ ne tio kion mi deziras, ŝi ne devas resti en la ĉambro; jam pasis noktomezo, kaj tiu estas taǔga preteksto por peti ke ŝi ripozu iomete. Se vi tion taksas konvena, petu ankaǔ la fraǔlinojn lasi nin solaj.

Le observé que estaba seguro de que ellas se resistirían y que dado que se consiguiera, aquello podía desconsolar más a mi madre.

Mi rimarkigis al li ke miaopinie ili certe oponus kaj ke se oni sukcesus, tio povus plie aflikti mian patrinon.

—Veo que usted se hace cargo de lo que está pasando, sin perder el valor que el caso requiere —me dijo examinando escrupulosamente a la luz de la bujía inmediata, las lancetas de su estuche de bolsillo—. No hay que deses perar todavía.

―Mi konscias ke vi komprenas tion kio akazas, sen perdi la kuraĝon kiun la kazo postulas ―li diris al mi ekzamenante kun skrupula atento je la lumo de la plej proksima kandelo, la lancetojn de sia poŝ-ilujo―. Oni ne devas ankoraǔ perdi la esperojn.

Salimos del salón para ir a poner por obra lo que él estimaba como ultimo recurso.

Ni eliris el la salono por iri efektivigi kion li taksis kiel plej lastan rimedon.

Mi padre estaba dominado por el mismo sopor: durante el día y lo corrido de la noche, no había cesado el delirio. Su inmovilidad tenía algo de la que produce el agotamiento de las últimas fuerzas: casi sordo a todo llamamiento, solamente los ojos, que abría con dificultad algunas veces, dejaban conocer que oía; y su respiración era anhelosa.

Mia patro estis regata de la sama soporo: dum la tago kaj pasinta parto de la nokto, ne estis ĉesinta la deliro. Lia senmovo similis iomete al tiu kiun estigas la elĉerpiĝo de la lastaj fortoj: li estis kvazaǔ surda je ĉiu alvoko, kaj nur la okuloj, kiujn li malfermadis malfacile kelkajn fojojn, lasis scii ke li aǔdas; kaj lia spirado estis anhela.

Mi madre sollozaba sentada a la cabecera de la cama, apoyada la frente en los almohadones y teniendo entre las manos una de las de mi padre. Emma y María, ayudadas por Luisa, que aquella noche había venido a reemplazar a sus hijas, preparaban los útiles para el baño en que se iba a dar la sangría.

Mia patrino plor-ĝemadis, sidante ĉe la lit-kapo, kun la frunto apogita sur la kusenegoj kaj tenante inter la manoj unu el tiuj de mia patro. Emma kaj Maria, helpate de Luisa, kiu tiun nokton estis veninta anstataǔigi siajn filinojn, estis preparantaj la ilojn por la banujo en kiu estis fariĝonta la sang-eltiro.

Mayn pidió la luz; María la acercó a la cama: por el rostro le rodaban como a su pesar algunas lágrimas, mientras el médico estuvo haciendo el examen que deseaba.

Mayn petis la lumilon; Maria alproksimigis ĝin al la lito; laǔ ŝia vizaĝo fluadis kvazaǔ nevole kelkaj larmoj, dum la kuracisto faradis la deziratan ekzamenon.

A la hora, terminado ya todo lo que el doctor estimaba como extremo recurso, nos dijo:

Unu horon poste, fininte jam ĉion kion li taksis kiel la ekstreman rimedon, la doktoro diris al ni:

―Cuando el reloj dé las dos y media, debo estar aquí; pero si me vence el sueño, que me llamen.

―Kiam la horloĝo sonos la duan kaj duonon, mi devos esti ĉi tie; sed se la dormo venkos min, vokigu min.

Señalando en seguida al enfermo, añadió:

Tuj indikante la malsanulon, li aldonis:

—Se le debe dejar en completa calma.

―Oni devas lasi lin en kompleta kvieto.

Y se retiró después de haber dicho casi risueño alguna chanza a las mu chachas sobre la necesidad que tienen los viejos de dormir a tiempo: jovia lidad digna de agradecérsele, pues que no tenía más objeto que tranquilizarlas.

Kaj li retiriĝis dirinte kvazaǔ gaja kelkajn ŝercojn al la junulinoj pri la neceso de la maljunuloj dormi ĝustatempe: gajeco inda je dankemo, ĉar ĝi nur celadis trankviligi ilin.

Mi madre volvió a ver si lo que durante una hora se había estado haciendo producía algún efecto consolador; pero logramos convencerla de que el doctor estaba lleno de esperanzas para el día siguiente; y abrumada por el cansancio, se durmió en el departamento de Emma, donde quedó Luisa haciéndole compañía.

Mia patrino revenis por konstati ĉu tio kion oni estis farinta dum unu horo estigas iun konsoligan efikon; sed ni sukcesis konvinki ŝin ke la kuracisto estas esper-plena por la sekva tago; kaj sufokita pro la laciĝo, ŝi ekdormis en la ĉambro de Emma, kie Luisa restis akompanante ŝin.

Dio las dos el reloj.

La horloĝo sonis la duan.

María y Emma sabían ya que el doctor deseaba la manifestación de ciertos síntomas, y espiaron largo tiempo con anhelosa curiosidad el sueño de mi padre. El enfermo parecía más tranquilo, y había pedido una vez agua, aunque con voz muy débil, bastante inteligible, lo cual les hizo concebir es peranza de que la sangría produjera buenos resultados.

Maria kaj Emma jam sciis ke la kuracisto atendadis la montron de certaj simptomoj, kaj longan tempon gvatadis kun anhela scivolo la dormon de mia patro. La malsanulo ŝajnis pli trankvila, kaj unu fojon estis petinta akvon, kvankam per voĉo tre febla, sufiĉe komprenebla, kio igis ilin senti esperon ke la sang-eltiro okazigos bonajn rezultojn.

Emma, después de inútiles esfuerzos para evitarlo, se durmió en la pol trona que estaba a la cabecera de la cama. María, reclinada al principio en uno de los brazos del pequeño sofá que ocupábamos, había dejado caer sobre éste, rendida al fin, la cabeza, cuyo perfil resaltaba en el damasco color de púrpura de los almohadones; habiéndosele desembozado el pañolón de seda que llevaba, negreaba rodado sobre el nevado linón de la falda, que con los boleros ajados parecía, a favor de la sombra, formada de espumas. En medio del silencio que nos rodeaba se percibía su respiración, suave como la de un niño que se ha dormido en nuestros brazos.

Emma, post vanaj penadoj por tion eviti, endormiĝis sur la fotelo ĉe la lit-kapo. Maria, komence apoge klinanta sur unu el la brakoj de la malgranda sofo kiujn ni estis okupantaj, fine elĉerpita estis lasinta fali sur ĝin la kapon, kies profilo reliefiĝadis sur la purpur-kolora damasko de la kusenegoj; detiriĝinte al ŝi, la silka ŝalo kiun ŝi surportis nigradis kuŝante sur la blanka linaĵo de la jupo, kiu kun la franĝoj interplektitaj, dank’ al la ombro ŝajnis farita el ŝaǔmoj. Meze de la silento reganta ĉirkaǔ ni oni perceptis ŝian spiradon, mildan kiel tiu de infano dormanta en niaj brakoj.

Sonaron las tres. El ruido del reloj hizo hacer un ligero movimiento a María como para incorporarse; pero fue más poderoso otra vez el sueño que su voluntad. Hundida la cintura en el ropaje que de ella descendía a la alfombra, quedaba visible un pie casi infantil, calzado con una chinela roja salpicada de lentejuelas.

La horloĝo sonis la trian. Ĝia bruo farigis al Maria iun leĝeran movon kvazaǔ ŝi volus leviĝi en sidan pozicion; sed pliafoje la dormo estis pli forta ol ŝia volo. Kun la talio sinkinta en la vestoj kiuj de ĝi descendadis al la tapiŝo, videblis unu piedo preskaǔ infana, vestita per ruĝa pantoflo puntita de brilaĵetoj.

Yo la contemplaba con indecible ternura, y mis ojos, vueltos algunas veces hacia el lecho de mi padre, tornaban a buscarla, porque mi alma estaba allí, acariciando esa frente, escuchando los latidos de ese corazón, esperando oír a cada instante alguna palabra que me revelase alguno de sus sueños, porque sus labios como que intentaban balbucirla.

Mi kontempladis ŝin kun nedirebla tenero, kaj miaj okuloj, kelkfoje turniĝantaj al la lito de mia patro, denove serĉadis ŝin, ĉar mia animo estis tie, karesante tiun frunton, aǔskultante la batojn de tiu koro, esperante aǔdi je ĉiu momento iun vorton kapablan malkaŝi kelkiun el ŝiaj revoj, ĉar ŝiaj lipoj kvazaǔ provadis tiun balbuti.

Un quejido doloroso del enfermo interrumpió aquel enajenamiento ali viador de mi espíritu; y la realidad reapareció tan espantosa como era.

Dolorplena ĝemo de la malsanulo interrompis tiun konsolan malatenton de mia spirito; kaj la realo reaperis tiom terura kia ĝi estis.

Acerquéme al lecho: mi padre, que se apoyaba en uno de sus brazos, me miró con tenaz fijeza, diciéndome al cabo:

Mi alproksimiĝis al la lito; mia patro, apogita sur unu el siaj brakoj, rigardis min per persista fikseco, iom poste dirante al mi:

—Acércame la ropa, que es muy tarde ya.

―Portu al mi la veston, ĉar jam estas tre malfrue.

—Es de noche, señor —le respondí.

―Estas nokte, sinjoro ―mi respondis.

—¿Cómo de noche? Quiero levantarme.

―Kiel, nokte? Mi volas leviĝi.

—Es imposible —le observé suavemente—; ¿no ve usted que le causaría mucho daño?

―Tio estas neebla ― mi milde rimarkigis al li―; ĉu vi ne pensas ke tio kaǔzus al vi grandan malbonon?

Dejó caer otra vez la cabeza en los almohadones, y pronunciaba en voz baja palabras que no entendí, mientras movía las manos pálidas y enflaque cidas, cual si estuviese haciendo una cuenta. Viéndole buscar alguna cosa a su lado, le presenté mi pañuelo.

Denove li lasis fali sian kapon sur la kusenegojn, kaj komencis elbuŝigi mallaǔte vortojn kiujn mi ne komprenis, dum li movadis la manojn palajn kaj maldikiĝintajn, kvazaǔ li estus faranta iun kalkulon. Vidante lin serĉi ion siaflanke, mi donis al li mian poŝtukon.

—Gracias —me dijo, cual si hablase con un extraño; y después de en jugarse los labios con él, buscó sobre la colcha que lo cubría, un bolsillo para guardarlo.

―Dankon ―li diris, kvazaǔ li parolus kun fremdulo; kaj viŝinte siajn lipojn per ĝi, li serĉis monerujon sur la lit-kovrilo kiu ĝin kaŝadis, por ĝin gardi.

Volvió a quedarse dormido algunos momentos. Me acercaba a la mesa para saber la hora en que el delirio había empezado, cuando él, sentado en la cama y descorriendo las cortinas que le ocultaban la luz, dejó ver la cabeza lívida y de asombrado mirar, diciéndome:

Li denove endormiĝis dum kelkaj momentoj. Mi estis alproksimiĝanta al la tablo por scii je kiu horo estis komencinta la deliro, kiam, sidante sur la lito kaj flanken tirante la kurtenojn kiuj kaŝadis al li la lumon, li lasis vidi la kapon lividan kaj je konfuz-plena rigardo, dirante al mi:

—¿Quién está ahí?... ¡Ola!, ¡ola!

―Kiu estas tie?... Hola! Hola!

Sobrecogido de cierto espanto invencible, a pesar de lo que prometía aquel delirio tan semejante a la locura, procuré reducirlo a que se recostara. Clavando él en mí una mirada casi terrible, preguntó:

Kaptita de certa nevenkebla timego, spite al tio kion anoncadis tiu deliro tiel simila al la frenezo, mi klopodis kuŝigi lin. Fiksante sur min rigardon preskaǔ timigan, li demandis:

—¿No estuvo él aquí? En este momento se ha levantado de esa silla.

―Ĉu li ne estis ĉi tie? Li ĵus leviĝis el tiu seĝo:

—¿Quién?

―Kiu?

Pronunció el nombre que yo me temía.

Li prononcis la nomon kiun mi timis.

Pasado un cuarto de hora, incorporóse otra vez diciéndome con voz más vigorosa ya:

Post unu kvarono da horo, li denove eksidis dirante per voĉo jam pli firma:

—No le permitan que entre; que me espere. A ver la ropa.

―Ne permesu lian eniron; ke li atendu. Donu al mi la vestojn.

Le supliqué que no insistiera en levantarse, pero en tono imperativo replicó:

Mi petegis ke li ne insistu por leviĝi, sed kun ordona tono li replikis:

¡Oh!, ¡qué necedad!... ¡la ropa!

―Ho, kia stultaĵo!... La vestojn!

Se me ocurrió que María, que había ejercido sobre él en momentos semejantes tan poderosa influencia, podría ayudarme; mas no me resolví a separarme del lecho, temeroso de que mi padre se levantase. El estado de debilidad real en que se hallaba, le impedía permanecer mucho tiempo sen tado, y volvió a reclinarse aparentemente tranquilo. Entonces me acerqué a María, y tomándole la mano que le pendía sobre la falda, la llamé muy quedo. Ella, sin apartar la mano de la mía, se incorporó sin abrir los ojos; mas luego que me vio se apresuró a cubrirse los hombros con el pañolón, y poniéndose en pie me dijo:

Venis al mi en la kapon ke Maria, kiu antaǔe en similaj momentoj havis sur lin tiom povan influon, povus helpi min; sed mi ne decidiĝis apartiĝi de la lito, timante ke mia patro ellitiĝu. La stato de reala debileco en kiu li troviĝis malpermesis al li resti longe sidanta, kaj li re-kliniĝis ŝajne trankvila. Tiam mi alproksimiĝis al Maria, kaj prenante ŝian manon kiu pendis sur la jupon, mi vokis ŝin per tre mallaǔta voĉo. Sen apartigi la manon de la mia, ŝi leviĝis en sidan pozicion kun la okuloj fermitaj; sed post kiam vidis min ŝi rapidis kovri siajn ŝultrojn per la ŝalo, kaj ekstarante diris al mi:

—¿Qué se necesita, ah?

―Kio bezonatas, ha?

—Es —le respondí— que el delirio ha empezado, y deseo que me acom pañes por si el acceso es muy fuerte.

―Okazas ―mi respondis al ŝi― ke la deliro komenciĝis, kaj mi deziras ke vi akompanu min kaze ke la atako estu tre forta.

—¿Cuánto tiempo hace?

―Kiam ĝi komenciĝis?

—Va para una hora.

―Antaǔ ĉirkaǔ unu horo. . Se acercó al lecho casi contenta por la buena noticia que yo le daba, y alejándose en puntillas de él, vino a decirme:

Ŝi alproksimiĝis al la lito kvazaǔ feliĉa pro la bona novaĵo kiun mi estis donanta al ŝi, kaj malproksimiĝante de ĝi piedpinte, ŝi venis diri al mi:

—Pero está dormido otra vez.

―Sed li dormas denove.

—Ya verás que eso dura poco.

―Vi tuj vidos ke tio daǔros mallonge.

—¿Y por qué no me habías despertado antes?

―Kaj kial vi ne vekis min pli frue?

―Dormías tan profundamente que me dio pena hacerlo.

―Vi estis dormanta tiel profunde ke mi bedaǔris tion fari.

—¿Y Emma también? Ella tiene la culpa de que me haya dormido yo.

―Kaj ankaǔ Emma? Estas ŝia kulpo ke mi endormiĝis.

Se acercó a Emma y me dijo:

Ŝi alproksimiĝis al Emma kaj diris al mi:

—Mira qué linda está. ¡Pobre!, ¿la llamamos?

―Rigardu kiel bela ŝi estas. Kompatinda!, ĉu ni vekos ŝin?

―Ya ves —le contesté— que da lástima despertar a quien duerme así.

―Vi ja konstatas ―mi respondis al ŝi― ke doloras veki iun kiu dormas tiel.

Le tomó el labio inferior a mi hermana, y cogiéndole después con ambas manos la cabeza, la llamó inclinándose hasta que se tocaron sus frentes. Emma despertó casi asustada, pero sonriendo al punto, tomó en las suyas las manos con que María le acariciaba las sienes.

Ŝi premis per la fingroj la suban lipon de mia fratino, kaj poste prenante ŝian kapon per ambaǔ manoj, vokis ŝin kliniĝante ĝis intertuŝiĝis iliaj fruntoj. Emma vekiĝis preskaǔ timo-plena, sed tuj ridetante, prenis en la siajn la manojn per kiuj Maria estis karesanta ŝiajn tempiojn.

Mi padre acababa de sentarse con más facilidad de la que hasta entonces había tenido. Permaneció unos momentos silencioso y como espiando los ángulos oscuros del aposento. Las muchachas lo miraban aterradas.

Mia patro ĵus estis eksidanta per pli da facileco ol li estis farinta ĝis tiam. Li restis silenta kelkajn momentojn kaj kvazaǔ esploranta la obskurajn angulojn de la ĉambro. La junulinoj rigardadis lin terurigitaj.

―¡Voy allá! —prorrumpió él al fin—; ¡voy en este instante!

―Mi iros tien! ―li fine eksplodis; mi iros ĉimomente!

Buscó algo sobre la cama, y dirigiéndose de nuevo a quien creía lo espe raba, añadió;

Li serĉis ion sur la lito, kaj sin direktante denove al tiu kiun li kredis atendanta lin, aldonis:

―Perdone usted que lo haga esperar un instante.

―Pardonu ke mi atendigas vin unu momenton.

Y dirigiéndose a mí:

Kaj sin direktante al mi:

—Mi ropa... ¿qué es esto?, ¡la ropa!

―Miajn vestojn... kio okazas?, la vestojn!

María y Emma permanecían inmóviles.

Maria kaj Emma restadis senmovaj.

—Es que no está aquí —le respondí—; han ido a traerla.

―Okazas ke ili ne estas ĉi tie ― mi respondis―; oni iris serĉi ilin.

—¿Para qué se la han llevado?

―Kial oni forportis ilin?

—La habrán ido a cambiar por otra.

―Verŝajne oni iris ŝanĝi ilin.

—Pero ¿qué demora es ésta? —dijo enjugándose el sudor de la frente—. ¿Los caballos están listos? —continuó.

―Sed kion signifas tiu ĉi prokrasto? ―li diris viŝante al si la ŝviton el la frunto―. Ĉu la ĉevaloj estas pretaj? ― li daǔrigis.

—Sí, señor.

―Jes, sinjoro.

—Vaya, diga a Efraín que lo espero para que montemos antes de que se haga tarde. ¡Muévase, hombre! Juan Ange!, el café. ¡No, no... esto es intolerable!

―Iru, kaj diru al Efraino ke mi atendas lin por ekrajdi antaǔ ol fariĝu malfrue. Rapidu, homo! Johano Anĝelo!, la kafon. Ne, ne... tio estas netolerebla!.

Y se acercaba al borde de la cama para saltar al suelo: María aproximóse a él diciéndole:

Kaj li alproksimiĝis al la bordo de la lito por salti teren: Maria alproksimiĝis al li dirante:

—No, papá, no haga eso.

―Ne, paĉjo, ne faru tion.

—¿Qué no qué? —le respondió con aspereza.

―Ke mi ne faru kion? ― li respondis akre.

—Que si se levanta, se impacientará el doctor, porque le hará a us ted mal.

―Se vi ellitiĝas, ĉagreniĝos la doktoro, ĉar tio domaĝos vin.

—¿Qué doctor?

―Kiu doktoro?

—Pues el médico que ha venido a verlo, porque usted está enfermo.

―Nu, la kuracisto kiu venis vidi vin, ĉar vi malsanas.

—Yo estoy bueno, ¿oyes?, ¡bueno!, y quiero levantarme. ¿Ese niño dónde está, que no parece?

―Mi fartas bone, ĉu vi aǔdas?, bone!, kaj mi volas ellitiĝi. Kie estas tiu junulo, kiu ne vidiĝas?

—Es necesario que yo llame a Mayn —dije al oído a María.

―Necesas ke mi veku Mayn ―mi flustris en orelon al Maria.

—No, no —me contestó, deteniéndome de una mano y ocultándole con su cuerpo aquel ademán a mi padre.

―Ne, ne ―ŝi respondis, retenante min per unu mano kaj kaŝante per sia korpo tiun geston al mia patro.

—Pero si es indispensable.

―Sed tio estas necesa.

—Es que no debes dejarnos solas. Dile a Emma que va a despertar a Luisa para que lo llame.

Sed vi ne devas lasi nin solaj. Diru al Emma ke ŝi iru veki Luisan por ke ĉi lasta voku lin.

Lo hice así, y Emma salió.

―Tiel mi faris, kaj Emma eliris.

Mi padre insistía, irritado ya, en levantarse. Hube de alcanzarle la ropa que pedía y me resolví a ayudarle a vestirse, cerrando antes las cortinas. Saltó de la cama inmediatamente que se creyó vestido. Estaba lívido, con traído el ceño; agitábale los labios un temblor constante cual si estuviese poseído de ira, y sus ojos tenían un brillo siniestro al girar en las órbitas buscando algo por todas partes. El pie sangrado le impedía andar bien, a pe sar de que había aceptado mi brazo para apoyarse. María, en pie, las manos cruzadas sobre la falda y dejando conocer en su rostro el afán y el dolor que la angustiaban, no se atrevía a dar un paso hacia nosotros.

Jam kolera, mia patro insistadis leviĝi. Mi devis doni al li la vestojn kiujn li estis petanta kaj decidiĝis helpi lin sin vesti, antaǔe fermante la kurtenojn. Li eksaltis el la lito tuj kiam li sin kredis vestita. Li estis livida, kaj lia brovo kuntirita; senĉesa tremado movadis liajn lipojn kvazaǔ li estus regata de kolero, kaj liaj okuloj havis teruran brilon kiam ili turniĝadis en la kavoj serĉante ion ĉiudirekte. La sang-eltirita piedo malpermesis al li iri bone, kvankam li estis akceptinta mian brakon por sin apogi. Maria, starante, kun la manoj krucigitaj sur la jupo kaj lasante koni sur sia vizaĝo la zorgon kaj la doloron kiuj afliktadis ŝin, ne kuraĝis fari eĉ unu paŝon niadirekten.

—Abra esa puerta —dijo mi padre acercándose a la que conducía al ora torio.

―Malfermu tiun pordon ―diris mia patro alproksimiĝante al tiu kiu kondukas al la kapelo.

Le obedecí. El oratorio estaba sin luz. María se apresuró a precedernos con una, y colocándola cerca de aquella bella imagen de la Virgen que tanto se le parecía, pronunció palabras que no oí, y sus ojos suplicantes se fijaron arrasados de lágrimas en el rostro de la imagen. Mi padre se detuvo en el umbral. Su mirada se hizo menos intranquila, y se apoyó con mayor fuerza en mi brazo.

Mi obeis. La kapelo estis senluma. Maria urĝis sin por antaǔi nin kun unu lumilo, kaj lokante ĝin apud tiun belan bildon de la Virgulino kiu tiom multe similas al ŝi, parolis vortojn kiujn mi ne aǔdis, kaj ŝiaj okuloj petegantaj fiksiĝis larmo-vualitaj sur la vizaĝon de la bildo. Mia patro haltis sur la sojlo. Lia rigardo fariĝis malpli zorgo-plena, kaj li sin apogis pli firme sur mian brakon.

—¿Desea usted sentarse? —le pregunté.

―Ĉu vi ne volas sidiĝi? ―mi demandis al li.

—Sí... bueno... vamos —respondió con voz casi suave.

―Jes...bone... iru ni ―li respondis per voĉo preskaǔ dolĉa.

Lo había vuelto yo a acomodar en la cama cuando entró el doctor: se le refirió lo que había pasado y se mostró contento, después de pulsarlo.

Mi estis denove instalinta lin sur la liton kiam eniris la doktoro: oni raportis al li pri kio estis okazinta kaj li montriĝis kontenta, post palpi lian pulson.

A la media hora, se acercó Mayn otra vez a examinar al enfermo, que dormía profundamente: preparó una poción y entregándosela a María, le dijo:

Duonhoron poste, Mayn alproksimiĝis denove por ekzameni la malsanulon, kiu estis profunde dormanta: preparis pocion, kaj enmanigante ĝin al Maria, li diris al ŝi:

—Usted va a darle esto, instándole para que lo tome con esa dulzurita que tenemos.

―Vi donos tion ĉi al li, petante kun tiu via dolĉeco ke li ĝin trinku.

Ella tomó la copa con cierto temor, y nos acercamos a la cama llevando yo la luz. El doctor se ocultó tras de las cortinas para observar al enfermo sin ser visto.

Ŝi prenis la pokalon kun certa timo, kaj ni alproksimiĝis al la lito dum mi portadis la lumilon. La doktoro kaŝiĝis malantaǔ la kurtenoj por observi nevidate la malsanulon.

María llamó a mi padre con su más suave acento. Él, luego que despertó, se llevó la mano al costado, quejándose al mismo tiempo; fijóse en María, que le instaba para que tomase la poción, y le dijo:

Maria vokis mian patron per sia plej dolĉa voĉo. Vekiĝinte, li portis sian manon al la flanko, samtempe ĝemante; li fikse rigardis Maria-n, kiu lin petegadis por ke li prenu la pocion, kaj diris al ŝi:

—Por cucharadas; no puedo levantarme.

Per kulero-plenoj; mi ne povas leviĝi.

Ella empezó a darle así la bebida.

Ŝi komencis doni al li tiamaniere la pocion.

—¿Está dulce? —le preguntó.

―Ĉu ĝi estas dolĉa? ―ŝi demandis al li.

—Sí, pero basta con eso ya.

―Jes, sed jam sufiĉas tio.

—¿Tiene mucho sueño?

―Ĉu vi estas tre dormema?

—Sí. ¿Qué hora es?

―Jes. Kiu horo estas?

—Va a amanecer.

―Baldaǔ mateniĝos.

—¿Tú mamá?

―Kion pri via panjo?

—Descansando un rato. Tome unas cucharadas más de esto y dormirá muy bien después.

―Ŝi ripozas momenton. Prenu unu plian kuler-plenon da tio ĉi kaj poste vi dormos kontentige.

El significó con la cabeza que no. María buscó los ojos del médico para consultarle, y él le hizo seña para que le diera más de la bebida. El enfermo se resistía, y ella le dijo haciendo ademán de que probaba el contenido de la copa:

Per la kapo li indikis ne. Maria serĉis la okulojn de la kuracisto por konsulti lin, kaj li faris geston por ke ŝi donu al li pli da pocio. La malsanulo oponadis, kaj farante signon kvazaǔ ŝi volus trinketi la enhavon de la pokalo ŝi diris al li:

—Si es muy agradable. Otra cucharada, otra, y no más.

―Sed ĝi estas tre bongusta. Unu plian kuler-plenon, unu plian, kaj neniun pli.

Los labios de mi padre se contrajeron intentando sonreír, y recibieron el líquido. María se los enjugó con su pañuelo, diciéndole con la misma ter nura con que solía despedirse de Juan después de dejarle acostado:

La lipoj de mia patro kuntiriĝis provante rideti, kaj akceptis la likvaĵon. Maria sekigis ilin al li per sia poŝ-tuko, dirante al li per la sama tenereco per kiu ŝi kutimis adiaǔi Johanon post lasi lin kuŝanta:

—Bueno, pues: ahora a dormir mucho.

―Nu, bone: kaj nun dormu komforte.

Y cerró las cortinas.

Kaj ŝi fermis la kurtenojn.

—Con una enfermera como usted —le observó el doctor a tiempo que ella colocaba la luz sobre la mesa—, no se moriría ninguno de mis enfermos...

―Kun tia flegistino kia vi ―observis la doktoro dum ŝi lokadis la lumilon sur la tablon― mortus neniu el miaj malsanuloj...

—¿Es decir que ya?... —le interrumpió ella.

―Ĉu tio signifas ke jam...? ―ŝi interrompis lin.

―Respondo de todo.

―Mi respondas pri ĉio.